Hillary Clintons speech zat slim in elkaar, maar kwam er niet vlotjes uit

Door onze expert Lars Duursma

Gepubliceerd op vrijdag 29 juli 2016 in NRC

Hillary ClintonVannacht gaf Hillary Clinton de belangrijkste speech uit haar leven. Ze sprak bevlogen op de Democratische Conventie in Philadephia en viel haar tegenstander Donald Trump op veel gebieden slim aan. Maar een soepele spreker, dat is ze niet. Hoe komt dat? Debatrix-oprichter Lars Duursma analyseert haar speech in vijf fragmenten.

Dit artikel is eerder gepubliceerd door NRC.

Fragment 1: Ai, ai, ai – het belang van juist stemgebruik


Als je de uitgeschreven versie van de speech leest, dan is dit fragment absoluut één van de retorische hoogtepunten. “Alleen ik kan het oplossen,” zei Donald Trump op zijn Republikeinse conventie. Die boodschap wordt in Hillary’s toespraak met de grond gelijk gemaakt door met voorbeelden te illustreren hoe dat ingaat tegen alles waar Amerika voor staat. Clinton: “Echt? Alleen ik kan het oplossen? Vergeet hij niet iets? Militairen in de frontlinie… Politieagenten en brandweerlieden die het gevaar tegemoet lopen… Dokters en verpleegsters die voor ons zorgen… Leraren die ons leven veranderen…” En zo gaat de spreektekst nog even door.

Waar het hier misgaat, is de publieksinteractie. Bij het tweede zinnetje begint Hillary Clinton al wat te schreeuwen, waardoor de zaal daar uit z’n dak gaat. Maar dat was dus veel te vroeg. Want wanneer je als spreker eenmaal op je topvolume zit, kun je daar niet overheen. Clinton neemt ineens gas terug als de climax dichterbij komt, waardoor het publiek stopt met applaudisseren. Voor haar uitsmijter (“We lossen het samen op!”) krijgt ze wel wat applaus, maar soepel klinkt het niet. Deze passage schreeuwt om een ingetogen begin die langzaam maar zeker met een crescendo opbouwt tot de climax. Dán had ze wel een oorverdovend applaus gekregen.

Het tekent het verschil tussen Hillary Clinton en een meer natuurlijke spreker als de huidige president Barack Obama. Zelf lijkt ze niet te genieten van het speechen. Dit fragment illustreert ook een specifiek probleem met haar stemgebruik. Het lijkt alsof haar stem slechts twee standen heeft: zacht en ingetogen versus hard en fel – er zit niets tussen die twee uitersten in. Zie hier het resultaat.

Fragment 2: Wat drijft Hillary?


De speech van Hillary Clinton duurt bijna een uur en voor een spreker van haar kaliber is dat waarschijnlijk net iets te lang. Dat is geen overigens schande: korter is vrijwel altijd beter. Abraham Lincoln had slechts twee minuten nodig voor misschien wel de beste speech ooit. Een onderschatte reden achter het succes van de toespraak van Michelle Obama is dat haar verhaal slechts een kwartiertje duurde, vergelijkbaar met een TED-talk. Iedereen kon ‘m even kijken. Met haar toespraak van een uur zat Clinton ver boven de gemiddelde lengte van 48 minuten bij dit soort toespraken en ruim een kwartier boven Obama’s conventiespeech in 2008.

Dat werd vooral problematisch omdat een voor de hand liggende vraag niet goed beantwoord werd: wat motiveert haar nou bij haar strijd om president te worden? In dit fragment zie je dat ze gemotiveerd wordt door “zoveel mensen” en dat ze een president “voor iedereen” wil zijn. Ook kan ze de eerste vrouwelijke president worden. Maar is dát nou haar belangrijkste drijfveer?

(Tip: reken met onze populaire calculator uit hoelang jouw speech duurt!)

Fragment 3: Het beste moment uit de speech

Was het dan zo matig? Dat ook weer niet. Hillary Clinton sprak ongelofelijk bevlogen bij de passages over Donald Trump en het aanvallen van haar tegenstander deed ze vaak, slim en goed. Neem dit fragment. Opnieuw pakt ze een cruciaal element uit Trump’s campagne en ze fileert het vakkundig: “Donald Trump benadrukt steeds dat hij Amerika op de eerste plaats wil zetten. Leg mij maar uit welk onderdeel daarvan hem ertoe heeft bewogen om Trump-stropdassen in China te maken, niet Colorado. Trump-pakken in Mexico, niet Michigan. Trump-meubilair in Turkije, niet Ohio. Trump-omlijstingen in India, niet Wisconsin.”

Deze aanloop – met daarin uiteraard niet toevallig enkele bekende swing states – culmineert in wat de krachtigste oneliner is van deze speech: “Donald Trump zegt dat hij Amerika weer geweldig wil maken – nou, hij zou kunnen beginnen door dingen gewoon weer in Amerika te maken!” Merk wel op hoe de non-verbale communicatie opnieuw suboptimaal is. Opnieuw neemt ze vlak voor de climax gas terug. Jammer!

Fragment 4: Strategisch speechen

De spreektekst zit ongelofelijk slim in elkaar, dat merk je aan alles. Hillary viel Donald Trump al eerder aan op zijn temperament, dus die aanval kennen we al. We weten inmiddels ook wel dat de nucleaire wapens van Amerika niet veilig zijn in zijn handen. En zo’n beetje alle Democraten hebben deze conventie gezegd dat twitteren toch wel heel wat anders is dan een land besturen. Maar wat Hillary Clinton nu doet met deze speech, is strategisch veel slimmer. Laat dit zinnetje eens op je inwerken:

“A man you can bait with a tweet is not a man we can trust with nuclear weapons.”

Schaakmat. Ga maar na: als Donald Trump níet reageert, dan blijft deze conclusie onweersproken. Reageert hij wél op Twitter, dan laat hij zich kennelijk eenvoudig provoceren – en bewijst hij de waarheid van de uitspraak. Strategisch speechen voor gevorderden.

Fragment 5: De angst voor kwetsbaarheid

En toch. Dit had de zinderende climax kunnen zijn. Een persoonlijk en emotioneel moment. Een plek waar ze écht iets van zichzelf laat zien. “Meer dan eens moest ik mezelf bij elkaar rapen om mezelf op de been te houden.” Een karaktereigenschap die ze heeft van haar moeder, zo vertelt ze. Je voelt een lichte emotie bij haar opkomen wanneer ze vertelt hoe haar moeder ooit letterlijk de deur blokkeerde omdat Hillary zich als klein meisje wilde verbergen voor een pestkop in de buurt. “Ga terug,” zei haar moeder. “En ze had gelijk. Je moet opkomen tegen pestkoppen.” Prachtige koppeling van verleden naar heden. Van persoonlijk naar algemeen. Van haarzelf naar Trump. Ze gaat verder:

“Onze moeder is een paar jaar geleden overleden maar ik mis haar elke dag.”

Dit was nou een moment waarop Hillary Clinton wél had moeten temporiseren. Michelle Obama pauzeerde maandag op zulke beladen momenten, evenals Bill Clinton op dinsdag en Barack Obama op woensdag. Om de zin nog eens goed te laten landen bij het publiek en bij henzelf. Hillary Clinton niet. Ze negeert de punt achter die zin en gaat in hoog tempo verder naar de volgende, haast alsof ze bang was om geëmotioneerd te raken. Alsof ze bang was een kwetsbare kant van zichzelf te laten zien. Het tekent de speech als geheel. De teksten waren fraai en de aanvallen op Trump waren slim en goed uitgewerkt. Maar het sprankelde niet.

Analyse bij NOS Radio 1 Journaal

Misschien vind je onze analyse bij het NOS Radio 1 Journaal ook interessant?

Lars Duursma is oprichter van Debatrix. Hij coacht leiders in politiek en bedrijfsleven en geeft inspirerende lezingen door heel Europa. Lars is vaste columnist voor RTL-Z en onder meer bekend van zijn analyses voor NRC Handelsblad, NOS, RTL Nieuws, BNR, VRT en Jinek.

Binnenkort verzorgt hij de open trainingen Speechwriting en Voorzitten & Gespreksleiden.

Reageer op dit artikel

  1. Marie Hos (oma van Marcia!) schreef:

    Met veel interesse gelezen,zo’n analyse is heel goed om je te realiseren wat de impect is van wat je zegt .Ook in het dagelijks leven!

  2. Marie Hos (oma van Marcia!) schreef:

    Impact bedoel ik!!

  3. Franka Terlouw schreef:

    Dag Marie, bedankt voor je leuke reactie! Groetjes van Franka (die jou kent van alle lieve verhalen van Marcia! :))

Laat een reactie achter

Mis geen enkele tip

Ontvang net als 15.000+ lezers elke week een praktische overtuigtip!

Uitschrijven kan elk moment
Laat mij overtuigen op de volgende manieren
Cadeau — Meld je nu aan en ontvang direct de beste tips van de laatste jaren

Reacties op onze trainingen


De training was erg inspirerend en interactief. Het geeft me goede eerste handvaten om met TED-waardig presenteren aan de slag te gaan.
Ad Lavrijsen
Supply Chain Management Consultant / Capgemini Consulting
Erg genoten van de training, en van een inspirerende trainer!
Margot Schreuders
medewerker kabinetszaken / Gemeente Zaltbommel
In de toekomst zou ik nogmaals kiezen voor een online training! Door de remote Masterclass ben ik bewust geworden over mijn huidige aanpak van werken en hoe dit anders zou kunnen. De training heeft online plaatsgevonden en is een nieuwe ervaring omdat je elkaar bijvoorbeeld niet in de ogen aan kunt kijken. Daarentegen zal ik in de toekomst nogmaals kiezen voor een online training! Dit omdat de training erg persoonlijk en intensief was. Daarbij gaven de break-out rooms je de ruimte om persoonlijk aan de slag te kunnen met de vraagstukken en scheelt het enorm dat je geen reistijd hebt om naar de locatie te gaan. Al met al heb ik de de training als zeer positief en inzichtelijk ervaren!
Tineke Bredewold - Van den Berg
Van Bruggen Adviesgroep
Hele goeie training met een goede opbouw!
Leendert Lodder
Ambtenaar / Provincie Overijssel
Nuttig, leuk en effectief!
Fred Kerkhof
Fractievoorzitter / Gemeente Overijssel


Volg direct een training!

10 mrtOnline Inspireren (Online)
24 mrtOnline impact maken in MS Teams (Online)
30 mrtTraject Strategische Expertcommunicatie (Online)
6 aprMasterclass Luisteren & Beïnvloeden (Online)
7 aprOnline Meetings Leiden (Online)
9 aprTED-waardig presenteren (Online)
14 aprOnline Vergaderen (Online)
23 aprTraject Strategische Expertcommunicatie (Online)
30 aprOnline Inspireren (Online)
11 meiMasterclass Persoonlijke Overtuigingskracht (Amsterdam)
12 meiOnline impact maken in MS Teams (Online)
27 meiMasterclass Inspirerend Presenteren (Utrecht)

Overzicht alle trainingen »

“Bijzonder lezenswaardig”
(Het Financieele Dagblad)

“Topboek voor een meeneemprijs!”
(Psychologie Magazine)

(reviews BOL.com)

Managementboek.nl  |  BOL.com

Overtuigtip: RTL-debat: ineens staat er een boze kiezer voor je neus. Wat nu?

3/3 - Afgelopen weekend organiseerde RTL4 het eerste grote verkiezingsdebat op tv. Er was een nieuw onderdeel: zes lijsttrekkers moesten kort in debat met een kiezer (of ‘burger’, zoals RTL hen consequent...

Lees verder »

Overtuigtip: Bescheidenheid siert de mens, maar helpt het je ook om verder te komen?

24/2 - Even geleden lanceerde het bescheiden broertje onder de grotere supermarkten voor het eerst een campagne met tv-commercials. Ze besloten om de stap naar het heden te maken. Waarom? In een...

Lees verder »

Meer nieuws & publicaties

18/2Het kantoor anno 2021: de criteria voor verandering
11/2Spreken is zilver, met minder meer zeggen is goud
8/2Storytelling: Waar is het konijn?
28/1Saaie online meetings? Met deze 3 technieken voorkom je dit vanaf de start