‘Het moment is daar…’ en dat dus twintig keer

Door onze experts Lars Duursma en Victor Vlam

Gepubliceerd op donderdag 28 augustus 2008 in nrc.next

Vannacht houdt Barack Obama een van de belangrijkste toespraken uit zijn leven. Hij spreekt een menigte toe van 75.000 enthousiaste aanhangers, ter afsluiting van de Democratische conventie in Denver. Tientallen miljoenen Amerikanen zullen de speech volgen via televisie en internet. Naar de precieze inhoud van Obama’s woorden kunnen we op dit moment slechts gissen, maar de vorm is voorspelbaar. Voorspelbaar en doeltreffend. Stijlfiguren, claptraps en een zinderende climax—ze missen hun uitwerking op het grote publiek niet. Misschien is de vorm zelfs wel belangrijker dan de inhoud van de toespraak.

Anafoor

Hoe ziet die vorm er dan uit? Om te beginnen maakt Barack Obama bij elke toespraak gebruik van een aantal vaste stijlfiguren. Zijn absolute favoriet: de anafoor. Dat is het herhalen van dezelfde reeks woorden aan het begin van een aantal opeenvolgende zinnen of alinea’s. “This is the moment…” zo sprak Obama maar liefst veertien maal bij zijn toespraak in Berlijn. Dat klonk niet alleen indrukwekkend, het was ook nog eens bijzonder effectief. De anafoor stelt je namelijk in staat om uiteenlopende thema’s moeiteloos met elkaar te verbinden. Zo stelde Obama in Berlijn binnen twee minuten terrorisme, klimaatverandering en globalisering aan de orde—thema’s die op het eerste oog weinig met elkaar te maken hebben, maar dankzij de anafoor logisch en vanzelfsprekend in elkaar over liepen.

Het is de ideale stijlfiguur voor een conventiespeech. Immers, de doelgroep van een dergelijke toespraak—Amerikaanse kiezers die overwegen op Obama te stemmen—is zeer divers. Door verschillende onderwerpen van je speech te verpakken in een anafoor kun je met weinig woorden heel veel kiezers bedienen. Obama’s conventiespeech zal hoogstwaarschijnlijk meerdere anaforen bevatten waarmee hij de unieke mogelijkheid voor verandering onderstreept (“Now is the time…”) en kiezers aanspoort om samen met hem deze kans te pakken (“Let us…”).

Applaus

Stijlfiguren zorgen er niet alleen voor dat een toespraak beter in het gehoor ligt, ze zijn ook van groot belang voor het regisseren van applaus. Want hoewel de daadwerkelijke doelgroep van Obama niet in het stadion zit, is perfecte interactie tussen de presidentskandidaat en de aanwezige menigte cruciaal. Conventiespeeches worden gemiddeld meer dan eens per minuut onderbroken door een staande ovatie van de aanwezigen. En dat is maar goed ook, want de televisiekijkers raken—bewust of onbewust—sneller overtuigd door een bejubelde spreker.

Maar applaus kan ook een heel verkeerde uitwerking hebben. Als Obama vannacht enkele stiltes laat vallen voordat hij applaus krijgt, lijkt het al snel alsof hij zelfvoldaan het applaus opeist. En zo’n moment ontstaat al snel in een menigte van 75.000 aanhangers. Stel, er beginnen 5.000 aanwezigen te applaudisseren. Op de televisie hoor je dat nauwelijks, maar Obama hoort het wel degelijk. Hij blijft stil. Het publiek lijkt stil. Pijnlijk!

Claptraps

Obama zal dit potentiële probleem ondervangen door zijn toespraak, meer nog dan anders, te voorzien van zogenaamde claptraps. Dit zijn zorgvuldig gekozen formuleringen die direct applaus opwekken bij het publiek, zeker als ze gecombineerd worden met een aanzwellend stemvolume. De aanwezigen horen zo aan de stem van de spreker wanneer ze geacht worden te applaudisseren. Een claptrap wordt bovendien vaak ondersteund door een stijlfiguur. Zo gebruikt Obama veelvuldig het contrast (“you can decide whether we’re going to travel the same worn path, or whether we chart a new course that offers real hope for the future”). Eerst vertelt hij hoe het beslist níet moet, om daarna pas zijn oplossingen te bieden. Ook gebruikt Obama de drieslag (“these enemies must be found, they must be pursued, and they must be defeated”) om een punt sterker aan te zetten. Nog luider zal het applaus zijn als hij het contrast en de drieslag combineert: “There’s not a liberal America and a conservative America; there’s the United States of America!”

Overtuigen in de States

Dit artikel maakt onderdeel uit van onze serie Overtuigen in de States. Alle afleveringen:

  1. ‘Het moment is daar…’ en dat dus twintig keer
  2. Een zeer begaafde spreker, maar nu even niet
  3. Debatanalyse McCain-Obama: 0-0
  4. Biden wint alleen als hij Palin niet afmaakt
  5. Hoe inspireer je een miljoenenpubliek?
  6. Kwamen onze voorspellingen uit?

Deze claptraps zijn geen overbodige franje. Ze zijn bittere noodzaak bij het geven van een speech die alle aanwezigen tegelijkertijd en op het juiste moment laat applaudisseren. En de claptraps dragen bij aan een zinderende climax. Let maar eens op: telkens wanneer Barack Obama wordt onderbroken door applaus, zal hij zijn toespraak voortzetten ruim voordat het applaus is verstomd. Een soort valse bescheidenheid—alsof hij wil benadrukken dat niet hijzelf centraal staat, maar zijn boodschap. Het effect hiervan is dat het publiek steeds gedwongen wordt het applaus voor een deel ‘in te slikken’ en zijn enthousiasme dus niet de vrije loop kan laten. Pas wanneer Obama met stemverheffing heeft toegewerkt naar de laatste woorden uit zijn speech, kunnen de toeschouwers zich eindelijk helemaal laten gaan—en dat zullen ze doen ook! Terwijl de ballonnen worden losgelaten en de muziek begint te spelen, is het publiek nog minutenlang in extase. Een beeld dat beklijft en overtuigt.

Lars Duursma is oprichter van Debatrix. Hij coacht leiders in politiek en bedrijfsleven en geeft inspirerende lezingen door heel Europa. Lars is vaste columnist voor RTL-Z en onder meer bekend van zijn analyses voor NRC Handelsblad, NOS, RTL Nieuws, BNR, VRT en Jinek.

Binnenkort verzorgt hij de open trainingen Speechwriting en Voorzitten & Gespreksleiden.

Victor Vlam is spreker en communicatietrainer. Hij geeft lezingen op het gebied van overtuigingskracht en is een ervaren trainer op het gebied van debatteren, argumenteren en TED-waardig Presenteren.

Verder is Victor veelgevraagd Amerika-kenner voor radio en televisie. In 2008 en 2012 voerde Victor campagne voor Barack Obama. In 2018 kwam zijn eerste boek uit, ‘Denken als Donald Trump‘.

Reageer op dit artikel

Er zijn nog geen reacties. Wat vind jij van dit artikel?

Laat een reactie achter

Gratis overtuigtips

Ontvang net als 15.000+ lezers elke week een praktische overtuigtip!

Uitschrijven kan elk moment
Laat mij overtuigen op de volgende manieren
Cadeau — Meld je nu aan en ontvang direct de beste tips van de laatste jaren

Reacties op onze trainingen


Deze training leent een hoge kwaliteit: veel afwisseling in werkvormen, veel praktische toepasbare informatie!
Claudia Tempelman
Bestuursassistent en woordvoerder / Gemeente Haarlem
De training was leerzaam en concreet om toe te passen.
Ruud Stevens
Internal and External Communication Advisor / ASN Bank
De Masterclass Persoonlijke Overtuigingskracht heeft mij inzicht gegeven in mijn stuurloosheid op het gebied van overtuigen en houvast voor een nieuwe koers.
Maria Letteboer
Head of Valutions / Corio
Prettige, stapsgewijze, praktische training over het houden van een overtuigend verhaal.
P.M. ter Wee
specialist afdeling nefrologie / VUmc
De training levert nieuwe inzichten. Ik ben dankzij deze training uit m'n comfortzone gestapt!
Pauline Kreeft
Manager Healthcare / Van Lanschot Bankiers


Volg direct een training!

16 jan.Masterclass Overtuigingskracht (Utrecht)
25 jan.Masterclass Luisteren & Beïnvloeden (Utrecht)
29 jan.Masterclass Kritisch Denken (Rotterdam)
4 feb.Masterclass Inspirerend Presenteren (Amsterdam)
5 feb.Voorzitten & Gespreksleiden (Utrecht)
4 maa.Masterclass Overtuigingskracht (Den Haag)
7 maa.Masterclass Inspirerend Presenteren (Utrecht)
12 maa.Masterclass Luisteren & Beïnvloeden (Utrecht)
12 apr.Persuasive Communication

Overzicht in-house trainingen »

“Bijzonder lezenswaardig”
(Het Financieele Dagblad)

“Topboek voor een meeneemprijs!”
(Psychologie Magazine)

(reviews BOL.com)

Managementboek.nl  |  BOL.com

Overtuigtip: Alle overtuigtips van 2017! Wat is jouw top 3?

3/1 - “Je kunt namelijk je eigen hersenen beïnvloeden.”. Weet jij uit welke overtuigtip dit komt? Het is één van de 46 overtuigtips die je dit jaar las. Het is de overtuigtip die...

Lees verder »

Boek: De beste toespraken van Barack Obama

6/1 - Op 11 januari verschijnt bij Uitgeverij Balans ons nieuwe boek met de beste toespraken van Barack Obama. De toespraken zijn geselecteerd en van een voor- en nawoord voorzien door Lars...

Lees verder »

Meer nieuws & publicaties

4/12Alle overtuigtips van 2018! Wat is jouw top 3?
26/11Een slimme openingstechniek om makkelijk in te haken
20/11Argumenteren als Trump: De herhaalde overdrijving
15/11Storytelling: Hoe Intel een processor wist uit te leggen