I have a…teleprompter

Door onze experts Lars Duursma en Victor Vlam

Gepubliceerd op donderdag 14 augustus 2008 (Publicaties)

Terwijl andere politici in steeds kortere soundbites spreken, weet Barack Obama miljoenen mensen over de hele wereld te inspireren met speeches van soms bijna een uur. Geen wonder dat hij steeds vaker wordt vergeleken met historische sprekers als Martin Luther King. Weinigen zullen echter beseffen dat Obama voor vrijwel elke speech een hulpmiddel gebruikt waar King nog geen toegang tot had: de teleprompter.

Twee panelen

Aan de linker- en rechterzijde van Obama staan bij speeches twee doorzichtige panelen opgesteld, waarop de tekst van zijn speeches wordt geprojecteerd. Terwijl de presidentskandidaat zijn speech voordraagt, wekt hij de indruk constant oogcontact te maken met zijn publiek. In werkelijkheid leest hij de speech op, woord voor woord. Om de zoveel seconden kijkt hij naar het andere paneel. Als je er specifiek op let, dan lijkt het wel alsof Obama een tenniswedstrijd volgt tijdens zijn speeches. Hij kijkt helemaal niet rond in de zaal, maar naar twee vaste punten: de twee panelen.

Is dat nu zo erg? Volgens de traditionele retoricaleer wel. Het uit het hoofd leren van speeches (memoria) werd zelfs beschouwd als één van de vijf kerntaken van elke redenaar. De reden: een van te voren uitgewerkt betoog komt vaak verdacht over, want waarschijnlijk vol strategie en misleiding. Een geïmproviseerd verhaal daarentegen komt veel oprechter over, en recht uit het hart. Marcus Tullius Cicero, die geldt als een van de beste redenaars ooit, gebruikte nooit aantekeningen bij zijn vlammende betogen. Hij sprak zijn publiek vaak urenlang onafgebroken toe, volledig uit het hoofd.

Sincerity machine

De tijden zijn echter veranderd. Konden de meeste advocaten en politici destijds niet eens lezen of schrijven, de laatste decennia gebruiken in Amerika bijna alle prominente politici de teleprompter bij hun speeches. Voormalig acteur en president Ronald Reagan nam het apparaat uit Hollywood mee naar Washington. Zijn toespraken kwamen zo natuurlijk en oprecht over, dat het al snel zijn sincerity machine werd genoemd.

Dat ook Obama de teleprompter gebruikt, wekt dus weinig verbazing. Hij is wel de eerste presidentskandidaat die het apparaat inzette bij vrijwel elke speech. Op de verkiezingsavonden bij voorverkiezingen gaven politici altijd losse, informele speeches om hun overwinning op te eisen of nederlaag te erkennen. Zo niet Obama. Zijn ongekend lange en retorisch fraaie speeches gaven hem direct een presidentiële uitstraling. De teleprompter stelde hem bovendien in staat om met soms geniale speeches direct actuele controverses te pareren, zonder zijn lange verhaal eerst volledig uit het hoofd te hoeven leren.

John McCain

Toen tegenstander John McCain bij de Republikeinse voorverkiezingen in New Hampshire een cruciale overwinning behaalde, maakte hij voor zijn speech gebruik van wat slecht leesbare aantekeningen op een verfrommeld papiertje. De kritiek was vernietigend. Wat een gestamel, zéker in vergelijking met de overwinningsspeech van Obama. Sindsdien maakt ook McCain dankzij enige druk van zijn campagneteam regelmatig gebruik van de teleprompter.

De teleprompter in Nederland

Rita Verdonk gebruikte de teleprompter bij de introductie van haar beweging Trots op Nederland. Ze deed dat echter niet zo handig. Om te beginnen moest ze overduidelijk wennen aan het apparaat (overdreven intonatie, onnatuurlijke spreekpauzes). Verder waren de doorzichtige panelen te laag opgesteld, waardoor Verdonk steeds omlaag moest kijken voor haar tekst. Maar veel erger nog: alle televisiecamera’s stonden aan de zijkant van de zaal opgesteld, zodat de teleprompter opzichtig in beeld was. De campagne van Obama pakt dat slimmer aan. Die zorgt dat alle camera’s zo staan opgesteld dat de panelen niet opvallend in beeld komen.

Het hulpmiddel is helaas geen wondermiddel. Het vergt veel oefening om op natuurlijke wijze te kunnen spreken van teleprompter of autocue. Dat zien we bij beginnende televisiepresentatoren, dat zagen we tot afgelopen jaar bij de kersttoespraken van Koningin Beatrix en dat zien we nu bij elke speech van John McCain.

Authenticiteit

Hoewel de presidentskandidaat inmiddels minder hakkelt tijdens zijn speeches, komt hij onnatuurlijk over. We zien de klassieke signalen van een voorgelezen verhaal: overdreven intonatie en een verhoogde, wat iele stem. Daar komt bij dat McCain zijn verhaal ondersteunt met houterige handbewegingen en na elke belangrijke passage, hoe serieus ook, een brede glimlach op zijn gezicht tovert. In minder formele settings blinkt McCain juist uit door zijn ontspannen houding en spitsvondige humor.

Daar zit ‘m precies het verschil met Obama. Hoewel de Democraat mooiere zinnen formuleert vanaf de teleprompter, komen de woorden wel over als zijn woorden. Qua lichaamstaal en stemgebruik zie je weinig verschil tussen Obama’s spontane of voorgelezen speeches. Hierdoor hebben toeschouwers vaak niet eens door dat hij de teleprompter gebruikt. Barack Obama komt dus authentiek terwijl hij zijn speeches woord voor woord voorleest. En dat kunnen weinig sprekers hem nazeggen.

Leer spreken met de teleprompter!

Lars Duursma is oprichter van Debatrix. Hij coacht leiders in politiek en bedrijfsleven en geeft inspirerende lezingen door heel Europa. Lars is vaste columnist voor RTL-Z en onder meer bekend van zijn analyses voor NRC Handelsblad, NOS, RTL Nieuws, BNR, VRT en Jinek.

Binnenkort verzorgt hij de open trainingen Speechwriting en Voorzitten & Gespreksleiden.

Victor Vlam is spreker en communicatietrainer. Hij geeft lezingen op het gebied van overtuigingskracht en is een ervaren trainer op het gebied van debatteren, argumenteren en TED-waardig Presenteren.

Verder is Victor veelgevraagd Amerika-kenner voor radio en televisie. In 2008 en 2012 voerde Victor campagne voor Barack Obama. In 2018 kwam zijn eerste boek uit, ‘Denken als Donald Trump‘.

Reageer op dit artikel

Er zijn nog geen reacties. Wat vind jij van dit artikel?

Laat een reactie achter

Gratis overtuigtips

Ontvang net als 15.000+ lezers elke week een praktische overtuigtip!

Uitschrijven kan elk moment
Laat mij overtuigen op de volgende manieren
Cadeau — Meld je nu aan en ontvang direct de beste tips van de laatste jaren

Reacties op onze trainingen


Boeiend, dynamisch en een hele leuke training!
Sylvia Bruggenkamp
Ambtenaar / Provincie Overijssel
In de toekomst zou ik nogmaals kiezen voor een online training! Door de remote Masterclass ben ik bewust geworden over mijn huidige aanpak van werken en hoe dit anders zou kunnen. De training heeft online plaatsgevonden en is een nieuwe ervaring omdat je elkaar bijvoorbeeld niet in de ogen aan kunt kijken. Daarentegen zal ik in de toekomst nogmaals kiezen voor een online training! Dit omdat de training erg persoonlijk en intensief was. Daarbij gaven de break-out rooms je de ruimte om persoonlijk aan de slag te kunnen met de vraagstukken en scheelt het enorm dat je geen reistijd hebt om naar de locatie te gaan. Al met al heb ik de de training als zeer positief en inzichtelijk ervaren!
Tineke Bredewold - Van den Berg
Van Bruggen Adviesgroep
De training werd enthousiast gegeven. Ik vond de training heel inspirerend!
Ingrid Mulders
Trainee / TNO
De training was leerzaam, toepasbaar en ontzettend goed!
Marcel Vos
Business Analyst / ABN Amro
Leerzaam met mooie handreikingen.
Michel Weber
Afdelingshoofd Informatie Management


Volg direct een training!

9 juniRemote training Online meetings leiden (op afstand)
11 juniMasterclass Luisteren & Beinvloeden (Rotterdam)
16 juniMasterclass Persoonlijke Overtuigingskracht (Den Haag)
22 juni Remote masterclass Persoonlijke overtuigingskracht (op afstand)
25 juniRemote training Doelgericht pitchen (op afstand)
29 juniVoorzitten & Gespreksleiden (Utrecht)
30 juni Masterclass onafhankelijk denken (Amsterdam)
2 juliSpeechwriting (Amsterdam)
3 juliRemote training Online meetings leiden (op afstand)
6 juliTED-waardig Presenteren (Rotterdam)
8 juliRemote training TED-waardig presenteren (op afstand)
16 juliRemote training Doelgericht pitchen (op afstand)
28 juli Remote masterclass Persoonlijke overtuigingskracht (op afstand)
3 augMasterclass Inspirerend Presenteren (Den Haag)
13 oktMasterclass Inspirerend Presenteren (Utrecht)

Overzicht in-house trainingen »

“Bijzonder lezenswaardig”
(Het Financieele Dagblad)

“Topboek voor een meeneemprijs!”
(Psychologie Magazine)

(reviews BOL.com)

Managementboek.nl  |  BOL.com

Grote vraag naar ondersteuning: Debatrix verruimt openingstijden

13/3 - Door grote vraag naar ondersteuning bij o.a. cruciale (video)boodschappen en effectieve communicatie rondom het nieuwe coronavirus, hebben we besloten onze openingstijden te verruimen. De komende weken staan we van 8:00...

Lees verder »

Overtuigtip: Werk je thuis? Hier de 5 grootste frustraties bij online vergaderingen (en hoe het wél moet)

- De komende weken werken veel mensen vanuit huis. Dat lijkt eenvoudiger dan het is, vooral als je veel samen afhankelijk bent van goede afstemming. Een online vergadering kan dan een uitkomst zijn, mits je...

Lees verder »

Meer nieuws & publicaties

14/5Doelgericht pitchen: 3 tips om jouw pitch naar een hoger niveau te tillen!
7/5Laat de aandacht niet verslappen
30/4Straffeloos spieken? Ga ervoor!
23/4Wat als je de slides van tevoren moet inleveren?