I have a…teleprompter

Door onze experts Lars Duursma en Victor Vlam

Gepubliceerd op donderdag 14 augustus 2008 (Publicaties)

Terwijl andere politici in steeds kortere soundbites spreken, weet Barack Obama miljoenen mensen over de hele wereld te inspireren met speeches van soms bijna een uur. Geen wonder dat hij steeds vaker wordt vergeleken met historische sprekers als Martin Luther King. Weinigen zullen echter beseffen dat Obama voor vrijwel elke speech een hulpmiddel gebruikt waar King nog geen toegang tot had: de teleprompter.

Twee panelen

Aan de linker- en rechterzijde van Obama staan bij speeches twee doorzichtige panelen opgesteld, waarop de tekst van zijn speeches wordt geprojecteerd. Terwijl de presidentskandidaat zijn speech voordraagt, wekt hij de indruk constant oogcontact te maken met zijn publiek. In werkelijkheid leest hij de speech op, woord voor woord. Om de zoveel seconden kijkt hij naar het andere paneel. Als je er specifiek op let, dan lijkt het wel alsof Obama een tenniswedstrijd volgt tijdens zijn speeches. Hij kijkt helemaal niet rond in de zaal, maar naar twee vaste punten: de twee panelen.

Is dat nu zo erg? Volgens de traditionele retoricaleer wel. Het uit het hoofd leren van speeches (memoria) werd zelfs beschouwd als één van de vijf kerntaken van elke redenaar. De reden: een van te voren uitgewerkt betoog komt vaak verdacht over, want waarschijnlijk vol strategie en misleiding. Een geïmproviseerd verhaal daarentegen komt veel oprechter over, en recht uit het hart. Marcus Tullius Cicero, die geldt als een van de beste redenaars ooit, gebruikte nooit aantekeningen bij zijn vlammende betogen. Hij sprak zijn publiek vaak urenlang onafgebroken toe, volledig uit het hoofd.

Sincerity machine

De tijden zijn echter veranderd. Konden de meeste advocaten en politici destijds niet eens lezen of schrijven, de laatste decennia gebruiken in Amerika bijna alle prominente politici de teleprompter bij hun speeches. Voormalig acteur en president Ronald Reagan nam het apparaat uit Hollywood mee naar Washington. Zijn toespraken kwamen zo natuurlijk en oprecht over, dat het al snel zijn sincerity machine werd genoemd.

Dat ook Obama de teleprompter gebruikt, wekt dus weinig verbazing. Hij is wel de eerste presidentskandidaat die het apparaat inzette bij vrijwel elke speech. Op de verkiezingsavonden bij voorverkiezingen gaven politici altijd losse, informele speeches om hun overwinning op te eisen of nederlaag te erkennen. Zo niet Obama. Zijn ongekend lange en retorisch fraaie speeches gaven hem direct een presidentiële uitstraling. De teleprompter stelde hem bovendien in staat om met soms geniale speeches direct actuele controverses te pareren, zonder zijn lange verhaal eerst volledig uit het hoofd te hoeven leren.

John McCain

Toen tegenstander John McCain bij de Republikeinse voorverkiezingen in New Hampshire een cruciale overwinning behaalde, maakte hij voor zijn speech gebruik van wat slecht leesbare aantekeningen op een verfrommeld papiertje. De kritiek was vernietigend. Wat een gestamel, zéker in vergelijking met de overwinningsspeech van Obama. Sindsdien maakt ook McCain dankzij enige druk van zijn campagneteam regelmatig gebruik van de teleprompter.

De teleprompter in Nederland

Rita Verdonk gebruikte de teleprompter bij de introductie van haar beweging Trots op Nederland. Ze deed dat echter niet zo handig. Om te beginnen moest ze overduidelijk wennen aan het apparaat (overdreven intonatie, onnatuurlijke spreekpauzes). Verder waren de doorzichtige panelen te laag opgesteld, waardoor Verdonk steeds omlaag moest kijken voor haar tekst. Maar veel erger nog: alle televisiecamera’s stonden aan de zijkant van de zaal opgesteld, zodat de teleprompter opzichtig in beeld was. De campagne van Obama pakt dat slimmer aan. Die zorgt dat alle camera’s zo staan opgesteld dat de panelen niet opvallend in beeld komen.

Het hulpmiddel is helaas geen wondermiddel. Het vergt veel oefening om op natuurlijke wijze te kunnen spreken van teleprompter of autocue. Dat zien we bij beginnende televisiepresentatoren, dat zagen we tot afgelopen jaar bij de kersttoespraken van Koningin Beatrix en dat zien we nu bij elke speech van John McCain.

Authenticiteit

Hoewel de presidentskandidaat inmiddels minder hakkelt tijdens zijn speeches, komt hij onnatuurlijk over. We zien de klassieke signalen van een voorgelezen verhaal: overdreven intonatie en een verhoogde, wat iele stem. Daar komt bij dat McCain zijn verhaal ondersteunt met houterige handbewegingen en na elke belangrijke passage, hoe serieus ook, een brede glimlach op zijn gezicht tovert. In minder formele settings blinkt McCain juist uit door zijn ontspannen houding en spitsvondige humor.

Daar zit ‘m precies het verschil met Obama. Hoewel de Democraat mooiere zinnen formuleert vanaf de teleprompter, komen de woorden wel over als zijn woorden. Qua lichaamstaal en stemgebruik zie je weinig verschil tussen Obama’s spontane of voorgelezen speeches. Hierdoor hebben toeschouwers vaak niet eens door dat hij de teleprompter gebruikt. Barack Obama komt dus authentiek terwijl hij zijn speeches woord voor woord voorleest. En dat kunnen weinig sprekers hem nazeggen.

Leer spreken met de teleprompter!

Lars Duursma is oprichter van Debatrix. Hij coacht leiders in politiek en bedrijfsleven en geeft inspirerende lezingen door heel Europa. Lars is vaste columnist voor RTL-Z en onder meer bekend van zijn analyses voor NRC Handelsblad, NOS, RTL Nieuws, BNR, VRT en Jinek.

Binnenkort verzorgt hij de open trainingen Speechwriting en Voorzitten & Gespreksleiden.

Victor Vlam is spreker en communicatietrainer. Hij geeft lezingen op het gebied van overtuigingskracht en is een ervaren trainer op het gebied van debatteren, argumenteren en TED-waardig Presenteren.

Verder is Victor veelgevraagd Amerika-kenner voor radio en televisie. In 2008 en 2012 voerde Victor campagne voor Barack Obama. In 2018 kwam zijn eerste boek uit, ‘Denken als Donald Trump‘.

Reageer op dit artikel

Er zijn nog geen reacties. Wat vind jij van dit artikel?

Laat een reactie achter

Elke week een tip

Ontvang net als 15.000+ lezers elke week een praktische overtuigtip!

Uitschrijven kan elk moment
Laat mij overtuigen op de volgende manieren
Cadeau — Meld je nu aan en ontvang direct de beste tips van de laatste jaren

Reacties op onze trainingen


Top training! Veel geleerd en handige tips gekregen die ook toepasbaar zijn.
Kees Machielse
Manager Healt Insurance Companies / Abbvie
Hele inspirerende training!
Michael Eveleens
Relatiemanager / Van Lanschot Bankiers
"Door de online coaching van Debatrix heb ik mijn verhaal in een nieuw jasje kunnen steken. Door deze investering kan ik de komende jaren met mijn presentatie vooruit! Ik was eerst bang dat de online coaching saai zou zijn, maar het overtrof al mijn verwachtingen. Bedankt Maarten voor de leuke, effectieve en waardevolle coaching!"
Sharon Vassell
Marketing Trade Coordinator / Curaçao Tourist Board Europe
Bij ORTEC hadden we een leuke en positieve remote sessie van Debatrix, die inhoudelijk en organisatorisch erg goed in elkaar zat. Een aantal deelnemers waren vooraf erg sceptisch en hadden eigenlijk geen zin in de sessie, maar naderhand waren ze enthousiast over hoe effectief de sessie was. Een groot voordeel voor ons is dat we deelnemers uit 5 verschillende landen, verdeeld over 3 tijdzones, konden uitnodigen. Zo werkten mensen die elkaar niet kennen nu samen aan een belangrijk thema binnen ORTEC.
Marieke Litjens
Global HR Director / ORTEC
Kennis en informatie werd prettig gebracht. Het verhaal rondom TED-waardig presenteren is met enthousiasme gebracht! Goede afwisseling tussen verhaal, filmpjes en gesprek/interactie. Ook ruimte om zelf te werken. Erg tevreden!
Hielke
stichting!WOON


Volg direct een training!

29 septRemote Masterclass Persoonlijke Overtuigingskracht (Online)
2 oktSpeechwriting (Rotterdam)
7 oktDebatrix Unlimited: Speechclub (Exclusief)
14 oktMasterclass Luisteren & Beïnvloeden (Den Haag)
14 oktDebatrix Unlimited: Storyclub (Exclusief)
20 oktRemote training TED-waardig presenteren (Online)
29 oktVoorzitten & Gespreksleiden (Utrecht)
6 novMasterclass Persoonlijke Overtuigingskracht (Amsterdam)
16 novTED-waardig presenteren (Den Haag)
1 decMasterclass Persoonlijke Overtuigingskracht (Utrecht)
4 dec Masterclass Luisteren & Beïnvloeden (Rotterdam)
11 decOnline Meetings Leiden (Online)
20 janVoorzitten & Gespreksleiden (Amsterdam)
5 febSpeechwriting (Utrecht)

Overzicht in-house trainingen »

“Bijzonder lezenswaardig”
(Het Financieele Dagblad)

“Topboek voor een meeneemprijs!”
(Psychologie Magazine)

(reviews BOL.com)

Managementboek.nl  |  BOL.com

troonrede

Voor zijne Majesteit de Koning👑: drie tips voor een sterke troonrede

15/9 - Vandaag is het zover: Prinsjesdag 2020. Dit keer in een ander jasje dan dat we gewend zijn. Een andere locatie, ander vervoer en geen balkonscène. Gelukkig is er wel één...

Lees verder »

vacature-200

Overtuigtip: Overtuig met mentale muren

10/9 - Houd je van dieren? Ja, wie niet. Vind je het belangrijk dat dieren goed behandeld worden? Ja, natuurlijk vind je dat. Je houdt van dieren! De volgende vraag: Als je...

Lees verder »

Meer nieuws & publicaties

25/9Ontspannen Presenteren: Famkes ‘freeze’ en wat jij daarvan kunt leren
3/9Vergroot jouw betrouwbaarheid: zeg eens sorry
25/8Ideeën presenteren: gebruik een voorbeeld
13/8Doelgericht Pitchen: De controller als leidinggevende (beslisstijl)