I have a…teleprompter

Door onze experts Lars Duursma en Victor Vlam

Gepubliceerd op donderdag 14 augustus 2008 (Publicaties)

Terwijl andere politici in steeds kortere soundbites spreken, weet Barack Obama miljoenen mensen over de hele wereld te inspireren met speeches van soms bijna een uur. Geen wonder dat hij steeds vaker wordt vergeleken met historische sprekers als Martin Luther King. Weinigen zullen echter beseffen dat Obama voor vrijwel elke speech een hulpmiddel gebruikt waar King nog geen toegang tot had: de teleprompter.

Twee panelen

Aan de linker- en rechterzijde van Obama staan bij speeches twee doorzichtige panelen opgesteld, waarop de tekst van zijn speeches wordt geprojecteerd. Terwijl de presidentskandidaat zijn speech voordraagt, wekt hij de indruk constant oogcontact te maken met zijn publiek. In werkelijkheid leest hij de speech op, woord voor woord. Om de zoveel seconden kijkt hij naar het andere paneel. Als je er specifiek op let, dan lijkt het wel alsof Obama een tenniswedstrijd volgt tijdens zijn speeches. Hij kijkt helemaal niet rond in de zaal, maar naar twee vaste punten: de twee panelen.

Is dat nu zo erg? Volgens de traditionele retoricaleer wel. Het uit het hoofd leren van speeches (memoria) werd zelfs beschouwd als één van de vijf kerntaken van elke redenaar. De reden: een van te voren uitgewerkt betoog komt vaak verdacht over, want waarschijnlijk vol strategie en misleiding. Een geïmproviseerd verhaal daarentegen komt veel oprechter over, en recht uit het hart. Marcus Tullius Cicero, die geldt als een van de beste redenaars ooit, gebruikte nooit aantekeningen bij zijn vlammende betogen. Hij sprak zijn publiek vaak urenlang onafgebroken toe, volledig uit het hoofd.

Sincerity machine

De tijden zijn echter veranderd. Konden de meeste advocaten en politici destijds niet eens lezen of schrijven, de laatste decennia gebruiken in Amerika bijna alle prominente politici de teleprompter bij hun speeches. Voormalig acteur en president Ronald Reagan nam het apparaat uit Hollywood mee naar Washington. Zijn toespraken kwamen zo natuurlijk en oprecht over, dat het al snel zijn sincerity machine werd genoemd.

Dat ook Obama de teleprompter gebruikt, wekt dus weinig verbazing. Hij is wel de eerste presidentskandidaat die het apparaat inzette bij vrijwel elke speech. Op de verkiezingsavonden bij voorverkiezingen gaven politici altijd losse, informele speeches om hun overwinning op te eisen of nederlaag te erkennen. Zo niet Obama. Zijn ongekend lange en retorisch fraaie speeches gaven hem direct een presidentiële uitstraling. De teleprompter stelde hem bovendien in staat om met soms geniale speeches direct actuele controverses te pareren, zonder zijn lange verhaal eerst volledig uit het hoofd te hoeven leren.

John McCain

Toen tegenstander John McCain bij de Republikeinse voorverkiezingen in New Hampshire een cruciale overwinning behaalde, maakte hij voor zijn speech gebruik van wat slecht leesbare aantekeningen op een verfrommeld papiertje. De kritiek was vernietigend. Wat een gestamel, zéker in vergelijking met de overwinningsspeech van Obama. Sindsdien maakt ook McCain dankzij enige druk van zijn campagneteam regelmatig gebruik van de teleprompter.

De teleprompter in Nederland

Rita Verdonk gebruikte de teleprompter bij de introductie van haar beweging Trots op Nederland. Ze deed dat echter niet zo handig. Om te beginnen moest ze overduidelijk wennen aan het apparaat (overdreven intonatie, onnatuurlijke spreekpauzes). Verder waren de doorzichtige panelen te laag opgesteld, waardoor Verdonk steeds omlaag moest kijken voor haar tekst. Maar veel erger nog: alle televisiecamera’s stonden aan de zijkant van de zaal opgesteld, zodat de teleprompter opzichtig in beeld was. De campagne van Obama pakt dat slimmer aan. Die zorgt dat alle camera’s zo staan opgesteld dat de panelen niet opvallend in beeld komen.

Het hulpmiddel is helaas geen wondermiddel. Het vergt veel oefening om op natuurlijke wijze te kunnen spreken van teleprompter of autocue. Dat zien we bij beginnende televisiepresentatoren, dat zagen we tot afgelopen jaar bij de kersttoespraken van Koningin Beatrix en dat zien we nu bij elke speech van John McCain.

Authenticiteit

Hoewel de presidentskandidaat inmiddels minder hakkelt tijdens zijn speeches, komt hij onnatuurlijk over. We zien de klassieke signalen van een voorgelezen verhaal: overdreven intonatie en een verhoogde, wat iele stem. Daar komt bij dat McCain zijn verhaal ondersteunt met houterige handbewegingen en na elke belangrijke passage, hoe serieus ook, een brede glimlach op zijn gezicht tovert. In minder formele settings blinkt McCain juist uit door zijn ontspannen houding en spitsvondige humor.

Daar zit ‘m precies het verschil met Obama. Hoewel de Democraat mooiere zinnen formuleert vanaf de teleprompter, komen de woorden wel over als zijn woorden. Qua lichaamstaal en stemgebruik zie je weinig verschil tussen Obama’s spontane of voorgelezen speeches. Hierdoor hebben toeschouwers vaak niet eens door dat hij de teleprompter gebruikt. Barack Obama komt dus authentiek terwijl hij zijn speeches woord voor woord voorleest. En dat kunnen weinig sprekers hem nazeggen.

Leer spreken met de teleprompter!

Lars Duursma is oprichter van Debatrix. Hij coacht leiders in politiek en bedrijfsleven en geeft inspirerende lezingen door heel Europa. Lars is vaste columnist voor RTL-Z en onder meer bekend van zijn analyses voor NRC Handelsblad, NOS, RTL Nieuws, BNR, VRT en Jinek.

Binnenkort verzorgt hij de open trainingen Speechwriting en Voorzitten & Gespreksleiden.

Victor Vlam is spreker en communicatietrainer. Hij geeft lezingen op het gebied van overtuigingskracht en is een ervaren trainer op het gebied van debatteren, argumenteren en TED-waardig Presenteren.

Verder is Victor veelgevraagd Amerika-kenner voor radio en televisie. In 2008 en 2012 voerde Victor campagne voor Barack Obama. In 2018 kwam zijn eerste boek uit, ‘Denken als Donald Trump‘.

Reageer op dit artikel

Er zijn nog geen reacties. Wat vind jij van dit artikel?

Laat een reactie achter

Gratis overtuigtips

Ontvang net als 15.000+ lezers elke week een praktische overtuigtip!

Uitschrijven kan elk moment
Laat mij overtuigen op de volgende manieren
Cadeau — Meld je nu aan en ontvang direct de beste tips van de laatste jaren

Reacties op onze trainingen


I am working as the Head of Communication for the corporate learning department of the European Commission in Brussels. Our learning community comprises 30.000 colleagues from 28 different nationalities and very good academic/professional background. Our staff is very knowledgeable and skilled, yet often the Commission is criticized as not being able to connect with citizens and other stakeholders. We have hence often worked with many communication consultants.

But the impact has never been greater than with Lars Duursma who has prepped many colleagues including Senior managers to understand their audience, their needs and how to adjust their message so that one can inform and inspire. I have witnessed real transformations in the delivery styles of colleagues preparing talks for big corporate events with courses such as 'TED like talks', 'communicate and inspire' and 'influencing and advocacy skills'. The feedback in both events (with audiences of more than 1000 people) was excellent, Lars being rated in both cases as best speaker.

Since then I have been approached by various services and institutions to give his contact details. I can recommend him without the slightest doubt for anyone looking for someone to transform the way an organization communicates: it works and it is immediately applicable!

Ana Yturriaga Saldanha
Head of Communication / European Commission
Heel inspirerend!
Carine Roos
Speech therapist / De Hoogstraat Revalidatie
Heel verhelderend en inspirerend!
Thomas Brink
Project Officer Diversity & Inclusion / ABN Amro
Vermakelijk met voorbeelden van TED en leuk om zelf aan de knoppen te zitten
Cathelijn Feith
Management trainee / Randstad
Duidelijk hoe je kan beïnvloeden door veel praktijkvoorbeelden!
Cara Molenbeek
Brand Specialist / Abbvie


Volg direct een training!

1 nov.Persoonlijke Overtuigingskracht (Amsterdam)
4 nov.Masterclass Luisteren & Beïnvloeden (Rotterdam)
2 dec.Persoonlijke Overtuigingskracht (Den Haag)
6 dec.TED-waardig Presenteren (Rotterdam)
14 jan.Persoonlijke Overtuigingskracht (Utrecht)
29 jan.Voorzitten & Gespreksleiden (Amsterdam)
6 febr.TED-waardig Presenteren (Utrecht)

Overzicht in-house trainingen »

“Bijzonder lezenswaardig”
(Het Financieele Dagblad)

“Topboek voor een meeneemprijs!”
(Psychologie Magazine)

(reviews BOL.com)

Managementboek.nl  |  BOL.com

Vacature: Relatiemanager Trainingen en Coaching

5/8 - We zoeken een commerciële communicatieheld die vanuit ons kleine team grote klanten adviseert bij alles wat hen helpt te inspireren en overtuigen. Of het nu gaat om klanten hier in...

Lees verder »

Overtuigtip: De beste overtuigtips uit 2018!

2/1 - Happy New Year! Ben je al bezig met het voorbereiden van jouw nieuwjaarsspeech? Bekijk dan eens deze tip😉. Of neem eens een kijkje bij de Top-10 overtuigtips van 2018! Begin december vroegen...

Lees verder »

Meer nieuws & publicaties

15/10[VIDEO] Speakers Stories: Nanotech tastbaar en invoelbaar maken
8/10Ontspannen Presenteren: Tel je publiek
1/10Doelgericht Pitchen: Hoe overtuig je een denker? (beslisstijl)
25/9Greta Thunberg en het cruciale zinnetje in alle communicatie over klimaatverandering