Misschien wel de mooiste stijlfiguur: de antimetabool

Door onze expert Lars Duursma

Gepubliceerd op woensdag 24 september 2014

John F. Kennedy“Ask not what your country can do for you — ask what you can do for your country.” Het is geen toeval dat deze uitspraak van president John F. Kennedy zo in het geheugen blijft hangen. De zin is een antimetabool: misschien wel de mooiste, maar om te bedenken ook één van de moeilijkste, stijlfiguren. De impact is enorm: vaak herinneren mensen de uitspraak nog weken, zo niet jaren. En belangrijker nog: ze vertellen hem door aan anderen.

Wat is het?

De antimetabool draait om de herhaling van (groepen) woorden, maar dan in omgedraaide grammaticale volgorde. De stijlfiguur wordt regelmatig verward met het chiasme. Daarbij is weliswaar sprake van dezelfde zinsconstructie, maar worden niet exact dezelfde woorden herhaald.

Antimetabolen met personen, voorwerpen en fenomenen:

  • “Je kunt een kind uit de oorlog halen, maar hoe haal je de oorlog uit een kind?” (War Child)
  • “Als de berg niet tot Mohammed komt, zal Mohammed tot de berg komen.”
  • “Het is een Christelijk werk om heidenen te bekeren, maar een heidens werk om Christenen te bekeren.”
  • “Whether we bring our enemies to justice or bring justice to our enemies, justice will be done.” (George W. Bush)
  • “East and West do not mistrust each other because we are armed; we’re armed because we mistrust each other.” (Ronald Reagan)

Antimetabolen met werkwoordsvormen:

  • “Slechte mensen leven om te eten en drinken; goede mensen eten en drinken om te leven.” (Socrates)
  • “We moeten niet alleen zeggen wat we doen, maar ook inderdaad doen wat we zeggen.” (Klaas de Vries)
  • “Let us preach what we practice — let us practice what we preach.” (Winston Churchill)
  • “I’d rather have one and not need it than need it and not have one.” (onbekend, over condooms)
  • “Het was toch: gaat heen en vermenigvuldigt u, en niet: niet vermenigvuldigt u en gaat heen” (onbekend, over Canadeze bevrijders)

Zelf aan de slag!

Wil je zelf een antimetabool verzinnen? Begin dan met de essentie van je verhaal. Probeer die in één zin te verwoorden. Brainstorm vervolgens over woorden en werkwoorden die daarbij passen. Zoek twee woorden om mee te spelen: dubbele betekenissen zijn daarbij zeer welkom. Gebruik als format “niet zus, maar zo” of gebruik in het tweede gedeelte van de zin een ontkenning. Door de ontkenning staan de woorden vaak al automatisch in omgedraaide grammaticale volgorde. Het is gemakkelijker dan je denkt!

Wil je ‘m in een toespraak gebruiken? Zet ‘m voor maximale impact dan aan het einde. Als je jouw verhaal kunt samenvatten met deze stijlfiguur, dan onthoudt iedereen de kern van je boodschap!

Dit artikel is gebaseerd op een eerdere blog van m’n collega Roderik van den Bos.

Lars Duursma is oprichter van Debatrix. Hij coacht leiders in politiek en bedrijfsleven en geeft inspirerende lezingen door heel Europa. Lars is vaste columnist voor RTL-Z en onder meer bekend van zijn analyses voor NRC Handelsblad, NOS, RTL Nieuws, BNR, VRT en Jinek.

Binnenkort verzorgt hij de open trainingen Speechwriting en Voorzitten & Gespreksleiden.

Reageer op dit artikel

Er zijn nog geen reacties. Wat vind jij van dit artikel?

Laat een reactie achter

Vergroot je kennis

Ontvang net als 15.000+ lezers elke week een praktische overtuigtip!

Uitschrijven kan elk moment
Laat mij overtuigen op de volgende manieren
Cadeau — Meld je nu aan en ontvang direct de beste tips van de laatste jaren

Vacature: Relatiemanager Trainingen en Coaching

5/8 - We zoeken een commerciële communicatieheld die vanuit ons kleine team grote klanten adviseert bij alles wat hen helpt te inspireren en overtuigen. Of het nu gaat om klanten hier in...

Lees verder »

Overtuigtip: De beste overtuigtips uit 2018!

2/1 - Happy New Year! Ben je al bezig met het voorbereiden van jouw nieuwjaarsspeech? Bekijk dan eens deze tip😉. Of neem eens een kijkje bij de Top-10 overtuigtips van 2018! Begin december vroegen...

Lees verder »

Meer nieuws & publicaties

17/9👑 Waarom je beter geen iPad kunt gebruiken bij het voorlezen van een speech
11/9Doelgericht Pitchen: Hoe pitch je aan een charismatische leider?
3/9Argumenteren: Maak het SEXI
28/8Framing: Wat is de plofkip van jouw doelgroep?