Overtuigtip #330 van 583   |   Toon willekeurige tip →

Inspireren kun je leren: zó word je een charismatisch spreker

Door onze expert Lars Duursma

Gepubliceerd op woensdag 5 november 2014 (Overtuigtips)

john-f-kennedy-100John F. KennedyHoe komt het toch dat sommige leiders hun mensen kunnen inspireren tot grootse prestaties, terwijl anderen vooral gegaap, gelummel en gejammer oproepen? Amerikaanse wetenschappers gingen op zoek naar het geheim van charisma en ontdekten welke woorden jou laten inspireren — en welke beslist niet.

(Leer overtuigen: volg onze tweedaagse masterclass)

De wetenschappers doken in de archieven en bestudeerden voor hun onderzoek het taalgebruik van Amerikaanse presidenten. Daar zitten flink wat charismatische sprekers tussen (John F. Kennedy, Franklin Delano Roosevelt, Ronald Reagan, Bill Clinton) maar ook enkele matige sprekers (George W. Bush, Jimmy Carter, Gerald Ford). Wat blijkt?

Beelden vs. concepten

Charismatische sprekers gebruiken veel woorden die zijn gebaseerd op beelden, terwijl niet-charismatische sprekers vooral woorden gebruiken die zijn gebaseerd op concepten. Woorden uit de eerste categorie (hart, steengroei, droom, zweet) zijn concreet en roepen direct beelden of associaties op. Het past bij het type denken waarin je fantaseert, mijmert en droomt.

Woorden van de tweede categorie zijn abstract, logisch en gericht op het oplossen van problemen. Het zijn alledaagse woorden als begrijpen, kiezen, onderzoeken, belang, kwaliteit, oplossing, mogelijk, relevant en verkeerd. Woorden die we allemaal gebruiken en begrijpen — ja, zelfs in deze tip ;). Maar we kunnen ze niet voor ons zien en dus inspireren ze ons niet.

Inspirerende voorbeelden

Doe je ogen maar eens dicht en zie deze beeldende taal van John F. Kennedy voor je:

“Together let us explore the stars, conquer the desert, eradicate disease, tap the ocean depths, and encourage the arts and commerce.”

Je voelt het zand tegen je gezicht waaien, terwijl je je vergaapt aan de sterren en denkt aan de diepblauwe zee. Zet dat af tegen deze abstracte woorden van Jimmy Carter:

“Let our recent mistakes bring a resurgent commitment to the basic principles of our nation, for we know that if we despise our government, we have no future.”

Kijk ook eens hoe andere inspirerende sprekers dat doen, zoals Martin Luther King hier in deze beeldende prachtzin vol symboliek (retorische analyse):

I have a dream that one day on the red hills of Georgia the sons of former slaves and the sons of former slave-owners will be able to sit down together at a table of brotherhood.

En zet dat af tegen deze eerste boodschap van Rabobank-baas Rinus Minderhoud:

Als nieuwe bestuursvoorzitter zie ik het daadkrachtig leiden van de verdere invoering daarvan als één van mijn belangrijkste taken. Dat geldt óók voor andere verbetertrajecten als gevolg van de lessen uit het recente verleden. Wij nemen die geleerde lessen zeer serieus. Ik doe een uitdrukkelijk beroep op iedereen in de organisatie om open te staan voor de conclusies die we daaruit moeten trekken en ook om samen de noodzakelijke verbetertrajecten succesvol te maken.

Analyse én beelden van deze gênante toespraak »  (← inclusief tips voor verandertrajecten)


Microcursus ObamaTIP!

Volg de gratis micro-cursus Spreken als Obama! 

Doe ook onze gratis online micro-cursus Spreken als Obama!

Volg deze link om jezelf aan te melden.


Pas je taal aan!

Het is niet zo lastig om je voor te stellen waarom dit in de praktijk zo vaak misgaat. Als manager, consultant of wetenschapper moet je analytisch sterk zijn, resultaatgericht werken en complexe vraagstukken eenvoudig in een groter kader kunnen plaatsen. Je bent waarschijnlijk op deze plek gekomen omdat je daarin uitblinkt.

Maar bedenk wel: mensen laten zich uiteindelijk niet inspireren door een abstract begrip. Een doelstelling gaat pas echt leven als iedereen dat lint op de eindstreep ziet wapperen. Vanaf nu weet je welke woorden daarbij passen — en welke niet.

(Heb je slecht nieuws maar wil je tóch inspireren? Misschien helpt deze beproefde structuur.)

Kijk uit met deze woorden

Hieronder een lijst met woorden die volgens onderzoek gebaseerd zijn op concepten. Je hoeft ze niet volledig te mijden, maar gebruik ze met mate op momenten dat je wil inspireren.

Werkwoorden:

achten, afwegen, begrijpen, begroten, bepalen, berekenen, beslissen, betekenen, beweren, concentreren, concluderen, definiëren, denken, diversificeren, evalueren, formuleren, geloven, gissen, heranalyseren, herformuleren, herinterpreteren, heroverwegen, informeren, interpreteren, karakteriseren, kiezen, kunnen, leren, neigen, onderscheiden, onderzoeken, oordelen, opiniëren, oplossen, oprichten, overwegen, plannen, raden, schatten, vergelijken, vergissen, veronderstellen, verschillen, verzinnen, voorspellen, voorzien, vormen, wegen, weten, zeggen

Zelfstandige naamwoorden:

afweging, alternatief, analyse, attribuut, basis, begrip, begroting, belang, bepaling, bepaling, berekening, beslissing, betekenis, bewering, bewijs, bron, concentratie, concept, conclusie, criterium, definitie, diversificatie, doel, effect, eigenschap, evaluatie, feit, formulering, fout, gedachte, geschiedenis, gevolg, herformulering, herinterpretatie, heroverweging, hoeveelheid, idee, informatie, interpretatie, kenmerk, keuze, kwaliteit, logistiek, model, neiging, omstandigheid, onderscheid, onderwerp, onderzoek, oordeel, oorzaak, opinie, oplossing, overweging, overweging, plan, probleem, reden, schatting, schema, thema, theorie, vergelijking, vergissing, veronderstelling, verschil, voorbeeld, voorspelling, voorziening, waarheid, weging, werkelijkheid, wetenschap

Overige woorden:

abstract, anders, behalve, belangrijk, bijna, consequent, divers, echt, enigszins, evident, fundamenteel, iets, juist, misschien, mogelijk, rationeel, redelijk, relevant, significant, toch, verkeerd, vermoedelijk, voorwaardelijk, waar, waarom, wetenschappelijk, zeker

Lars Duursma is oprichter van Debatrix. Hij coacht leiders in politiek en bedrijfsleven en geeft inspirerende lezingen door heel Europa. Lars is vaste columnist voor RTL-Z en onder meer bekend van zijn analyses voor NRC Handelsblad, NOS, RTL Nieuws, BNR, VRT en Jinek.

Binnenkort verzorgt hij de open trainingen Speechwriting en Voorzitten & Gespreksleiden.

Reageer op dit artikel

  1. Zoals ik inmiddels gewend ben van jullie, een waardevolle en praktische tip. Een die ik heel goed bij mijn workshops kan toepassen. Hierin wil ik mensen zich ervan bewust maken dat zij hun hart en intuïtie meer mogen laten spreken en dat hun hoofd af en toe in de koelkast mag. 50-50 bijvoorbeeld. In onze samenleving hechten wij veel waarde aan de ratio, en toch zie je dus dat het abstracte – rationele – taalgebruik minder aanspreekt. Ik ga er voortaan op letten. Bedankt!

  2. Leonore Noorduyn schreef:

    Wat een goede analyse! En ook precies wat ik mensen leer die zo willen schrijven dat de tekst over komt: schrijf beeldend en vermijd abstracte woorden. Handig om er nu deze lijst bij te hebben!

  3. Lars Duursma schreef:

    Dank voor jullie reacties, Sigrid en Leonore. En fijn dat deze tip jullie helpt!

    Als jullie nog een tip hebben voor ons of een idee voor een volgende overtuigtip, laat het gerust weten!

  4. Janice Smit schreef:

    Ik heb het idee dat dit soort retoriek goed aansluit bij het wat emotionelere karakter van “de Amerikanen”, als je dit zo generaliserend zeggen kunt. Bij ons wordt dit al gauw als overdreven ervaren, helaas.
    Ik ben benieuwd of er binnen het Nederlandse taalgebied voorbeelden zijn van sprekers die dit enigszins benaderen.
    Wijlen Pim Fortuyn misschien een beetje? Ik hoor graag andere voorbeelden!

    • Lars Duursma schreef:

      Ha Janice, die vrees hoor ik wel vaker: het werkt in Amerika misschien zo, maar is dat in Nederland niet anders?

      Mijn ervaring is deze: voorzover er weerstand ontstaat, is die er vooral bij de wat meer overdreven en vrij uitbundige retorische technieken. Neem stijlfiguren als de antimetabool. Daar kun je inderdaad maar beter voorzichtig mee zijn. Verder ontstaat er vooral weerstand als de spreker ineens en uit het niets heel anders doet dan daarvoor. Dan is de reactie inderdaad: zo, is hij/zij op cursus geweest ofzo?

      De kunst is daarom dingen gradueel aan te passen (niet van de ene op de andere dag) en alleen dingen te doen die bij je passen.

      Er zijn volgens mij genoeg voorbeelden van aansprekende Nederlandse sprekers die uit dit soort technieken toepassen. Vooral in de politiek zijn de voorbeelden legio: Jan Marijnissen, Alexander Pechtold en Geert Wilders genieten er zichtbaar van. En ook in het bedrijfsleven zijn er veel goede sprekers, maar die halen zelden YouTube of het NOS Journaal.

  5. […] laat tijdens zijn presentatie een abstracte woordenlijst zien met termen die je beter niet kunt gebruiken tijdens je presentatie. Denk aan woorden zoals […]

Laat een reactie achter

Gratis overtuigtips

Ontvang net als 15.000+ lezers elke week een praktische overtuigtip!

Uitschrijven kan elk moment
Laat mij overtuigen op de volgende manieren
Cadeau — Meld je nu aan en ontvang direct de beste tips van de laatste jaren

Reacties op onze trainingen


Verrassend! Je let op andere dingen dan waar je dagelijks mee bezig bent.
Fleur van den Heijkant
AIOS Urologie / Maastricht UMC
Door de leerzame training aan de hand van herkenbare situaties is de bewustwording van de diverse technieken vergroot.
Léon Slegers
Negotiator / Cushman & Wakefield
Hele inspirerende training!
Michael Eveleens
Relatiemanager / Van Lanschot Bankiers
Heel verhelderend en inspirerend!
Thomas Brink
Project Officer Diversity & Inclusion / ABN Amro
Nuttig en praktisch toepasbaar! Sluit aan op mijn vooraf gestelde persoonlijke leerdoelen.
Caspar Tijssen
Business Analist IT / ABN Amro


Volg direct een training!

27 sep.Speechwriting (Amsterdam)
3 okt.Persoonlijke Overtuigingskracht (Utrecht)
9 okt.Voorzitten & Gespreksleiden (Amsterdam)
28 okt.TED-waardig Presenteren (Den Haag)
1 nov.Persoonlijke Overtuigingskracht (Amsterdam)
4 nov.Masterclass Luisteren & Beïnvloeden (Rotterdam)
26 nov.Kritisch Denken (Den Haag)
2 dec.Persoonlijke Overtuigingskracht (Den Haag)

Overzicht in-house trainingen »

“Bijzonder lezenswaardig”
(Het Financieele Dagblad)

“Topboek voor een meeneemprijs!”
(Psychologie Magazine)

(reviews BOL.com)

Managementboek.nl  |  BOL.com

Vacature: Relatiemanager Trainingen en Coaching

5/8 - We zoeken een commerciële communicatieheld die vanuit ons kleine team grote klanten adviseert bij alles wat hen helpt te inspireren en overtuigen. Of het nu gaat om klanten hier in...

Lees verder »

Overtuigtip: De beste overtuigtips uit 2018!

2/1 - Happy New Year! Ben je al bezig met het voorbereiden van jouw nieuwjaarsspeech? Bekijk dan eens deze tip😉. Of neem eens een kijkje bij de Top-10 overtuigtips van 2018! Begin december vroegen...

Lees verder »

Meer nieuws & publicaties

11/9Doelgericht Pitchen: Hoe pitch je aan een charismatische leider?
3/9Argumenteren: Maak het SEXI
28/8Framing: Wat is de plofkip van jouw doelgroep?
21/8Speechwriting: Waar begin je?