Misschien wel de mooiste stijlfiguur: de antimetabool

Door onze expert Lars Duursma

Gepubliceerd op woensdag 24 september 2014

John F. Kennedy“Ask not what your country can do for you — ask what you can do for your country.” Het is geen toeval dat deze uitspraak van president John F. Kennedy zo in het geheugen blijft hangen. De zin is een antimetabool: misschien wel de mooiste, maar om te bedenken ook één van de moeilijkste, stijlfiguren. De impact is enorm: vaak herinneren mensen de uitspraak nog weken, zo niet jaren. En belangrijker nog: ze vertellen hem door aan anderen.

Wat is het?

De antimetabool draait om de herhaling van (groepen) woorden, maar dan in omgedraaide grammaticale volgorde. De stijlfiguur wordt regelmatig verward met het chiasme. Daarbij is weliswaar sprake van dezelfde zinsconstructie, maar worden niet exact dezelfde woorden herhaald.

Antimetabolen met personen, voorwerpen en fenomenen:

  • “Je kunt een kind uit de oorlog halen, maar hoe haal je de oorlog uit een kind?” (War Child)
  • “Als de berg niet tot Mohammed komt, zal Mohammed tot de berg komen.”
  • “Het is een Christelijk werk om heidenen te bekeren, maar een heidens werk om Christenen te bekeren.”
  • “Whether we bring our enemies to justice or bring justice to our enemies, justice will be done.” (George W. Bush)
  • “East and West do not mistrust each other because we are armed; we’re armed because we mistrust each other.” (Ronald Reagan)

Antimetabolen met werkwoordsvormen:

  • “Slechte mensen leven om te eten en drinken; goede mensen eten en drinken om te leven.” (Socrates)
  • “We moeten niet alleen zeggen wat we doen, maar ook inderdaad doen wat we zeggen.” (Klaas de Vries)
  • “Let us preach what we practice — let us practice what we preach.” (Winston Churchill)
  • “I’d rather have one and not need it than need it and not have one.” (onbekend, over condooms)
  • “Het was toch: gaat heen en vermenigvuldigt u, en niet: niet vermenigvuldigt u en gaat heen” (onbekend, over Canadeze bevrijders)

Zelf aan de slag!

Wil je zelf een antimetabool verzinnen? Begin dan met de essentie van je verhaal. Probeer die in één zin te verwoorden. Brainstorm vervolgens over woorden en werkwoorden die daarbij passen. Zoek twee woorden om mee te spelen: dubbele betekenissen zijn daarbij zeer welkom. Gebruik als format “niet zus, maar zo” of gebruik in het tweede gedeelte van de zin een ontkenning. Door de ontkenning staan de woorden vaak al automatisch in omgedraaide grammaticale volgorde. Het is gemakkelijker dan je denkt!

Wil je ‘m in een toespraak gebruiken? Zet ‘m voor maximale impact dan aan het einde. Als je jouw verhaal kunt samenvatten met deze stijlfiguur, dan onthoudt iedereen de kern van je boodschap!

Dit artikel is gebaseerd op een eerdere blog van m’n collega Roderik van den Bos.

Analyse: Pauw & Witteman-debat in beelden & cijfers

Door onze expert Lars Duursma

Gepubliceerd op maandag 3 maart 2014

Pauw en WittemanIn de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen zullen o.a. Radio 1, EénVandaag en de NOS grote verkiezingsdebatten organiseren tussen landelijke politici. In deze blog geen uitgebreide analyses of tips hoe je een goed verkiezingsdebat organiseert; die vind je al genoeg elders op de site. Deze keer laat ik de beelden en cijfers voor zich spreken.

Geforceerde glimlach van Roemer

Lees verder »

7 elementaire fouten in de videoboodschap van minister Hennis

Door onze expert Lars Duursma

Gepubliceerd op donderdag 19 september 2013 (Nieuws)

Minister HennisDinsdag richtte minister Jeanine Hennis-Plasschaert zich met een videoboodschap tot alle mannen en vrouwen bij Defensie. Er lopen fantastische speechwriters rond op het departement, maar deze boodschap was werkelijk op alle fronten fout. Ook de voordracht en setting waren knullig. Hieronder een kleine opsomming met zeven elementaire fouten.

Update: Minister Hennis heeft inmiddels gereageerd op dit artikel. Op twitter noemt ze het een “prima leermoment”.

Lees verder »

De kortste raadsvergadering ooit

Door onze expert Job ten Bosch

Gepubliceerd op donderdag 17 januari 2013 in nrc.next

Raadsvergaderingen staan onder het publiek bekend als lange vergaderingen waarbij het publiek weleens in slaap sukkelt.

Lees verder »

Overtuigtip #-2010 van 592   |   Toon willekeurige tip →

Geef eens géén advies

Door onze expert Lars Duursma

Gepubliceerd op woensdag 2 mei 2012 (Overtuigtips)

Actief Luisteren voor LeidersJe kent het wel: een collega van je heeft net iets vervelends meegemaakt. Een gesprek dat niet lekker liep, een presentatie die anders ging dan verwacht, een opdracht die op het laatste moment tóch niet doorgaat… Je collega wil zijn smart graag met jou delen en jij wil hem helpen. Hoe doe je dat?

Géén advies

NIET door direct een advies te geven: “Misschien kun je de volgende keer…” Dat is waarschijnlijk heel goed bedoeld, maar het komt meestal compleet verkeerd over. Net alsof je collega iets doms heeft gedaan. Iets wat jou nooit zou zijn overkomen. Want jij weet het nu eenmaal beter.

Probeer in plaats daarvan eens goed te luisteren. Geef de ander de ruimte om zijn verhaal te doen. Voel aan of iemand op dit moment wel advies wil. Vaak is het beter om daarmee te wachten.

Kortom: wil je iemand écht helpen? Beperk je tot luisteren: toon interesse en begrip.

Winst voor Obama, een zege voor de retoriek

Door onze expert Victor Vlam

Gepubliceerd op woensdag 5 november 2008

Gisteren won Barack Obama overtuigend de Amerikaanse verkiezingen. In slechts vier jaar tijd heeft een onbekende politicus uit Illinois zich omgetoverd tot de nieuwe president van Amerika. En dat is grotendeels dankzij het retorische talent van Obama. De speech die hij vier jaar geleden gaf op de Democratische conventie maakte hem onmiddellijk een kandidaat voor het presidentschap. De zege van Obama vannacht is het ultieme bewijs dat mensen met goede communicatieve vaardigheden het ver schoppen. En ik geloof dat dit niet alleen geldt in de politiek, maar ook in het bedrijfsleven.

Lees verder »

Geen saai kleurtje, maar menselijk behang

Door onze expert Victor Vlam

Gepubliceerd op zondag 2 november 2008

We hebben ze zien staan bij alle rallies: een rijtje met mensen achter de kandidaten. Hoewel ze vooraan staan, hebben deze mensen zeker niet de beste plaatsen. Ze kijken immers tegen de rug aan van de spreker. Politieke adviseurs in Amerika noemen het “human wallpaper”. Waarom verdient dit de voorkeur boven een gewone achtergrond?

Als je de volgende keer human wallpaper ziet, let dan eens op hoe snel je ogen zich richten op de enthousiaste toeschouwers die zorgvuldig zijn geselecteerd. Hun enthousiasme voor de speech of zichtbaar respect voor de kandidaat sturen onze reactie op de speech. Met andere woorden, hun enthousiasme is aanstekelijk.

Lees verder »

Bellen voor de McCain-campagne?!

Door onze expert Lars Duursma

Gepubliceerd op vrijdag 31 oktober 2008

Gisteren bezochten Victor en ik voor de tweede keer een rally van Barack Obama. Morgen zullen we voor de tweede keer een rally van John McCain bezoeken. Vandaag hadden we een dag over. Een tussendag in Virginia Beach, waar Victor ruim drie jaar heeft gewoond. Maar in plaats van een dagje aan het koude strand kozen we voor iets heel anders. Vandaag hebben we kiezers gebeld namens de campagnes van John McCain én Barack Obama. Lees verder »

Bill Clinton: up close & personal

Door onze expert Victor Vlam

Gepubliceerd op donderdag 30 oktober 2008

De locatie was niet prestigieus: de gymzaal van een middelbare school. Maar de spreker wel: voormalig president van Amerika, Bill Clinton. Wanneer hij de zaal binnenstapt, voel je het direct. Als enige van de verschillende politici die we tot nu toe hebben gezien, lag de voormalig president niet vastgeketend aan de teleprompter. Zijn speech wekte een bijna intieme indruk. En dat is best knap: er zaten zo’n tweeduizend mensen in de zaal!

Lees verder »

Een rally met John McCain en Sarah Palin

Door onze expert Lars Duursma

Gepubliceerd op woensdag 29 oktober 2008

Vandaag waren Victor en ik bij een rally met John McCain én Sarah Palin in Hershey, Pennsylvania. De wekker stond om 5:00 uur, en een uur later stonden we in de stromende regen bij het Giant Center — een ijshockeystadion. Nou ja, wij stonden nog net droog, terwijl achter ons duizenden Republikeinen in de regen stonden. En de deuren gingen maar niet open. Frustratie alom, en een nieuw woord geleerd: ‘knucklehead’ (oen). Als in: ‘Open the door, knucklehead!’ Okay, genoeg inleiding. Op naar de rally zelf. Hier zijn onze foto’s! Lees verder »

Mis geen enkele tip

Ontvang net als 15.000+ lezers elke week een praktische overtuigtip!

Uitschrijven kan elk moment
Laat mij overtuigen op de volgende manieren
Cadeau — Meld je nu aan en ontvang direct de beste tips van de laatste jaren

Vacature: Relatiemanager Trainingen en Coaching

5/8 - We zoeken een commerciële communicatieheld die vanuit ons kleine team grote klanten adviseert bij alles wat hen helpt te inspireren en overtuigen. Of het nu gaat om klanten hier in...

Lees verder »

Overtuigtip: De beste overtuigtips uit 2018!

2/1 - Happy New Year! Ben je al bezig met het voorbereiden van jouw nieuwjaarsspeech? Bekijk dan eens deze tip😉. Of neem eens een kijkje bij de Top-10 overtuigtips van 2018! Begin december vroegen...

Lees verder »

Meer nieuws & publicaties

20/11Speechen: Zo onthoud je de belangrijkste elementen van jouw verhaal
13/11TED-waardig presenteren: Zet je publiek aan het werk
5/11Ontspannen Presenteren: Zo pak jij jouw ‘impostor syndrome’ aan
30/10Storytelling: De perfecte ‘happy ending’ is anders dan je denkt (blijkt uit onderzoek)