Carré-debat: analyse non-verbale communicatie

Door onze expert Fabienne de Vries

Gepubliceerd op donderdag 27 mei 2010 (Publicaties)

Sommige lijsttrekkers houden hun katheder angstvallig vast. Anderen hangen er aan vast alsof het de toog is in hun favoriete kroeg. De non-verbale presentatie zegt veel over de manier waarop lijsttrekkers in het debat zitten. Een beschrijving per spreker.

Emile Roemer

Roemer heeft het vermogen de mensen te laten smelten. Dat zit hem natuurlijk in die guitige lach. Maar ook zijn ogen lachen en spreken, als één van de weinige overigens! Zijn gezichtsspieren zijn goed ontwikkeld en hij werkt er ook mee. Hij kijkt recht en oprecht in de camera, waardoor je als kijker je ook persoonlijk voelt aangesproken. Het kan ook in het postuur zitten: vollere mensen komen minder bedreigend over. Zijn articulatie is niet heel sterk, waardoor je meer naar de persoon kijkt dan luistert naar wat hij zegt. Tot slot was hij de enige die gebruik maakte van ‘de kracht van de stilte’. Tijdens de vragenronde bij Mariëlle Tweebeeke antwoordde hij met een brede lach en stilte; onzekerder kun je een gesprekspartner op dat moment niet maken. Om dan te antwoorden met een rake grap is niet alleen een kunde, maar zorgt er gelijk voor dat het onderwerp in één klap wordt afgesloten. De stilte heeft gewonnen!

Mark Rutte

De meest opvallende beweging van Rutte in dit debat was het nee-schudden. Iets anders dat opviel waren ineens de snuifjes en slis-geluidjes na een aantal zinnen. Deze zeggen grofweg hetzelfde als “…dus! …”, een uiting die het voorgaande vaak ontkracht. Veel beter was zijn lagere stemhoogte en spreektempo, waardoor hij nog meer rust en standvastigheid uitstraalde. Ondanks dat hij moest knokken voor behoud was hij minder drammerig, toonde hij zich comfortabel in zijn verhaal en kwam hij zeer geconcentreerd over.

Job Cohen

Cohen begon al direct met een aanvallende rechte, revancherende houding. Zijn ogen sloten zich langzaam, iets wat geruststellend werkt. Zijn handen hield hij consequent in een ‘ok-teken’ (duim-op-wijsvinger), alleen bij de vragen van Mariëlle Tweebeeke stond hij af en toe even met zijn voeten te wippen. Het verried zijn onzekerheid. Cohen stond duidelijk op scherp en had al zijn energie nodig om zich goed te concentreren.

Geert Wilders

Het begint een beetje een patroon van hem te worden om bozig, vurig en scherp in het begin van een debat te zijn, waarna hij de touwtjes wat laat vieren en zijn menselijke kant laat zien door humor en ontspanning. In lichaamstaal is dat te zien door een koude kille blik die later in schalkse lachjes verandert. Tijdens zijn stand-ups was hij opvallend rustig, ook in zijn handgebaren. Het duidt erop dat hij zich goed voelt zodra hij de totale aandacht heeft. Er is alleen één ding. Steeds nadat Wilders een statement heeft gemaakt gaat zijn tong die langs zijn tanden terwijl hij zijn lippen gesloten tuit. Het kan natuurlijk gewoon een tic zijn, maar in de vakliteratuur wordt het in dezelfde categorie geplaatst als het duimzuigen bij kinderen en bij volwassenen het aan de mond zetten van een vinger, aan een sigaret zuigen of op kauwgom kauwen. Vaak wordt het gebaar verklaard vanuit een innerlijke behoefte aan bevestiging.

Femke Halsema

Vooral met haar oogopslag toont Halsema een ogenschijnlijk oprecht gevoel van zorg en bezorgdheid in haar speeches. Tijdens het debat houden haar heen-en-weer flitsende ogen haar collega’s scherp in de gaten. Dit continu kijken zou een zoek naar bevestiging of reactie kunnen zijn en onzekerheid verraden. Tijdens haar spreken zet ze regelmatig haar kaken op slot, waardoor ze snedig overkomt. Door haar korte ademhaling kan ze gehaast overkomen, met als gevolg opgezwollen aderen in de nek. Dit geeft een gespannen indruk.

Jan Peter Balkenende

Ook Balkenende leek scherper en geconcentreerder dan bij het Premiersdebat. Zijn stem is rustig en laag. Hij heeft een hele duidelijke articulatie en een mooie intonatie. Ook zijn voeten staan in een keurige ‘recht onder de heupen’-positie, wat zijn woorden kracht geeft. Het viel op dat Balkende veel knippert met zijn ogen. Zes tot acht keer per minuut is normaal: de ogen zijn dan slechts een tiende van een seconde gesloten. Mensen die onder druk staan, gaan in hogere frequentie knipperen. Het verschijnsel komt voor bij hen die bewust anderen willen misleiden of uit een gevoel voor superioriteit. De afgemeten houding maken de CDA-leider iets te politiek correct en hij komt daarmee nog steeds wat betweterig over. Zodra hij (in beeld) uit zijn comfortzone wordt gehaald wordt hij ietwat onhandig.

André Rouvoet

Rouvoet stond er minder strak dan bij Kamerdebatten. Sterker nog: hij wist de weinige emotie in de haast onveranderlijke onderste helft van zijn gezicht regelmatig te relativeren met gortdroge humor. Het is waarom we hem zijn doordringende gelaatsuitdrukking wel weer vergeven. De afwisseling zorgde voor een ontspannen indruk. Toch leidden zijn drukbewegende wenkbrauwen te veel af van zijn boodschap. Door zijn handen steeds samen te knijpen, lijkt Rouvoet moeite te hebben met momenten waarop zijn gesprekspartner onvoldoende meebeweegt. Deze laatste twee elementen missen het moreel leiderschap dat Rouvoet verbaal uitspreekt.

Alexander Pechtold

Carré-debat 2010

Dit artikel maakt onderdeel uit van onze serie Carré-debat 2010. Alle afleveringen:

  1. Carré-debat: Roemer verrast, anderen vallen in herhaling
  2. Carré-debat: format overzichtelijk, maar interactie te verstrooid
  3. Carré-debat: analyse non-verbale communicatie

Pechtold droeg een lichtpaarse stropdas, en een glanzende ook nog! Wellicht dat hij daarmee een bepaald signaal wilde afgeven, maar de indruk was flets. Hoe dan ook: hij stond strak in het pak. Iets te strak, waardoor hij in het begin nogal opgeknoopt en verkrampt overkwam. Je zou hem het liefst door elkaar willen schudden om de joviale Pechtold terug te krijgen. Het lastige van Pechtold is dat hij het ene moment Kennedy-achtige ‘puppy-dog eyes’ heeft en als hij zich boos maakt al met opengesperde ogen overkomt alsof hij van autocue leest. De emotie is daarmee niet eenvoudig te peilen, waardoor je het vuur in zijn betoog mist. Mede door de ongereguleerde ademhaling en intonatie blijft Pechtolds boodschap niet hangen. Het geforceerde staan het persoonlijke in de weg. Ik zou tegen hem willen zeggen: Pechtold, gooi je haar los!

Reageer op dit artikel

Er zijn nog geen reacties. Wat vind jij van dit artikel?

Laat een reactie achter

Elke week een tip

Ontvang net als 15.000+ lezers elke week een praktische overtuigtip!

Uitschrijven kan elk moment
Laat mij overtuigen op de volgende manieren
Cadeau — Meld je nu aan en ontvang direct de beste tips van de laatste jaren

Reacties op onze trainingen


Heb gevonden wat ik zocht en verwachtte, meer structuur kunnen brengen in een online meeting!
Robert Kloek
Nuttig en overtuigend! Hele goede en praktisch toepasbare theorie.
Nurah Hammoud
Treasurer / De Jonge Specialist
Zeer bruikbare training. Heel innovatief, ik heb er veel van geleerd!
Eugenie Brinkhof
Docente / Nederlands Paramedisch Instituut
Zeer plezierig verrast door Debatrix vanochtend. Wat een energievolle en gewoon echt leuke remote training. Heel enthousiaste reacties uit mijn team terug ontvangen. Veel dank Lars Duursma , Job ten Bosch en Gijs-Jan Groeneveld. Dit waren zeer welbestede uurtjes!
Edwin Vonk
Sales- en riskmanager / NN Pensions
De training levert nieuwe inzichten. Ik ben dankzij deze training uit m'n comfortzone gestapt!
Pauline Kreeft
Manager Healthcare / Van Lanschot Bankiers


Volg direct een training!

2 juliSpeechwriting (Amsterdam)
3 juliRemote training Online meetings leiden (op afstand)
6 juliTED-waardig Presenteren (Rotterdam)
8 juliRemote training TED-waardig presenteren (op afstand)
16 juliRemote training Doelgericht pitchen (op afstand)
28 juli Remote masterclass Persoonlijke overtuigingskracht (op afstand)
3 augMasterclass Inspirerend Presenteren (Den Haag)
4 augRemote training Online meetings leiden (op afstand)
13 oktMasterclass Inspirerend Presenteren (Utrecht)

Overzicht in-house trainingen »

“Bijzonder lezenswaardig”
(Het Financieele Dagblad)

“Topboek voor een meeneemprijs!”
(Psychologie Magazine)

(reviews BOL.com)

Managementboek.nl  |  BOL.com

Grote vraag naar ondersteuning: Debatrix verruimt openingstijden

13/3 - Door grote vraag naar ondersteuning bij o.a. cruciale (video)boodschappen en effectieve communicatie rondom het nieuwe coronavirus, hebben we besloten onze openingstijden te verruimen. De komende weken staan we van 8:00...

Lees verder »

Overtuigtip: Werk je thuis? Hier de 5 grootste frustraties bij online vergaderingen (en hoe het wél moet)

- De komende weken werken veel mensen vanuit huis. Dat lijkt eenvoudiger dan het is, vooral als je veel samen afhankelijk bent van goede afstemming. Een online vergadering kan dan een uitkomst zijn, mits je...

Lees verder »

Meer nieuws & publicaties

25/6Een geloofwaardig verhaal neerzetten? Leer van leugenonderzoek
11/6TED-waardig presenteren: Stop met ‘snel door je verhaal lopen’
29/5Hoe krijg je de gunfactor als je remote werkt?
14/5Doelgericht pitchen: 3 tips om jouw pitch naar een hoger niveau te tillen!