Een zeer begaafde spreker, maar nu even niet

Door onze experts Lars Duursma en Victor Vlam

Gepubliceerd op donderdag 4 september 2008 in nrc.next

John McCain is een zeer begaafde spreker. Bij veel van zijn publieke optredens komt hij ontspannen, sympathiek en oprecht over. Hij weet zijn publiek te boeien met humor en mooie verhalen. En als geen ander kan hij spitsvondig en ad rem inspelen op onverwachte reacties uit het publiek (‘heckles’). Maar dat is niet de John McCain zoals we hem kennen van televisiebeelden. Tijdens zijn formele speeches komt hij gespannen over. Hij maakt houterige handbewegingen en tovert na elke passage, hoe serieus ook, een merkwaardig brede glimlach op zijn gezicht. Hij verspreekt zich regelmatig (“I will veto every BEER! … eh bill”) en wekt met zijn abominabele presentatie vooral medelijden op bij de media. Wat is hier aan de hand?

Bij veel van zijn speeches gebruikt McCain een hulpmiddel: de teleprompter. Op twee doorzichtige plaatjes wordt de volledige speech geprojecteerd, zodat de spreker hem slechts hoeft op te lezen. Barack Obama gebruikt het apparaat bij vrijwel elke speech en kan er uitstekend mee overweg. Zo niet John McCain. De presidentskandidaat komt zeer onnatuurlijk over – er zit een grote kloof tussen wat zijn mond zegt en wat zijn lichaam uitstraalt.

Maar waarom voelt John McCain zich bij informele publieke optredens dan wél op zijn gemak? Waarom lukt het hem dán wel om vrijwel zonder aantekeningen een uur lang aan het woord te zijn? Simpel: bij informele optredens geeft hij een zogenaamde ‘stump speech’. Het is een standaardverhaal dat hij nu al anderhalf jaar houdt, vaak zelfs meerdere malen per dag. Zijn publiek wisselt, dus maakt het niet zo gek veel uit dat hij steeds hetzelfde zegt. Alleen verwijzingen naar de actualiteit of de locatie worden aangepast.

McCain heeft dit standaardpraatje tot in de puntjes geperfectioneerd. Ook de grappen – vooral veel zelfspot – zijn elke keer weer hetzelfde. “Wat zoeken wij in een president?” Aldus een retorische vraag van de 72-jarige McCain. “In ieder geval iemand die heel, heel, héél oud is,” zo antwoordt hij met een strak gezicht. De meereizende pers kan de grappen misschien dromen, maar de kiezers lachen hartelijk.

Vannacht is het uur van de waarheid voor John McCain. Hij spreekt de Republikeinse conventie toe en daarvoor heeft hij een nieuwe speech nodig. Zijn publiek kent de standaardgrapjes nu wel, en kijkt er naar uit om een nieuw verhaal te horen. En dat verhaal kan hij niet binnen een paar dagen volledig uit zijn hoofd leren, aangezien conventiespeeches meestal zo’n drie kwartier duren. Met een publiek van vele tientallen miljoenen kijkers mag er ook niks fout gaan. Improviseren is geen optie. Elk woord moet raak zijn. En dus zal McCain vannacht zijn speech voordragen vanaf de teleprompter.

Waarschijnlijk zullen McCain’s speechwriters een aantal elementen uit de ‘stump speech’ overnemen, in de hoop dat in ieder geval die elementen natuurlijk overkomen. Eén element is daarbij onvermijdelijk: zijn levensverhaal. Tijdens de oorlog in Vietnam werd zijn vliegtuig neergeschoten, en vijf jaar lang werd hij gevangen gehouden en gemarteld door de Noord-Viëtnamezen. Indrukwekkend, maar wel meer dan dertig jaar geleden! Waarom is het dan tóch zo waarschijnlijk dat hij dit verhaal opnieuw aanhaalt op de conventie?

McCain kiest met grote zorg de elementen uit zijn biografie die zijn beleidsvoorstellen en visie legitimeren. Zo trekt hij als het ware lessen uit zijn verleden. Als hij spreekt over zijn jaren als krijgsgevangene, dan koppelt hij dat aan zijn boodschap dat militair ingrijpen noodzakelijk is in de oorlog tegen terrorisme. Een man op een missie, dus.

McCain is niet zo van de stijlfiguren. Zijn speeches zijn vaak recht voor zijn raap, zonder opsmuk. Zijn favoriete stijlfiguur lijkt de ‘antistatis’. Het recept is eenvoudig: pak een favoriete kreet van je tegenstander, en herhaal deze op een andere manier of in een andere context. De oorspronkelijke kreet krijgt al snel een andere gevoelswaarde bij je publiek. “That’s not change you can believe in!”, zo herhaalde hij eindeloos in een – overigens matig ontvangen – speech. Eerder maakte hij een subtielere verwijzing naar het tweede succesboek van Barack Obama, ‘The Audacity of Hope’. De Democraten gaan uw belastingen met duizenden dollars per jaar verhogen, zo beweerde hij: “…and they have the audacity to hope you don’t mind”. Zulke aanvallen kunnen we ook vannacht verwachten van de strijdbare McCain.

Overtuigen in de States

Dit artikel maakt onderdeel uit van onze serie Overtuigen in de States. Alle afleveringen:

  1. ‘Het moment is daar…’ en dat dus twintig keer
  2. Een zeer begaafde spreker, maar nu even niet
  3. Debatanalyse McCain-Obama: 0-0
  4. Biden wint alleen als hij Palin niet afmaakt
  5. Hoe inspireer je een miljoenenpubliek?
  6. Kwamen onze voorspellingen uit?

Die strijdbaarheid is McCains belangrijkste wapen. Toch zit hij tegen wil en dank gevangen in het keurslijf van de klassieke conventiespeech. Zijn belangrijkste opdracht is dan ook zijn speech uit te spreken alsof hij ‘m al jaren geeft.

Lars Duursma is oprichter van Debatrix. Hij coacht leiders in politiek en bedrijfsleven en geeft inspirerende lezingen door heel Europa. Lars is vaste columnist voor RTL-Z en onder meer bekend van zijn analyses voor NRC Handelsblad, NOS, RTL Nieuws, BNR, VRT en Jinek.

Binnenkort verzorgt hij de open trainingen Speechwriting en Voorzitten & Gespreksleiden.

Victor Vlam is spreker en communicatietrainer. Hij geeft lezingen op het gebied van overtuigingskracht en is een ervaren trainer op het gebied van debatteren, argumenteren en TED-waardig Presenteren.

Verder is Victor veelgevraagd Amerika-kenner voor radio en televisie. In 2008 en 2012 voerde Victor campagne voor Barack Obama. In 2018 kwam zijn eerste boek uit, ‘Denken als Donald Trump‘.

Reageer op dit artikel

Er zijn nog geen reacties. Wat vind jij van dit artikel?

Laat een reactie achter

Mis geen enkele tip

Ontvang net als 15.000+ lezers elke week een praktische overtuigtip!

Uitschrijven kan elk moment
Laat mij overtuigen op de volgende manieren
Cadeau — Meld je nu aan en ontvang direct de beste tips van de laatste jaren

Reacties op onze trainingen


Op een speelse manier veel opgestoken dan wel opgefrist!
Tineke Klitsie
Statenlid / D66 provincie Noord-Brabant
De training was concreet, pakkend en bruikbaar. Heel inspirerend, ik ga er zeker mee aan de slag!
Marike Jansen
Ergotherapeut / De Hoogstraat Revalidatie
Nuttig en overtuigend! Hele goede en praktisch toepasbare theorie.
Nurah Hammoud
Treasurer / De Jonge Specialist
Verrassend! Je let op andere dingen dan waar je dagelijks mee bezig bent.
Fleur van den Heijkant
AIOS Urologie / Maastricht UMC
Een interactieve, uitdagende dag waarbij handvatten voor overtuigend pitchen zinnig besproken & geoefend werden.
Marjolein Kremer
Manager Outplacement / ZEKER


Volg direct een training!

1 nov.Persoonlijke Overtuigingskracht (Amsterdam)
4 nov.Masterclass Luisteren & Beïnvloeden (Rotterdam)
2 dec.Persoonlijke Overtuigingskracht (Den Haag)
6 dec.TED-waardig Presenteren (Rotterdam)
14 jan.Persoonlijke Overtuigingskracht (Utrecht)
29 jan.Voorzitten & Gespreksleiden (Amsterdam)
6 febr.TED-waardig Presenteren (Utrecht)

Overzicht in-house trainingen »

Vacature: Relatiemanager Trainingen en Coaching

5/8 - We zoeken een commerciële communicatieheld die vanuit ons kleine team grote klanten adviseert bij alles wat hen helpt te inspireren en overtuigen. Of het nu gaat om klanten hier in...

Lees verder »

Overtuigtip: De beste overtuigtips uit 2018!

2/1 - Happy New Year! Ben je al bezig met het voorbereiden van jouw nieuwjaarsspeech? Bekijk dan eens deze tip😉. Of neem eens een kijkje bij de Top-10 overtuigtips van 2018! Begin december vroegen...

Lees verder »

Meer nieuws & publicaties

15/10[VIDEO] Speakers Stories: Nanotech tastbaar en invoelbaar maken
8/10Ontspannen Presenteren: Tel je publiek
1/10Doelgericht Pitchen: Hoe overtuig je een denker? (beslisstijl)
25/9Greta Thunberg en het cruciale zinnetje in alle communicatie over klimaatverandering