In meerdere opzichten lijkt Job Cohen als debater de tegenpool van Mark Rutte. Regelmatig struikelt de PvdA-leider over zijn woorden, meerdere malen had hij geen goed antwoord paraat en tot overmaat van ramp leek hij ook nog eens te draaien tijdens de verkiezingsdebatten. Tijdens de eerste verkiezingsdebatten werd pijnlijk duidelijk dat Cohen de dynamiek van verkiezingsdebatten onvoldoende beheerst.

Lees meer »

Mark Rutte toont zich in de aanloop naar de verkiezingen de beste debater. Als koploper in de peilingen wordt hij veelvuldig aangepakt door de andere lijsttrekkers, maar schijnbaar moeiteloos weet hij elke aanval inhoudelijk en beknopt te pareren. Ook zijn eigen boodschap brengt hij overtuigend over het voetlicht tijdens de debatten.

Hoewel Rutte vaak wordt aangevallen, laat hij zich zelden in het defensief dwingen. Een inhoudelijke reactie op de aanvallen van tegenstanders koppelt hij steevast aan een tegenaanval, waardoor hij het initiatief houdt in felle discussies. Dat deed hij bijvoorbeeld tijdens het eerste lijsttrekkersdebat op Radio 1. Daar verklaarde Jan Peter Balkenende tot verrassing van velen de hypotheekrenteaftrek tot een breekpunt, waarna hij de VVD-leider uitdaagde om hem te volgen. “Misplaatste stoerheid,” aldus Rutte, om de bal direct terug te kaatsen: “Wij komen onze afspraken na. Dat ligt anders bij het CDA.” Hij illustreerde zijn punt door te wijzen op de door het CDA in 2006 verbroken verkiezingsbelofte rondom de Bosbelasting.

Lees meer »

Ruim vier minuten was hij ontspannen, sprak hij zelfverzekerd en gebruikte hij humor. Met overtuiging richtte Jan Peter Balkenende zich tijdens het laatste CDA-congres tot zijn achterban. Totdat hij van losse improvisatie overging naar de voorbereide tekst. Van het ene op het andere moment werd het een saai verhaal zonder enige emotionele betrokkenheid. “Denkend aan ons land,” zo sprak de premier: “zie ik niet alleen brede rivieren traag door oneindig laagland gaan, mooie dorpen, fraaie stadgezichten, indrukwekkende wolkenpartijen en striemende westenwinden…”

Lees meer »

Wanneer Geert Wilders het woord neemt in de Tweede Kamer, dan zit iedereen op het puntje van zijn stoel. Of het nu een keiharde provocatie betreft of een schaamteloze persoonlijke aanval – altijd gebeurt er wat. Wilders debatteert daarbij consequent vanuit dezelfde strategie. Hij gebruikt een beproefde techniek van links om te scoren op rechts.

Lees meer »

Emile Roemer, wie is dat ook alweer? De nieuwe SP-leider is voor veel kiezers onbekend en dat maakt – zo bewijzen ook recente peilingen – onbemind. Toen hij op 5 maart bij Pauw & Witteman werd geconfronteerd met zijn gebrekkige bekendheid, antwoordde hij strijdvaardig: “Daar moeten we maar eens verandering in brengen!” Met nog slechts een maand te gaan tot de verkiezingen is het de vraag in hoeverre hij daarin geslaagd is.

Lees meer »

Als debater André Rouvoet een bokser was geweest, dan zouden er vele overwinningen op zijn erelijst prijken zonder dat hij ooit een tegenstander knock-out zou hebben geslagen. De leider van de ChristenUnie lijkt ongrijpbaar voor zijn tegenstanders: behendig houdt hij hen op afstand en behoedzaam verplaatst hij zich door de ring. Zijn armen lijken net wat langer dan die van zijn tegenstanders. Zelden krijgt hij klappen. En als hij wint, dan wint hij op punten.

Lees meer »

Femke Halsema wordt veel uitgenodigd bij televisieprogramma’s om politieke gebeurtenissen van commentaar te voorzien. Ze praat daar rustig en in zorgvuldig geformuleerde volzinnen. Zelden verandert ze van spreektempo of geeft ze blijk van emotie. Nooit spreekt ze een onvertogen woord. Met haar kenmerkende, wat afstandelijke stijl – glimlachend maar met de kaken stijfjes op elkaar – veroordeelt ze dikwijls zaken waar ze zich aan ergert in de politiek, zoals populisme en oneigenlijke argumenten.

Het politieke spel lijkt Halsema vanaf de zijlijn te analyseren. Meer nog dan als politiek leider, profileert ze zichzelf als politiek analist.

Lees meer »

“U zit hier te liegen!” Met deze bestraffende woorden richtte Rita Verdonk zich tijdens het Uruzgan-debat tot vicepremier Wouter Bos. Maar wie niet beter wist, zou uit haar bestraffende toon en sterk overdreven intonatie opmaken dat ze het hier tegen een ongehoorzame kleuter had.

Verdonk staafde haar bewering met een merkwaardig syllogisme. Bos had namelijk een rood hoofd. En mensen die liegen hebben daar vaak last van. Daaruit volgde volgens Verdonk logischerwijs dat Bos aan het liegen was.

Lees meer »

Alexander Pechtold formuleert krachtig, reageert ad rem en verzint vaak creatieve manieren om zijn argumenten overtuigend over te brengen. Toch stelt hij regelmatig teleur tijdens de verkiezingsdebatten op televisie. Precies datgene dat Pechtold zo succesvol maakt in debat met Geert Wilders, vormt zijn achilleshiel bij debatten met anderen.

Lees meer »

Jan-Peter Balkenende is wat betreft debatteren geen natuurtalent. Maar hij is wel een goede leerling. Sinds de verkiezingsdebatten in 2003 is hij enorm vooruitgegaan. Meer dan vroeger weet hij zijn gespannen trekjes verborgen te houden voor de camera. Hij kneep tijdens het RTL-debat zijn vingers bijna fijn van de zenuwen. Maar wel buiten beeld. Zijn wat houterige optredens roepen vaak uiteenlopende reacties op. Qua houding (hij staat stijf, beweegt weinig) en qua taalgebruik („toch?”) komt hij nog steeds onzeker over. Maar aan de andere kant geldt in de politiek: hoe meer macht, hoe minder armbewegingen. En dus oogt hij als een staatsman, in tegenstelling tot de druk bewegende Bos. Lees meer »

„U bent niet eerlijk en u draait.” De woorden van Maxime Verhagen en later Jan Peter Balkenende dreunen nog lang na bij Wouter Bos. Als je iets maar vaak genoeg herhaalt, dan wordt het vanzelf de waarheid. Een groot probleem voor Bos is dat hij het beeld een ‘draaier’ te zijn zelf versterkt.

Met groots gemak wisselt hij van debatstijl. Soms is hij een typische oppositieleider (fel, populistisch), dan weer de toekomstige premier (rustig, statig). Het ene moment speelt hij zonder terughoudendheid op de man („Henk Kamp is geen knip voor de neus waard”). Even later beklaagt hij zich erover dat de andere partijen teveel „op de man spelen” en hem „kapot” proberen te maken.

Lees meer »

Marco Pastors is een geduchte tegenstander in ieder debat. De lijsttrekker van EénNL beheerst meerdere debatstijlen die hij achteloos afwisselt. Soms zit hij ogenschijnlijk onverschillig en onderuitgezakt aan tafel, terwijl hij zo nu en dan een cynische opmerking of grap maakt om het publiek te paaien. Dan weer debatteert hij fel, interrumpeert hij vaak en laat hij zijn tegenstander nauwelijks aan het woord. Niet zelden geeft hij rustig antwoord op een vraag, om seconden later een verbale mokerslag uit te delen („Balkenende heeft een zekere consistentie in zijn falen”). Het maakt hem tot een veelzijdige en onvoorspelbare debater. Lees meer »

André Rouvoet (ChristenUnie) gelooft in eerlijke politiek. Dat benadrukt hij graag en vaak. „Ik zou mijn auto zo aan hem uitlenen”, grapte Joost Eerdmans (EénNL) onlangs in het tv-programma Rondom Tien om te onderstrepen hoezeer hij de lijsttrekker van ChristenUnie vertrouwt. De kracht van Rouvoet schuilt niet zozeer in zijn rustige en beschaafde debatstijl, maar meer in zijn consistentie. Zijn constante houding maakt hem authentiek en dus geloofwaardig. Daardoor wordt hij bijna nooit in de rede gevallen. Lees meer »

„Ik heb een broertje dood aan populisme”, zei Femke Halsema vorige week tijdens een debat over collectief geluk. Debatten wil ze puur op inhoud voeren. En daartoe haalt ze veelvuldig procedures, cijfers en statistieken aan („op bladzijde 167 van de Macro Economische Verkenning staat dat er in 2002 6,6 miljoen banen in Nederland waren”). Door deze debattechniek verliest Halsema het verhaal achter de cijfers wel eens uit het oog. „Als het wegvallen van de huurtoeslag wordt meegenomen”, constateerde ze tijdens de Algemene Beschouwingen, „dan komen mensen met alleen een AOW negatief uit.” Lees meer »

Overtuigen is overdrijven. Dat beseft Geert Wilders (Partij van de Vrijheid) als geen ander. „Het bestuur van de plaatselijke jachtvereniging in Appingedam gaat voortvarender te werk!”, sneerde hij vorige week naar minister Hirsch Ballin (CDA), toen bleek dat het ministerie van Justitie nauwelijks voortgang had gemaakt met een boerka-verbod. De uithaal is typerend voor Wilders. Zijn uitspraken zijn vaak ongekend hard. „Laat de hoofddoekjes maar wapperen op het Malieveld,” zei hij twee jaar geleden in een interview, „ik lust ze rauw.” En: „Nederland is voller dan vol!” Wilders gebruikt veel beladen woorden.

Zijn recente opmerking over een „tsunami van islamisering” heeft dan ook weinig met metaforen te maken, maar is een bewuste koppeling van woorden met een negatieve gevoelswaarde. Wilders spreekt sowieso graag in negatieve termen: „slappe taakstraffen”, „onzinnig vervroegde invrijheidsstelling”. Dat is een debatstrategie die zeer effectief kan zijn, zeker wanneer het consequent wordt uitgevoerd. Voor tegenstanders wordt het dan steeds lastiger om het negatieve beeld te ontkrachten.

Lees meer »

Mark Rutte is een goede debater. Hij is welbespraakt, ad rem en beschikt over veel dossierkennis. Toch laat hij zich in debatten regelmatig de kaas van het brood eten. Rutte’s grootste zwakte zit in de momenten dat hij niet aan het woord is. Hij stelt zich bescheiden op, luistert aandachtig naar de andere kandidaten en wacht keurig tot de debatleider hem het woord geeft. Prijzenswaardig, maar onverstandig. Lees meer »

Alexander Pechtold vecht tijdens debatten vaak tegen de verwachtingen die toehoorders van hem hebben. Begin dit jaar werd in Rotterdam een debat georganiseerd tussen Pechtold en Marco Pastors, ex-wethouder van Leefbaar Rotterdam en nu lijsttrekker van EénNL. Het debat was aangekondigd als een strijd tussen de ‘Pietje Bells’ van de Nederlandse politiek. Beide sprekers hadden veel aanhang opgetrommeld. Onderwerp van discussie: de Antillianenproblematiek. Pechtold gaf de zaal een mini-college over het koloniale verleden van Nederland en de verantwoordelijkheid die daaruit voortvloeit. Licht applaus van de D66’ers volgde. Lees meer »

Jan Marijnissen werpt zich graag op als vertolker van schrijnende geluiden uit de maatschappij. Met passie verdedigt hij de belangen van een ieder die het niet zo breed heeft. Daarbij gebruikt hij veelvuldig de persoonlijke brieven en verhalen van willekeurige burgers. Hij laat zo zien dat hij weet wat er speelt in de samenleving, én dat het hem echt aan het hart gaat. De tactiek is vooral bekend van Amerikaanse verkiezingsdebatten, waar elke presidentskandidaat een rijtje zogenaamde people props paraat heeft. Lees meer »