Geert Wilders: een rechtse klassenstrijder

Door onze experts Lars Duursma en Victor Vlam

Gepubliceerd op dinsdag 25 mei 2010 in nrc.next

Wanneer Geert Wilders het woord neemt in de Tweede Kamer, dan zit iedereen op het puntje van zijn stoel. Of het nu een keiharde provocatie betreft of een schaamteloze persoonlijke aanval – altijd gebeurt er wat. Wilders debatteert daarbij consequent vanuit dezelfde strategie. Hij gebruikt een beproefde techniek van links om te scoren op rechts.

Klassenstrijd

Wilders presenteert zijn standpunten namelijk als een klassenstrijd. Geen traditionele strijd tussen arm en rijk, maar een strijd tussen de bestuurlijke elite en de gewone man. “Er is niet meer één Nederland, er zijn twee Nederlanden” aldus Wilders bij de Algemene Beschouwingen in 2008. Aan de ene kant is er “onze elite met haar zogenaamde idealen”. Daar tegenover staat het Nederland van Wilders dat “bestaat uit de mensen die de rekening moeten betalen”. Het lijkt een rechtstreekse kopie van het campagnethema van de links-populistische Amerikaanse presidentskandidaat John Edwards die consequent sprak over “two America’s”.

Het lijkt een rechtstreekse kopie van het campagnethema van de links-populistische Amerikaanse presidentskandidaat John Edwards

In al zijn speeches en interviews laat Wilders deze strijd terugkomen als overkoepelend thema, of het nu gaat over immigratie, ontwikkelingshulp of de AOW. Met inmiddels bekende metaforen en menselijke voorbeelden (“Henk en Ingrid”) vertaalt hij zijn voorstellen naar de gewone man. Het stelt hem in staat zich te profileren als iemand die opkomt voor de mensen “die ons land hebben opgebouwd”. Tevens suggereert hij al bij voorbaat breed draagvlak te hebben voor zijn visie. Immers: er zijn per definitie meer gewone Nederlanders dan mensen in de elite.

Extreme voorstellen

Debatten weet Wilders bij uitstek te domineren door een extreem voorstel te presenteren. Zo pleitte hij bij de laatste Algemene Beschouwingen voor een “kopvoddentaks”. Eerder pleitte hij al voor een koranverbod en het in de knieën schieten van vermeende criminelen. Zijn voorstellen zijn vaak volstrekt niet uitvoerbaar en doeltreffend. Maar waarom heeft hij er toch succes mee?

Ook wint hij aan legitimiteit bij zijn achterban door de sterke symbolische waarde van zijn voorstellen.

Waarschijnlijk omdat het de legitimiteit van de klassenstrijd vergroot in de ogen van zijn kiezers. Zoals een vakbondsleider voor intern draagvlak baat heeft bij harde kritiek van werkgevers, heeft Wilders veel baat bij kritiek van de Haagse elite. Dus toen Alexander Pechtold aan Wilders vroeg of het hier een serieus voorstel betrof of dat “wij hier naar het Leids Cabaret Festival luisteren”, droeg hij waarschijnlijk bij aan de populariteit van Wilders. Immers: de elite leek weer eens Wilders – en belangrijker: zijn achterban – niet serieus te nemen.

Ook wint hij aan legitimiteit bij zijn achterban door de sterke symbolische waarde van zijn voorstellen. Als Wilders zulke vergaande voorstellen doet, redeneren veel kiezers al snel, dan is hij kennelijk de enige die de ernst van de problemen inziet.

Niet luisteren

Als debater wordt Wilders regelmatig bekritiseerd voor het feit dat hij nauwelijks ingaat op tegenwerpingen. In het op zondag georganiseerde RTL premiersdebat liep hij zelfs weg bij een één-op-één debat met Job Cohen: hij was niet geïnteresseerd in de argumenten van de PvdA-leider. Beschaafd en respectvol is het allerminst. Maar maakt het hem een slecht debater?

En wat leren we hiervan?

Veel mensen verdedigen hun ideeën enkel met abstracte feiten of statistieken. Maar dat raakt de toehoorders vaak totaal niet. Geert Wilders raakt zijn publiek wél door te spreken over Henk en Ingrid.

En wat leren we hiervan? Probeer een voorstel waar je vóór of tegen bent te vertalen naar concrete gevolgen voor individuele personen. Dit werkt het beste als je ze gebruikt ter onderbouwing van een argument. Geef de reden, en illustreer jouw uitleg met een persoonlijk verhaal waar mensen wat bij voelen.

Dat bepaalt uiteindelijk zijn potentiële doelgroep. Want als die het niet nodig vindt dat Wilders serieus ingaat op de lastige vragen van zijn politieke tegenstanders, dan is het helemaal niet nodig om deze tegenwerpingen inhoudelijk te pareren. Andere politici verzuimen vaak uit te leggen waarom een eerlijk antwoord op hun vraag júist voor de achterban van Wilders van belang is. En Cohen had ook zonder de aanwezigheid van Wilders prima zijn punt kunnen maken voor de kiezers thuis.

In de rede

Wat dat betreft is het kwalijker dat de PVV-leider tijdens debatten zijn tegenstanders continu in de rede valt. Daarmee ontneemt hij hen een eerlijke kans om hun argumenten aan de kiezer duidelijk te maken. Een belangrijke rol is daarbij weggelegd voor de Kamervoorzitter of debatleider, die een eerlijk verloop van het debat hoort te waarborgen.

Maar ook hier heeft de kiezer het laatste woord. Want die bepaalt in het stemhokje uiteindelijk of de debatstijl van een lijsttrekker effectief is.

Lars Duursma is oprichter van Debatrix. Hij coacht leiders in politiek en bedrijfsleven en geeft inspirerende lezingen door heel Europa. Lars is vaste columnist voor RTL-Z en onder meer bekend van zijn analyses voor NRC Handelsblad, NOS, RTL Nieuws, BNR, VRT en Jinek.

Binnenkort verzorgt hij de open trainingen Speechwriting en Voorzitten & Gespreksleiden.

Victor Vlam is spreker en communicatietrainer. Hij geeft lezingen op het gebied van overtuigingskracht en is een ervaren trainer op het gebied van debatteren, argumenteren en TED-waardig Presenteren.

Verder is Victor veelgevraagd Amerika-kenner voor radio en televisie. In 2008 en 2012 voerde Victor campagne voor Barack Obama. In 2018 kwam zijn eerste boek uit, ‘Denken als Donald Trump‘.

Reageer op dit artikel

Er zijn nog geen reacties. Wat vind jij van dit artikel?

Laat een reactie achter

Gratis overtuigtips

Ontvang net als 15.000+ lezers elke week een praktische overtuigtip!

Uitschrijven kan elk moment
Laat mij overtuigen op de volgende manieren
Cadeau — Meld je nu aan en ontvang direct de beste tips van de laatste jaren

Reacties op onze trainingen


De training werd enthousiast gegeven. Ik vond de training heel inspirerend!
Ingrid Mulders
Trainee / TNO
De training was erg inspirerend en interactief. Het geeft me goede eerste handvaten om met TED-waardig presenteren aan de slag te gaan.
Ad Lavrijsen
Supply Chain Management Consultant / Capgemini Consulting
Heel leerzaam en interessant! De trainer was ook zeer professioneel.
Roel de Both
Consultant Tenant Representation / Cushman & Wakefield
Zeer prettig! Praktisch met goede feedback en voorbeelden.
Arne Weverling
Wethouder / Gemeente Westland
Deze training was dusdanig inspirerend dat ik het jammer vind dat ik mijn werk als kabinetsmedewerker heb verruild voor dat van communicatieadviseur - minder speeches te schrijven.. ;-)
Sietske Nagelkerke
Communicatieadviseur / Gemeente Tholen


Volg direct een training!

5 jul.Persoonlijke Overtuigingskracht (Rotterdam)
8 jul.Masterclass Luisteren & Beïnvloeden (Rotterdam)
11 jul.TED-waardig Presenteren (Amsterdam)
8 aug.Inspirerend Presenteren (Utrecht)
14 aug.Persoonlijke Overtuigingskracht (Utrecht)
23 aug.Masterclass Critical Thinking (Amsterdam)
2 sep.Voorzitten & Gespreksleiden (Amsterdam)
4 sep.Masterclass Luisteren & Beïnvloeden (Utrecht)
5 sep.TED-waardig Presenteren (Utrecht)

Overzicht in-house trainingen »

“Bijzonder lezenswaardig”
(Het Financieele Dagblad)

“Topboek voor een meeneemprijs!”
(Psychologie Magazine)

(reviews BOL.com)

Managementboek.nl  |  BOL.com

Overtuigtip: De beste overtuigtips uit 2018!

2/1 - Happy New Year! Ben je al bezig met het voorbereiden van jouw nieuwjaarsspeech? Bekijk dan eens deze tip😉. Of neem eens een kijkje bij de Top-10 overtuigtips van 2018! Begin december vroegen...

Lees verder »

Overtuigtip: Argumenteren als Trump: De herhaalde overdrijving

20/11 - The Washington Post houdt precies bij hoeveel onwaarheden Trump als president verkondigt. Exact één jaar na zijn inauguratie had Trump volgens hun telling het recordaantal van 2140 onjuiste of misleidende uitspraken...

Lees verder »

Meer nieuws & publicaties

19/6Radio1 Analyse: De strategie achter de rallyspeech van Trump
12/6Storytelling: Langzamer of juist sneller praten?
5/6Argumenteren: Hoe ga je om met een lastige vraag?
28/5Kritisch Denken: Onthoud je eerste ingeving