Hoe bedenk je een boodschap? Debattips voor de Europese lijsttrekkers

Door onze experts Lars Duursma en Victor Vlam

Gepubliceerd op vrijdag 8 mei 2009 in nrc.next

EU vlagGisteravond was er een Europees lijsttrekkersdebat op televisie, bij Pauw & Witteman op Nederland 1. De komende weken zullen er diversen volgen. Veel van deze debatten draaien uit op een herhaling van zetten, zonder dat het de twijfelende kiezer duidelijk wordt waar de verschillende partijen nu precies voor staan. Vaak laten lijsttrekkers hun inbreng volledig domineren door de vragen van de debatleider. Hun eigen verhaal komt zelden of nooit uit de verf.

Wat is de oorzaak en wat is eraan te doen? Europa is groot en ingewikkeld. De debatleiders zijn ambitieus, en proberen doorgaans om in ruim een uur tijd een half dozijn lijsttrekkers te bevragen over alles wat maar enigszins met Europa te maken heeft. Tijdens het eerste publieke lijsttrekkersdebat in Brussel stonden niet minder dan zes fundamentele vraagstukken centraal, waarop de kandidaten in amper een minuut hun visie moesten geven. Aardig als entertainment, maar de kiezer is alles een kwartier later alweer vergeten. Een zinloos debat dus.

Kernboodschap

Hoe kun je je als lijsttrekker tegen zulke omstandigheden wapenen? Hoe zorg je ervoor dat je, ondanks de beperkte spreektijd en lastige vragen, toch aan de kiezer weet duidelijk te maken waar jouw partij voor staat? Dat doe je door al je antwoorden binnen één overkoepelend thema te plaatsen, en elke gelegenheid aan te grijpen om deze kernboodschap opnieuw onder de aandacht te brengen. Zo kan CDA-lijsttrekker Wim van de Camp bij elk punt in het debat aangeven dat hij werkt aan zekerheid, de campagne slogan van de partij. Want alles wat niet minstens driemaal wordt herhaald, is de kiezer al snel vergeten. En waarom zou hij eigenlijk de moeite nemen om te gaan stemmen, als niemand hem het belang van zijn stem duidelijk kan maken?

Cruciaal is ook dat de lijsttrekkers ook de juiste gevoelens weten op te wekken bij de doelgroep, bijvoorbeeld door begrip te tonen voor de zorgen van de kiezer. Van de Camp gaf tijdens debat in Brussel maar liefst zes redenen voor de steun van het CDA aan het Europees landbouwbeleid, maar toonde geen enkel begrip voor mensen die zich afvragen waarom er überhaupt zoveel geld aan landbouw wordt uitgegeven. Op dit punt handelde PvdA-lijsttrekker Thijs Berman slimmer: hij benadrukte eerst het belang van landbouw, om vervolgens uit te leggen dat het systeem volgens hem onrechtvaardig en inefficiënt is. Zelfs al ben je het als kiezer niet met hem eens, dan voel je je tóch begrepen.

Nationaal belang

Om diezelfde reden is het onverstandig van GroenLinks-prominenten Kathalijne Buitenweg en Joost Lagendijk om met veel kabaal te beweren dat zoiets als ‘het Nederlands belang’ niet bestaat. Ze lopen zo het risico dat ze vele kiezers van zich vervreemden die het wellicht op veel punten met hen eens zijn, maar toch vinden dat er wel degelijk een Nederlands belang bestaat en zich daarom liever door iemand anders laten vertegenwoordigen.

Gevoelens wek je op door abstracte Europese issues te vertalen naar zo concreet mogelijke voorbeelden. Als je het wilt hebben over het belang van anti-discriminatiewetgeving, vertel dan een aangrijpend verhaal over een homoseksuele huurder in Warschau die stelselmatig wordt gepest, gediscrimineerd en bedreigd. En nu heeft zijn huurbaas ook nog eens de huur opgezegd nadat hij erachter kwam dat zijn huurder homoseksueel is. Met zulke verhalen zorg je ervoor dat kiezers iets voelen bij je standpunten. Dat is belangrijk, omdat — zo heeft de neurowetenschap aangetoond — we vaak op gevoel beslissen en die keuze later pas rechtvaardigen met rationele argumenten.

Inside-baseball

Om gevoelens op te wekken zouden de Europese lijsttrekkers zich tenslotte veel minder moeten richten op wat Amerikanen inside-baseball noemen: zaken die voor een politicus van groot belang kunnen zijn, maar voor de kiezer triviaal. De modale kiezer wil helemaal niet weten bij welke Europese fractie een partij aansluiting zou moeten zoeken of volgens welke procedure bepaalde wetgeving tot stand is gekomen. Dat soort discussies leidt enkel tot verwarring en onbegrip.

Debatanalyses Europese verkiezingen 2009

Dit artikel maakt onderdeel uit van onze serie Debatanalyses Europese verkiezingen 2009. Alle afleveringen:

  1. Europese lijsttrekkers in debat
  2. Hoe bedenk je een boodschap? Debattips voor de Europese lijsttrekkers
  3. Uniek: de meest uitgebreide debatanalyse ooit
  4. De kleine partijen in debat: hard maar spannend
  5. De grote partijen in debat: niet verrassend, wel duidelijk

Als de slager aan iedere klant zou vertellen hoe hij zijn worsten maakt, zou hij er waarschijnlijk weinig verkopen. In plaats daarvan benadrukt hij wat de klant aan die worsten heeft. Daar kan menige Europees lijsttrekker nog iets van leren.

Kader bij het artikel:

Hoe bereid je een debat voor?

  1. Bepaal je kernboodschap. Stel dat je doelgroep slechts één ding kan onthouden van het debat, wat zou dat dan moeten zijn? Idealiter overspant deze kernboodschap als overkoepelend thema de belangrijkste punten die je wilt maken tijdens het debat. Zodat elke kijker na afloop van het debat hetzelfde antwoord geeft op de vraag waar jouw partij voor staat. En dus weet wat een stem op jouw partij oplevert.
  2. Zoek krachtige illustraties van je kernboodschap. Sprekende voorbeelden, pakkende anekdotes en treffende oneliners blijven vaak hangen bij het publiek. Maar regelmatig hebben ze niets te maken met de kernboodschap, waardoor ze zelfs contraproductief kunnen werken. Selecteer de voorbeelden en anekdotes die bij je kernboodschap passen, en bewaar de rest voor een volgende gelegenheid.
  3. Anticipeer de belangrijkste aanvallen van je tegenstanders en bedenk een sterk weerwoord. Politici die worden aangevallen in het debat, vallen vaak in een reflex terug op hun politieke routine. In plaats van in heldere taal tot de kiezer te spreken, richten ze zich met jargon tot hun tegenstander. Dat is wellicht effectief in een commissievergadering, maar dodelijk in het publieke debat. Door te oefenen met mogelijke aanvallen herken je ze sneller in het debat en voel je je zelfverzekerder.

Lars Duursma is oprichter van Debatrix. Hij coacht leiders in politiek en bedrijfsleven en geeft inspirerende lezingen door heel Europa. Lars is vaste columnist voor RTL-Z en onder meer bekend van zijn analyses voor NRC Handelsblad, NOS, RTL Nieuws, BNR, VRT en Jinek.

Binnenkort verzorgt hij de open trainingen Speechwriting en Voorzitten & Gespreksleiden.

Victor Vlam is spreker en communicatietrainer. Hij geeft lezingen op het gebied van overtuigingskracht en is een ervaren trainer op het gebied van debatteren, argumenteren en TED-waardig Presenteren.

Verder is Victor veelgevraagd Amerika-kenner voor radio en televisie. In 2008 en 2012 voerde Victor campagne voor Barack Obama. In 2018 kwam zijn eerste boek uit, ‘Denken als Donald Trump‘.

Reageer op dit artikel

Er zijn nog geen reacties. Wat vind jij van dit artikel?

Laat een reactie achter

Elke week een tip

Ontvang net als 15.000+ lezers elke week een praktische overtuigtip!

Uitschrijven kan elk moment
Laat mij overtuigen op de volgende manieren
Cadeau — Meld je nu aan en ontvang direct de beste tips van de laatste jaren

Reacties op onze trainingen


Deze training was een goed vervolg op de Masterclass Persoonlijke Overtuigingskracht. De persoonlijke aandacht ervoer ik als zeer prettig.
Maria Letteboer
Head of Valuations / Corio
De trainer heeft mij op een erg enthousiaste manier veel bij weten te brengen, vooral dankzij persoonlijke tips.
Emile Broesterhuizen
Equity & Structured Products Specialist / Van Lanschot Bankiers
Deze training leent een hoge kwaliteit: veel afwisseling in werkvormen, veel praktische toepasbare informatie!
Claudia Tempelman
Bestuursassistent en woordvoerder / Gemeente Haarlem
Een training waar ik mee vooruit kan!!
Karin Michaëla Kolijn
Stemcoach / KKida
Mij heeft het enorm geholpen om te kijken hoe anderen dingen oplosten en beeldend maakten.
Kimberley Boogaard
Office Manager / Chiesi group


Volg direct een training!

16 jan.Masterclass Overtuigingskracht (Utrecht)
25 jan.Masterclass Luisteren & Beïnvloeden (Utrecht)
29 jan.Masterclass Kritisch Denken (Rotterdam)
4 feb.Masterclass Inspirerend Presenteren (Amsterdam)
5 feb.Voorzitten & Gespreksleiden (Utrecht)
4 maa.Masterclass Overtuigingskracht (Den Haag)
7 maa.Masterclass Inspirerend Presenteren (Utrecht)
12 maa.Masterclass Luisteren & Beïnvloeden (Utrecht)
12 apr.Persuasive Communication

Overzicht in-house trainingen »

“Bijzonder lezenswaardig”
(Het Financieele Dagblad)

“Topboek voor een meeneemprijs!”
(Psychologie Magazine)

(reviews BOL.com)

Managementboek.nl  |  BOL.com

Overtuigtip: Alle overtuigtips van 2017! Wat is jouw top 3?

3/1 - “Je kunt namelijk je eigen hersenen beïnvloeden.”. Weet jij uit welke overtuigtip dit komt? Het is één van de 46 overtuigtips die je dit jaar las. Het is de overtuigtip die...

Lees verder »

Boek: De beste toespraken van Barack Obama

6/1 - Op 11 januari verschijnt bij Uitgeverij Balans ons nieuwe boek met de beste toespraken van Barack Obama. De toespraken zijn geselecteerd en van een voor- en nawoord voorzien door Lars...

Lees verder »

Meer nieuws & publicaties

4/12Alle overtuigtips van 2018! Wat is jouw top 3?
26/11Een slimme openingstechniek om makkelijk in te haken
20/11Argumenteren als Trump: De herhaalde overdrijving
15/11Storytelling: Hoe Intel een processor wist uit te leggen