Debatanalyse EénVandaag-debat

Door onze expert Lars Duursma

Gepubliceerd op donderdag 16 november 2006 (Publicaties)

Het EénVandaag-debat kenmerkte zich door grote woorden en weinig inhoud. Tussen de vele verkiezingsdebatten door benadrukken de lijsttrekkers doorlopend dat het “vooral om de inhoud” moet gaan. Maar bij het EénVandaag Lijsttrekkersdebat konden grote woorden en schaamteloos populisme het gebrek aan inhoud niet camoufleren. En dus kozen de kijkers thuis als winnaar een lijsttrekker die zich het meest thuis voelt bij dit retorisch geweld: Jan Marijnissen.

Verkiezingsdebatten kun je lastig winnen en eenvoudig verliezen. Eén foute opmerking kan een partij al snel zetels kosten. De lijsttrekkers speelden daarom vooral op safe, en dat was jammer maar begrijpelijk.

André Rouvoet koos er steeds voor om de premier aan te vallen. Begrijpelijk, omdat veel zwevende kiezers zullen twijfelen tussen zijn partij en het CDA. Maar hij moest steeds achterin het rijtje Bos, Marijnissen en Halsema aansluiten en viel daardoor weinig op. Rouvoet versprak zich lelijk toen hij Halsema verweet dat haar plan “nauwelijks zin” heeft en “slechts 3.000 banen” oplevert. Voor een Haagse politicus is dat misschien niet veel, maar veel kijkers zullen de opmerking toch met enige verbazing hebben aangehoord. Bovendien gebruikte hij veel jargon (“WIA”).

Ook Femke Halsema stond er bij vlagen maar een beetje bij. Wanneer ze aan het woord was, sprak ze haast onnatuurlijk fel. Maar verder volgde ze het debat timide zonder zich actief in de discussies te mengen. Ze had het één-op-ééndebat goed voorbereid met enkele krachtige statements (“we moeten voorkomen dat vrouwen de nieuwe armen worden”, “dat is de bijl aan de wortel van de kinderopvang”). Verder benadrukte ze in de loop van het debat steeds dezelfde thema’s, waardoor haar boodschap goed bleef hangen.

Mark Rutte had als belangrijkste uitdaging om de standpunten van de VVD duidelijker neer te zetten. Hij koos daarbij voor de veilige route door met name de verschillen met de PvdA en SP te benadrukken. Het had van meer lef getuigd om ook eindelijk eens de verschillen met het CDA en bijvoorbeeld Geert Wilders onder de aandacht te brengen. (De stropdaskeuze van Rutte en de premier droeg ook niet bij aan een duidelijk onderscheid.)

Rutte was sterk tijdens het één-op-ééndebat tegen Marijnissen, maar liet zich toch de kaas van het brood eten doordat hij Marijnissen teveel het initiatief liet. Hij liet zijn centrale thema (“economische groei”) vaak naar voren komen, misschien wel té vaak.

Jan Marijnissen stapelde schaamteloos de ene populistische kreet (“u staat aan de kant van de rijken”) op de andere (“u zorgt voor armoede”). Sympathie wekte hij met zijn ingetogen verhaal over het kleinschalige verzorghuis in Soest, waar zes ouderen samenwonen (“meer gehaktballen passen er niet op een pan”). Hij claimde dit verhaal slim, terwijl hij er noch aan had bijgedragen, noch duidelijk was in hoeverre de andere lijsttrekkers tegen dergelijke initiatieven waren (niet, waarschijnlijk).

Tijdens het één-op-ééndebat verlegde hij slim het onderwerp naar arbeidsongeschikten en ouderen toen Rutte hem in het nauw dreef. En direct nadat hij de cijfers van Rutte had betwist, verlegde hij opnieuw het onderwerp zodat Rutte geen kans meer kreeg op de cijfers in te gaan. Hij trok bewust uitspraken uit hun verband, toen hij beweerde dat de armoede volgens de premier is toegenomen. Inhoudelijk weinig verheffend, maar zeer effectief.

Bij Wouter Bos was de grote vraag welke strategie hij zou kiezen tijdens het debat. Wilde hij als een toekomstig premier overkomen (rustig, ingetogen) of juist als een bevlogen oppositieleider? Bij het RTL-debat koos hij voor het laatste, mede om zo potentiële SP-stemmers aan te spreken. Ook nu koos hij voor deze strategie. Hij verplaatste zich in de situatie van kwetsbare doelgroepen (herkeurde WAO-ers, kinderen die in armoede leven). Zijn opmerkingen over de WAO-keuringen waren populair en simpel geformuleerd om ook lager opgeleiden aan te spreken (“voor de keuring zijn ze ziek, na de keurig zijn ze ineens weer gezond”). Debattrucs die we inmiddels van hem kennen werden weer volop ingezet, zoals het aanhalen van CDA-ministers (De Geus ditmaal) om zijn eigen standpunt te ondersteunen.

Eenmaal probeerde hij overduidelijk als een toekomstige premier boven de partijen uit te stijgen. Hij stelde voor om gezamenlijk, niet eens per se onder zijn leiding, af te spreken te zorgen dat binnen twee jaar alle voedselbanken zijn verdwenen. De vraag is in hoeverre een dergelijk populistisch thema een goede basis vormt voor een charmeoffensief als toekomstig premier.

Jan-Peter Balkenende was goed gespind. Het campagneteam van de premier zag een vraag over de recente kritiek van Gerrit Zalm natuurlijk allang aankomen. En dus had Balkenende een grapje paraat waarmee hij zich er handig vanaf maakte én de lachers op zijn hand kreeg. Ingestudeerd was ook het understatement waarmee hij Bos “op dit punt niet consistent” vond. Zonder zijn opponent weer een draaier te noemen, haalde hij het toch subtiel aan. Een nieuwe aanvalsstrategie die we de komende week ongetwijfeld meer zullen zien is die waarbij Bos ervan wordt beschuldigd dat hij alleen kritiek levert maar niets verandert. Het punt kwam meerdere malen terug – dat kan geen toeval zijn.

Om de zoveelste aanval over voedselbanken bij voorbaat te ontzenuwen vertelde hij direct dat ze in 1999 onder Wim Kok waren ontstaan. De vraag is of dat goed uitpakte, want daarmee zette hij het onderwerp wel zélf op de agenda. Hij daagde Bos uit om de garantie te doen dat de voedselbanken onder zijn leiding zeker verdwijnen. Een onverstandige zet: een zelfverzekerde premier met grote voorsprong in de peilingen moet natuurlijk uitstralen dat Bos nooit de kans zal krijgen om de leiding over dit land te nemen. Het voorstel was dus zinloos, zeker omdat toezeggingen pas over twee jaar uitgebuit kunnen worden.

Dissonant van de avond was overigens Karel van de Graaf, met name tijdens de publieksronde na afloop van het debat. Een presentator die graag meedoet aan het debat kan beter politicus worden. Hij zou het waarschijnlijk niet slecht doen.

Lars Duursma is oprichter van Debatrix. Hij coacht leiders in politiek en bedrijfsleven en geeft inspirerende lezingen door heel Europa. Lars is vaste columnist voor RTL-Z en onder meer bekend van zijn analyses voor NRC Handelsblad, NOS, RTL Nieuws, BNR, VRT en Jinek.

Binnenkort verzorgt hij de open trainingen Speechwriting en Voorzitten & Gespreksleiden.

Reageer op dit artikel

Er zijn nog geen reacties. Wat vind jij van dit artikel?

Laat een reactie achter

Vergroot je kennis

Ontvang net als 15.000+ lezers elke week een praktische overtuigtip!

Uitschrijven kan elk moment
Laat mij overtuigen op de volgende manieren
Cadeau — Meld je nu aan en ontvang direct de beste tips van de laatste jaren

Reacties op onze trainingen


Zeer bruikbare training. Heel innovatief, ik heb er veel van geleerd!
Eugenie Brinkhof
Docente / Nederlands Paramedisch Instituut
De training levert nieuwe inzichten. Ik ben dankzij deze training uit m'n comfortzone gestapt!
Pauline Kreeft
Manager Healthcare / Van Lanschot Bankiers
Gewoonweg super!
A.W. Meijer
Wethouder
Heel praktisch, en geeft een nuttige structuur!
Maurice Smedts
Commercial Manager / Docdata
Koren op de molen van ORMIT alumni: het accent wat jij legt op presentaties is het verschil maken als persoon. “iedereen onthoudt wat je voelt bij een verhaal”. Dank! Onze alumni en participanten waren enorm enthousiast over jouw lezing! namens alle ORMIT bezoekers!
Hetty van Ee
Algemeen Directeur / Ormit


Volg direct een training!

6 dec.TED-waardig Presenteren (Rotterdam)
14 jan.Masterclass Persoonlijke Overtuigingskracht (Utrecht)
29 jan.Voorzitten & Gespreksleiden (Amsterdam)
6 febr.TED-waardig Presenteren (Utrecht)
10 febr.Masterclass Persoonlijke Overtuigingskracht (Rotterdam)
2 mrt.Speechwriting (Den Haag)
4 mrt.Masterclass Luisteren & Beïnvloeden (Utrecht)
6 mrt.TED-worthy Presentations (English) (Amsterdam)
12 mrt.Masterclass Persoonlijke Overtuigingskracht (Den Haag)
17 mrt.Masterclass Inspirerend Presenteren (Rotterdam)

Overzicht in-house trainingen »

“Bijzonder lezenswaardig”
(Het Financieele Dagblad)

“Topboek voor een meeneemprijs!”
(Psychologie Magazine)

(reviews BOL.com)

Managementboek.nl  |  BOL.com

Vacature: Relatiemanager Trainingen en Coaching

5/8 - We zoeken een commerciële communicatieheld die vanuit ons kleine team grote klanten adviseert bij alles wat hen helpt te inspireren en overtuigen. Of het nu gaat om klanten hier in...

Lees verder »

Overtuigtip: De beste overtuigtips uit 2018!

2/1 - Happy New Year! Ben je al bezig met het voorbereiden van jouw nieuwjaarsspeech? Bekijk dan eens deze tip😉. Of neem eens een kijkje bij de Top-10 overtuigtips van 2018! Begin december vroegen...

Lees verder »

Meer nieuws & publicaties

20/11Speechen: Zo onthoud je de belangrijkste elementen van jouw verhaal
13/11TED-waardig presenteren: Zet je publiek aan het werk
5/11Ontspannen Presenteren: Zo pak jij jouw ‘impostor syndrome’ aan
30/10Storytelling: De perfecte ‘happy ending’ is anders dan je denkt (blijkt uit onderzoek)