Laat politicus niet z’n eigen vragen bedenken

Door onze expert Lars Duursma

Gepubliceerd op dinsdag 20 maart 2018 in NRC

Op woensdag 21 maart 2018 zijn de Gemeenteraadsverkiezingen. Op verzoek van het NRC schreef Lars Duursma een artikel over hoe de NOS haar eigen geloofwaardigheid op het spel zet door politici de regie te geven over debatten.

Dit artikel is gepubliceerd op NRC.nl

Journalist: „We willen u graag interviewen!” Politicus: „Dat doe ik alleen als ík de vragen mag verzinnen.”

Journalist: „Geen enkel probleem! Neemt u zelf maar wat leuke vragen mee, dan mag u ze hier beantwoorden.”

Dat is, kort samengevat, de aanpak van de NOS bij verkiezingsdebatten. Bij het Radio 1-debat mocht elke politieke partij zelf een stelling meenemen waarover werd gedebatteerd. Bij het afsluitende televisiedebat zal dat dinsdagavond niet anders zijn. Ook tijdens de landelijke verkiezingen vorig jaar koos de omroep voor deze werkwijze.

Normaal is het niet

Maar dat het vaker gebeurt, betekent niet dat het normaal is. Zoals geen enkele serieuze journalist de geïnterviewde zijn eigen vragen laat bedenken, is het ronduit bizar dat de NOS het formuleren van debatstellingen uitbesteedt aan campagneteams. De publieke nieuwsorganisatie gooit zo op het belangrijkste moment van ons democratisch proces de journalistieke principes overboord.

Het is namelijk naïef om te denken dat politieke partijen in campagnetijd dezelfde belangen hebben als de kiezer. Politici willen debatteren over onderwerpen waarop zij zich goed kunnen profileren. Dat zijn niet noodzakelijkerwijs de onderwerpen die voor de kiezer belangrijk zijn of waarbij de kiezer daadwerkelijk een keuze heeft. Bovendien hebben politici groot belang bij het mijden van thema’s die gevoelig liggen bij hun achterban.

De gemeente Tubbergen, speerpunt van het CDA

Dat is precies waarom een onafhankelijke organisator de stellingen van een debat moet bepalen, zodat doorslaggevend is op welke thema’s de kiezer werkelijk iets te kiezen heeft. Nieuw is dit uitgangspunt niet: zo’n beetje alle lokale verkiezingsdebatten werden de afgelopen weken op deze manier georganiseerd.

De keuze van de NOS leidde bij het radiodebat tot fascinerende taferelen. Sybrand Buma had de volgende stelling meegenomen: „Maak Nederland net zo veilig als Tubbergen.” Waarom Tubbergen? Omdat het CDA deze verkiezingen een reclamespotje heeft gelanceerd met deze gemeente in de hoofdrol. En wat is er nou mooier dan een spotje en een radiodebat die elkaar optimaal versterken. Het legde prachtig bloot hoe het campagneteam het debat zag: als een gratis advertorial.

Helaas voor Buma gooide Marianne Thieme roet in het eten. Volgens haar is Tubbergen „dé bioindustriegemeente van Nederland”. Ze legde de nadruk op de grote kippenfabrieken, die volgens haar beslist niet bevorderlijk waren voor de veiligheid. Het gaf vooral verwarring.

Toen Baudet niet kwam, koos D66 snel andere stelling

En zo was er wel meer mis met de stellingen. Alexander Pechtold bracht deze in: „Als we de tweedeling in ons land willen stoppen, moeten we beginnen in onze steden en dorpen.” Wat hij precies wilde, bleef onduidelijk, behalve dan dat het volgens hem belangrijk was dat mensen elkaar tegen blijven komen in hun gemeente. Goh.

Aanvankelijk wilde de D66-leider het overigens over discriminatie hebben, aangezien hij zich zo lekker kon profileren ten opzichte van Thierry Baudet. Maar nadat die zich had teruggetrokken voor het debat, werd de stelling direct vervangen.

Wie een debat organiseert, krijgt al snel kritiek. De een vindt dat te weinig kandidaten zijn uitgenodigd, de ander te veel. De een vond het debat te kort of vluchtig, terwijl de ander juist klaagt over slaapverwekkend lange discussies. En bij lokale verkiezingen is er de terugkerende vraag in hoeverre je landelijke politici aan het woord moet laten.

De essentie van journalistiek

Over al die dingen kun je discussiëren: er zijn meerdere manieren om een verkiezingsdebat te organiseren. Maar dit raakt de essentie van journalistiek. Zoals een journalist nooit mag accepteren dat de geïnterviewde de vragen bedenkt, mag een nieuwsorganisatie nimmer toestaan dat politieke partijen de stellingen aandragen. Wie zulke journalistieke basisprincipes schendt, verpest niet alleen het debat maar zet haar geloofwaardigheid op het spel.

Lars Duursma is oprichter van Debatrix. Hij coacht leiders in politiek en bedrijfsleven en geeft inspirerende lezingen door heel Europa. Lars is sinds juni vaste columnist voor RTL-Z en onder meer bekend van zijn analyses voor NRC Handelsblad, NOS, RTL Nieuws, BNR, VRT en Jinek.

Binnenkort verzorgt hij de open trainingen Speechwriting en Voorzitten & Gespreksleiden.

Reageer op dit artikel

Er zijn nog geen reacties. Wat vind jij van dit artikel?

Laat een reactie achter

Vergroot je kennis

Ontvang net als 15.000+ lezers elke week een praktische overtuigtip!

Uitschrijven kan elk moment
Laat mij overtuigen op de volgende manieren
Cadeau — Meld je nu aan en ontvang direct de beste tips van de laatste jaren

Reacties op onze trainingen


Heel inspirerend en bemoedigend. Gewoon top!
Marion Rombout
Directeur regio Zeist / Home Instead Thuisservice
Goede training, veel oefeningen, duidelijke en boeiende uitleg.
Chabeli de Kom
Junior Client Specialist / Kempen & Co
Goed! Zeker qua voorbereiding en uitvoering.
Maarten van Beek
Secretaris
Deze training heeft me doen uitkijken naar de eerstvolgende presentatie die ik moet geven!
Suzan Akkerman
Junior Business Support Specialist / Kempen & Co
Deze training leent een hoge kwaliteit: veel afwisseling in werkvormen, veel praktische toepasbare informatie!
Claudia Tempelman
Bestuursassistent en woordvoerder / Gemeente Haarlem


Volg direct een training!

9/4Masterclass Overtuigingskracht (Amsterdam)
16/4TED-waardig presenteren (VOL)
4/5Masterclass Overtuigingskracht (Rotterdam)
16/5Masterclass Luisteren & Beïnvloeden (Utrecht)
6/6Masterclass Overtuigingskracht (Utrecht)
13/6TED-waardig presenteren (Amsterdam)
28/6Voorzitten & Gespreksleiden (Den Haag)
3/7Masterclass Overtuigingskracht (Den Haag)
11/7Masterclass Luisteren & Beïnvloeden (Amsterdam)
6/8Masterclass Overtuigingskracht (Amsterdam)

Overzicht in-house trainingen »

Overtuigtip: Alle overtuigtips van 2017! Wat is jouw top 3?

3/1 - “Je kunt namelijk je eigen hersenen beïnvloeden.”. Weet jij uit welke overtuigtip dit komt? Het is één van de 46 overtuigtips die je dit jaar las. Het is de overtuigtip die...

Lees verder »

Boek: De beste toespraken van Barack Obama

6/1 - Op 11 januari verschijnt bij Uitgeverij Balans ons nieuwe boek met de beste toespraken van Barack Obama. De toespraken zijn geselecteerd en van een voor- en nawoord voorzien door Lars...

Lees verder »

Meer nieuws & publicaties

17/4Show don’t tell: zo overtuig je met beelden
11/4Voorkom open deuren, gebruik een sterk contrast
28/3Geen dromen maar deals: het vergeten element uit de salespitch
20/3Drie tips om anderen van mening te veranderen