Kiezer schiet weinig op met matig en weinig memorabel debat

Door onze experts Lars Duursma en Victor Vlam

Gepubliceerd op maandag 28 februari 2011 (Publicaties)

Het EénVandaag-debat begon zo veelbelovend, toen presentator Pieter Jan Hagens zich hardop afvroeg of er een tweede kerncentrale moet komen in Zeeland en of vliegveld Eelde een langere landingsbaan moet krijgen om meer vakantievluchten mogelijk te maken. Helaas. Binnen een minuut werd duidelijk dat het debat dáár niet over zou gaan.

Want volgens de organisator van het debat gaan deze verkiezingen voor de kiezer vooral over landelijke thema’s. Noem het een self-fulfilling prophecy. Tijdens alle verkiezingsdebatten worden landelijke politici uitgenodigd en landelijke thema’s geagendeerd. En omdat het maatschappelijk debat vervolgens vooral over landelijke thema’s gaat, worden bij de eerstvolgende verkiezingsdebatten landelijke politici uitgenodigd en landelijke thema’s geagendeerd.

Verliezer

Het debat ging niet alleen over landelijke thema’s, maar vooral ook over dezelfde landelijke thema’s. Opnieuw ging een verkiezingsdebat over de economie en over onderwijs. Enkel het blok immigratie en veiligheid was vervangen door een blokje over de zorg. Het leidde tot een voorspelbaar debat met exact dezelfde ingrediënten als alle voorgaande debatten. Deelnemers reproduceerden een paar oneliners, vingen elkaar vliegen af en herhaalden dingen die ze in eerdere debatten ook al hadden gezegd. Winnaars kende het debat niet. Wél een grote verliezer: de kiezer.

Toegegeven, deze verkiezingen draaien voor een flink deel om de nieuwe verhoudingen in de Eerste Kamer. En je kunt je afvragen in hoeverre je omroepen kunt afrekenen op een politiek systeem dat ten grondslag ligt aan alle verwarring. Maar zelfs als de invulling van de Eerste Kamer een belangrijke factor is bij het stemgedrag bij de Provinciale Statenverkiezingen, dan is dat geen rechtvaardiging om 100% van de televisiedebatten voor 100% over het regeringsbeleid te laten gaan.

Goed voorbereid…

De meeste deelnemers hadden zich zichtbaar voorbereid op het beproefde format van het EénVandaag-debat. De debaters weten inmiddels hoe ze zoveel mogelijk aan het woord kunnen komen. Daarvoor helpt het om één politicus aan de overkant ter verantwoording te roepen, waar mogelijk vilein. Die politicus zal zich vervolgens aangevallen voelen en zijn pijlen op jou richten. Daarna eis je van de gespreksleider dat je je mag verdedigen tegen de aanval. Je krijgt niet alleen meer spreektijd, maar ontneemt bovendien anderen een kans om hun punt te maken. Het verklaart waarom Loek Hermans in het debat over onderwijs specifiek verwees naar een PvdA-staatssecretaris in het vorige kabinet. Job Cohen kreeg – zoals verwacht – het woord en kaatste de bal terug naar de VVD. Vervolgens mocht Hermans zich verdedigen en viel hij Job Cohen aan. Pas na enige tijd greep de debatleider in en kreeg Machiel de Graaf het woord.

…slecht voorbereid?

Het wekt des te meer verbazing hoe slecht de deelnemers in staat waren om in één minuut een vlammend betoog neer te zetten. Emile Roemer probeerde teveel dingen in een minuut te proppen en kwam tijd tekort (“laat ik drie voorbeelden noemen”). Loek Hermans sprak vervolgens een minuut uit die mooi diende als eerste betoog maar irrelevant was geworden na het verhaal van Roemer. Elco Brinkman was niet te volgen door een totaal gebrek aan structuur in zijn betoog. Alexander Pechtold verspilde zijn tijd door een pleidooi te houden over het belang van onderwijs waar iedereen het volstrekt en volledig mee eens was. Job Cohen had zijn pleidooi waarschijnlijk woord-voor-woord gememoriseerd, raakte door één verspreking de draad kwijt en voltooide zijn betoog met veel haperingen. Machiel de Graaf sprak zelfverzekerd maar was weinig memorabel, omdat hij de voor hem belangrijkste thema’s in de slotseconden van zijn pleidooi afraffelde.

Gespreksleider

Het hielp daarbij overigens niet dat presentator Bas van Werven de laatste vijf seconden van elk betoog luidkeels aftelde, terwijl de debaters – en de kijkers! –  een minuut spreektijd zonder interrupties was beloofd. Dit leidde bij Roemer tot zichtbare irritatie. Gelukkig liet Van Werven dit bij het laatste één-op-ééndebat achterwege. Wél diskwalificeerde hij zich als neutraal en onafhankelijk gespreksleider door uitspraken van debaters van schertsend commentaar te voorzien (tegen Roemer: “Ah, daar was-ie, hè, de oneliner!”).

Dat de plenaire debatten van de hak op de tak sprongen, lag vooral aan de opzet van het debat. De organisatie had er voor gekozen om het debat te voeren aan de hand van drie stellingen. Deze stellingen waren echter dusdanig breed geformuleerd (“Het kabinet heeft een sociaal gezicht”) dat de deelnemers alle vrijheid kregen om hun stokpaardjes naar voren te schuiven. Een eenvoudig basisprincipe van het debat werd geschonden door bij de tweede en derde stelling eerst de tegenstander aan het woord te laten. Zéker bij zulke brede stellingen was het cruciaal geweest om eerst de voorstander aan het woord te laten. Nu bleef onduidelijk waar de voorstanders vóór waren, en waar de tegenstanders tegen pleitten.

Introductierondje

Ook zou het verstandig zijn om een streep te zetten door het verplichte introductierondje dat vooral bedoeld lijkt als een platform waar presentatoren hun zogenaamde spitsvondigheden kunnen etaleren. Hermans kreeg een lastige vraag (“Voor welk vak moet Rutte bijles krijgen?”). Brinkman kreeg daarbij een lastige vraag over zijn negen nevenfuncties, terwijl ook Hermans terloops werd weggezet als iemand met 26 nevenfuncties. Roemer daarentegen kreeg slechts een eenvoudige vraag over de oneliners die hij had meegenomen. Waarom krijgen sommige politici een eenvoudige vraag, en anderen een lastige? Daarnaast, wanneer je alle politieke kopstukken bij elkaar hebt gebracht, wil je ze vooral op elkaar laten reageren – op de door journalisten bedachte vragen reageren ze al het hele jaar door.

Debatanalyses Provinciale Statenverkiezingen 2011

Dit artikel maakt onderdeel uit van onze serie Debatanalyses Provinciale Statenverkiezingen 2011. Alle afleveringen:

  1. Radio 1 debat: Deelnemers houden kruit droog tijdens voorspelbaar debat
  2. NOS debat: politici van toen verdedigen regeringsbeleid van nu
  3. Spektakel bij Pauw & Witteman: amusant maar geen eerlijk debat
  4. Hoe organiseer je betere verkiezingsdebatten?
  5. Kiezer schiet weinig op met matig en weinig memorabel debat

Was er dan niets positiefs te melden? Gelukkig toch wel iets. In tegenstelling tot voorgaande edities van het debat werd er aan het einde van het debat geen winnaar uitgeroepen op basis van het EénVandaag opiniepanel. Daardoor waren de eerste én laatste seconden van het debat hoopgevend. Maar met de rest van het debat schoot de kiezer weinig op.

Lars Duursma is oprichter van Debatrix. Hij coacht leiders in politiek en bedrijfsleven en geeft inspirerende lezingen door heel Europa. Lars is vaste columnist voor RTL-Z en onder meer bekend van zijn analyses voor NRC Handelsblad, NOS, RTL Nieuws, BNR, VRT en Jinek.

Binnenkort verzorgt hij de open trainingen Speechwriting en Voorzitten & Gespreksleiden.

Victor Vlam is spreker en communicatietrainer. Hij geeft lezingen op het gebied van overtuigingskracht en is een ervaren trainer op het gebied van debatteren, argumenteren en TED-waardig Presenteren.

Verder is Victor veelgevraagd Amerika-kenner voor radio en televisie. In 2008 en 2012 voerde Victor campagne voor Barack Obama. In 2018 kwam zijn eerste boek uit, ‘Denken als Donald Trump‘.

Reageer op dit artikel

Er zijn nog geen reacties. Wat vind jij van dit artikel?

Laat een reactie achter

Vergroot je kennis

Ontvang net als 15.000+ lezers elke week een praktische overtuigtip!

Uitschrijven kan elk moment
Laat mij overtuigen op de volgende manieren
Cadeau — Meld je nu aan en ontvang direct de beste tips van de laatste jaren

Reacties op onze trainingen


Koren op de molen van ORMIT alumni: het accent wat jij legt op presentaties is het verschil maken als persoon. “iedereen onthoudt wat je voelt bij een verhaal”. Dank! Onze alumni en participanten waren enorm enthousiast over jouw lezing! namens alle ORMIT bezoekers!
Hetty van Ee
Algemeen Directeur / Ormit
Top training! Veel geleerd en handige tips gekregen die ook toepasbaar zijn.
Kees Machielse
Manager Healt Insurance Companies / Abbvie
De training levert nieuwe inzichten. Ik ben dankzij deze training uit m'n comfortzone gestapt!
Pauline Kreeft
Manager Healthcare / Van Lanschot Bankiers
Goed! Zeker qua voorbereiding en uitvoering.
Maarten van Beek
Secretaris
Spannend om inspirerend te presenteren, maar het eindresultaat was beter dan verwacht!
Esther Kok
Healthcare Banker / Van Lanschot Bankiers


Volg direct een training!

5 sep.TED-waardig Presenteren (Utrecht)
10 sep.Persoonlijke Overtuigingskracht (Amsterdam)
27 sep.Speechwriting (Amsterdam)
3 okt.Persoonlijke Overtuigingskracht (Utrecht)
9 okt.Voorzitten & Gespreksleiden (Amsterdam)
28 okt.TED-waardig Presenteren (Den Haag)
1 nov.Persoonlijke Overtuigingskracht (Amsterdam)
4 nov.Masterclass Luisteren & Beïnvloeden (Rotterdam)
13 nov.Inspirerend Presenteren (Amsterdam)

Overzicht in-house trainingen »

“Bijzonder lezenswaardig”
(Het Financieele Dagblad)

“Topboek voor een meeneemprijs!”
(Psychologie Magazine)

(reviews BOL.com)

Managementboek.nl  |  BOL.com

Vacature: Relatiemanager Trainingen en Coaching

5/8 - We zoeken een commerciële communicatieheld die vanuit ons kleine team grote klanten adviseert bij alles wat hen helpt te inspireren en overtuigen. Of het nu gaat om klanten hier in...

Lees verder »

Overtuigtip: De beste overtuigtips uit 2018!

2/1 - Happy New Year! Ben je al bezig met het voorbereiden van jouw nieuwjaarsspeech? Bekijk dan eens deze tip😉. Of neem eens een kijkje bij de Top-10 overtuigtips van 2018! Begin december vroegen...

Lees verder »

Meer nieuws & publicaties

21/8Speechwriting: Waar begin je?
14/8Presenteren: Vergeet niet uit te ademen
8/8Presenteren: Spreken over zware thema’s
1/8Media: Hoe genereer je aandacht voor jouw boodschap?