Jan Marijnissen: Metaforenmeester valt in herhaling

Door onze expert Lars Duursma

Gepubliceerd op dinsdag 3 oktober 2006 in nrc.next

Jan MarijnissenJan Marijnissen werpt zich graag op als vertolker van schrijnende geluiden uit de maatschappij. Met passie verdedigt hij de belangen van een ieder die het niet zo breed heeft. Daarbij gebruikt hij veelvuldig de persoonlijke brieven en verhalen van willekeurige burgers. Hij laat zo zien dat hij weet wat er speelt in de samenleving, én dat het hem echt aan het hart gaat. De tactiek is vooral bekend van Amerikaanse verkiezingsdebatten, waar elke presidentskandidaat een rijtje zogenaamde people props paraat heeft. Sinds oud-president Ronald Reagan ze in 1982 tijdens zijn ‘State of the Union’ introduceerde, gebruiken politici ze veelvuldig om hun imago menselijker te maken. Ook Wouter Bos bedient zich er regelmatig van, zoals tijdens de verkiezingscampagne in 2003 („Vorige week bezocht ik een koffiehuis in het Laakkwartier, en daar ontmoette ik…”).

Marijnissen weet de voorbeelden meer kracht mee te geven dan Bos, omdat hij steeds benadrukt dat dit slechts het topje van de ijsberg is („zo kan ik nog eindeloos doorgaan”). En zelfs als hij helemaal geen voorbeeld geeft, dan merkt hij graag op dat hij ze wel voorhanden heeft: „Daar krijgen we dagelijks klachten over .”

Sympathie wekt hij op door zichzelf dikwijls op de achtergrond te plaatsen en vanuit anderen te redeneren. „Als ik de heer Rutte zo hoor spreken,” sprak hij tijdens het debat na afloop van de Troonrede, „dan denk ik aan de WAO’er die nu thuis zit. Iemand die er bij een zeer onrechtvaardige herkeuring uitgesodemieterd is, en dan staan ze hier triomfantelijk te zeggen: zie je wel, minder mensen hebben een uitkering.”

Marijnissen speelt graag met taal en is een meester in metaforen. Over de persconferentie van Balkenende na afloop van de Troonrede merkte hij op: „Dit soort borstklopperij doet erg denken aan de haan die kraait en zegt: ‘Kijk de zon komt op, en daar heb ik voor gezorgd’.” De kracht van een goede metafoor is dat deze meestal lang blijft hangen. Dat brengt echter een gevaar met zich mee. Want toen Marijnissen bij de Algemene Beschouwingen dezelfde metafoor gebruikte, was de glans er wel vanaf.

Ook andere taalvondsten worden wel erg vaak gerecycled, zoals bij zijn afsluiting tijdens de Algemene Beschouwingen. Marijnissen pleitte voor „opbouw in plaats van afbraak, optimisme in plaats van pessimisme en vooral: sociaal in plaats van liberaal.” Retorisch fraai, duidelijke tegenstellingen. Maar wel bijna letterlijk gekopieerd uit zijn bijdrage bij de Beschouwingen van 2004, toen hij zei: „van liberaal naar sociaal, van afbraak naar opbouw, van pessimisme naar optimisme.”

Als één van de weinige Nederlandse politici is Jan Marijnissen in staat om welbespraaktheid – schaars in Den Haag – te combineren met consequent eenvoudig woordgebruik. Deze eenduidige stijl, of hij nu debatteert bij Buitenhof of het RTL Lijsttrekkersdebat, draagt bij aan zijn authenticiteit. Zelfs Pim Fortuyn, die ook probeerde de taal van het volk te spreken, vergreep zich met enige regelmaat aan moeilijke woorden.

In zijn standaardwerk Institutio Oratoria (De opleiding tot redenaar) vergeleek Quintilianus woorden met geld. „Beide zaken,” zo schreef hij, „ontlenen hun waarde aan het feit dat zij algemeen aanvaard zijn.” Anders geformuleerd: dure woorden zijn waardeloos als uw publiek ze niet begrijpt. Van alle lijsttrekkers heeft Marijnissen die les het beste begrepen.

Lars Duursma is oprichter van Debatrix. Hij coacht leiders in politiek en bedrijfsleven en geeft inspirerende lezingen door heel Europa. Lars is vaste columnist voor RTL-Z en onder meer bekend van zijn analyses voor NRC Handelsblad, NOS, RTL Nieuws, BNR, VRT en Jinek.

Binnenkort verzorgt hij de open trainingen Speechwriting en Voorzitten & Gespreksleiden.

Reageer op dit artikel

  1. […] ontmoet, maakt hij abstract beleid concreet en voelbaar. Dat is een techniek waarmee in Nederland Jan Marijnissen veel succes heeft […]

Laat een reactie achter

Elke week een tip

Ontvang net als 15.000+ lezers elke week een praktische overtuigtip!

Uitschrijven kan elk moment
Laat mij overtuigen op de volgende manieren
Cadeau — Meld je nu aan en ontvang direct de beste tips van de laatste jaren

Reacties op onze trainingen


Deze training geeft handvaten en energie om nieuwe uitdagingen op te pakken!
Chrétien Robben
Key Account Manager Market Access / Abbvie
Ik vond de training heel informerend en inhoudelijk, met een goede balans tussen theorie en praktijk!
Ruud Stevens
Internal and External Communication Advisor / ASN Bank
Leerzaam met mooie handreikingen.
Michel Weber
Afdelingshoofd Informatie Management
Erg genoten van de training, en van een inspirerende trainer!
Margot Schreuders
medewerker kabinetszaken / Gemeente Zaltbommel
Heel praktisch, en geeft een nuttige structuur!
Maurice Smedts
Commercial Manager / Docdata


Volg direct een training!

5 jul.Persoonlijke Overtuigingskracht (Rotterdam)
8 jul.Masterclass Luisteren & Beïnvloeden (Rotterdam)
11 jul.TED-waardig Presenteren (Amsterdam)
8 aug.Inspirerend Presenteren (Utrecht)
14 aug.Persoonlijke Overtuigingskracht (Utrecht)
23 aug.Masterclass Critical Thinking (Amsterdam)
2 sep.Voorzitten & Gespreksleiden (Amsterdam)
4 sep.Masterclass Luisteren & Beïnvloeden (Utrecht)
5 sep.TED-waardig Presenteren (Utrecht)

Overzicht in-house trainingen »

Overtuigtip: De beste overtuigtips uit 2018!

2/1 - Happy New Year! Ben je al bezig met het voorbereiden van jouw nieuwjaarsspeech? Bekijk dan eens deze tip😉. Of neem eens een kijkje bij de Top-10 overtuigtips van 2018! Begin december vroegen...

Lees verder »

Overtuigtip: Argumenteren als Trump: De herhaalde overdrijving

20/11 - The Washington Post houdt precies bij hoeveel onwaarheden Trump als president verkondigt. Exact één jaar na zijn inauguratie had Trump volgens hun telling het recordaantal van 2140 onjuiste of misleidende uitspraken...

Lees verder »

Meer nieuws & publicaties

12/6Storytelling: Langzamer of juist sneller praten?
5/6Argumenteren: Hoe ga je om met een lastige vraag?
28/5Kritisch Denken: Onthoud je eerste ingeving
21/5Storytelling: Activeer het brein van jouw publiek