Jan Marijnissen: Metaforenmeester valt in herhaling

Door onze expert Lars Duursma

Gepubliceerd op dinsdag 3 oktober 2006 in nrc.next

Jan MarijnissenJan Marijnissen werpt zich graag op als vertolker van schrijnende geluiden uit de maatschappij. Met passie verdedigt hij de belangen van een ieder die het niet zo breed heeft. Daarbij gebruikt hij veelvuldig de persoonlijke brieven en verhalen van willekeurige burgers. Hij laat zo zien dat hij weet wat er speelt in de samenleving, én dat het hem echt aan het hart gaat. De tactiek is vooral bekend van Amerikaanse verkiezingsdebatten, waar elke presidentskandidaat een rijtje zogenaamde people props paraat heeft. Sinds oud-president Ronald Reagan ze in 1982 tijdens zijn ‘State of the Union’ introduceerde, gebruiken politici ze veelvuldig om hun imago menselijker te maken. Ook Wouter Bos bedient zich er regelmatig van, zoals tijdens de verkiezingscampagne in 2003 („Vorige week bezocht ik een koffiehuis in het Laakkwartier, en daar ontmoette ik…”).

Marijnissen weet de voorbeelden meer kracht mee te geven dan Bos, omdat hij steeds benadrukt dat dit slechts het topje van de ijsberg is („zo kan ik nog eindeloos doorgaan”). En zelfs als hij helemaal geen voorbeeld geeft, dan merkt hij graag op dat hij ze wel voorhanden heeft: „Daar krijgen we dagelijks klachten over .”

Sympathie wekt hij op door zichzelf dikwijls op de achtergrond te plaatsen en vanuit anderen te redeneren. „Als ik de heer Rutte zo hoor spreken,” sprak hij tijdens het debat na afloop van de Troonrede, „dan denk ik aan de WAO’er die nu thuis zit. Iemand die er bij een zeer onrechtvaardige herkeuring uitgesodemieterd is, en dan staan ze hier triomfantelijk te zeggen: zie je wel, minder mensen hebben een uitkering.”

Marijnissen speelt graag met taal en is een meester in metaforen. Over de persconferentie van Balkenende na afloop van de Troonrede merkte hij op: „Dit soort borstklopperij doet erg denken aan de haan die kraait en zegt: ‘Kijk de zon komt op, en daar heb ik voor gezorgd’.” De kracht van een goede metafoor is dat deze meestal lang blijft hangen. Dat brengt echter een gevaar met zich mee. Want toen Marijnissen bij de Algemene Beschouwingen dezelfde metafoor gebruikte, was de glans er wel vanaf.

Ook andere taalvondsten worden wel erg vaak gerecycled, zoals bij zijn afsluiting tijdens de Algemene Beschouwingen. Marijnissen pleitte voor „opbouw in plaats van afbraak, optimisme in plaats van pessimisme en vooral: sociaal in plaats van liberaal.” Retorisch fraai, duidelijke tegenstellingen. Maar wel bijna letterlijk gekopieerd uit zijn bijdrage bij de Beschouwingen van 2004, toen hij zei: „van liberaal naar sociaal, van afbraak naar opbouw, van pessimisme naar optimisme.”

Als één van de weinige Nederlandse politici is Jan Marijnissen in staat om welbespraaktheid – schaars in Den Haag – te combineren met consequent eenvoudig woordgebruik. Deze eenduidige stijl, of hij nu debatteert bij Buitenhof of het RTL Lijsttrekkersdebat, draagt bij aan zijn authenticiteit. Zelfs Pim Fortuyn, die ook probeerde de taal van het volk te spreken, vergreep zich met enige regelmaat aan moeilijke woorden.

In zijn standaardwerk Institutio Oratoria (De opleiding tot redenaar) vergeleek Quintilianus woorden met geld. „Beide zaken,” zo schreef hij, „ontlenen hun waarde aan het feit dat zij algemeen aanvaard zijn.” Anders geformuleerd: dure woorden zijn waardeloos als uw publiek ze niet begrijpt. Van alle lijsttrekkers heeft Marijnissen die les het beste begrepen.

Lars Duursma is oprichter van Debatrix. Hij coacht leiders in politiek en bedrijfsleven en geeft inspirerende lezingen door heel Europa. Lars is vaste columnist voor RTL-Z en onder meer bekend van zijn analyses voor NRC Handelsblad, NOS, RTL Nieuws, BNR, VRT en Jinek.

Binnenkort verzorgt hij de open trainingen Speechwriting en Voorzitten & Gespreksleiden.

Reageer op dit artikel

  1. […] ontmoet, maakt hij abstract beleid concreet en voelbaar. Dat is een techniek waarmee in Nederland Jan Marijnissen veel succes heeft […]

Laat een reactie achter

Vergroot je kennis

Ontvang net als 15.000+ lezers elke week een praktische overtuigtip!

Uitschrijven kan elk moment
Laat mij overtuigen op de volgende manieren
Cadeau — Meld je nu aan en ontvang direct de beste tips van de laatste jaren

Reacties op onze trainingen


Zeer bruikbare training. Heel innovatief, ik heb er veel van geleerd!
Eugenie Brinkhof
Docente / Nederlands Paramedisch Instituut
Deze training geeft handvaten en energie om nieuwe uitdagingen op te pakken!
Chrétien Robben
Key Account Manager Market Access / Abbvie
Vermakelijk met voorbeelden van TED en leuk om zelf aan de knoppen te zitten
Cathelijn Feith
Management trainee / Randstad
De training was erg leerzaam en boeiend!
Rinze Boeijen
Business Analyst / ABN Amro
Training vol inspiratie met hele praktische tips!
Gerard van Tongeren
Afdelingshoofd Servicemanagement / Ministerie van IenM


Volg direct een training!

1 nov.Persoonlijke Overtuigingskracht (Amsterdam)
4 nov.Masterclass Luisteren & Beïnvloeden (Rotterdam)
2 dec.Persoonlijke Overtuigingskracht (Den Haag)
6 dec.TED-waardig Presenteren (Rotterdam)
14 jan.Persoonlijke Overtuigingskracht (Utrecht)
29 jan.Voorzitten & Gespreksleiden (Amsterdam)
6 febr.TED-waardig Presenteren (Utrecht)

Overzicht in-house trainingen »

Vacature: Relatiemanager Trainingen en Coaching

5/8 - We zoeken een commerciële communicatieheld die vanuit ons kleine team grote klanten adviseert bij alles wat hen helpt te inspireren en overtuigen. Of het nu gaat om klanten hier in...

Lees verder »

Overtuigtip: De beste overtuigtips uit 2018!

2/1 - Happy New Year! Ben je al bezig met het voorbereiden van jouw nieuwjaarsspeech? Bekijk dan eens deze tip😉. Of neem eens een kijkje bij de Top-10 overtuigtips van 2018! Begin december vroegen...

Lees verder »

Meer nieuws & publicaties

15/10[VIDEO] Speakers Stories: Nanotech tastbaar en invoelbaar maken
8/10Ontspannen Presenteren: Tel je publiek
1/10Doelgericht Pitchen: Hoe overtuig je een denker? (beslisstijl)
25/9Greta Thunberg en het cruciale zinnetje in alle communicatie over klimaatverandering