Spektakel bij Pauw & Witteman: amusant maar geen eerlijk debat

Door onze experts Lars Duursma en Victor Vlam

Gepubliceerd op donderdag 17 februari 2011 (Publicaties)

Amusement. Dat is wat de makers van “De Slag om de Eerste Kamer” duidelijk voor ogen hadden toen ze het format ontwikkelden. Politici kwamen op als gladiatoren, bijdragen werden afgekapt met fanfaremuziek en enkele honderden fanatieke supporters zorgden voor aanmoediging. Kijkers konden net als bij Idols stemmen per sms en de uitkomst van de stemmen werd direct geduid door Maurice de Hond. Spectaculair was het zeker. Maar met een goed verkiezingsdebat had dit niets te maken volgens de debatexperts van Debatrix.

Perceptie

Om te beginnen was het debat volstrekt niet eerlijk voor de deelnemers. Bij Amerikaanse verkiezingsdebatten zijn er strikte regels. Zo is het verboden voor de regie om zogenaamde reaction shots te tonen: reacties van mensen in het publiek. En dat heeft een reden. Eén close-up met hevige instemming of afkeuring kan de kijker meer beïnvloeden dan wat er daadwerkelijk door de deelnemers aan het debat wordt gezegd. De regie krijgt zo een veel te grote invloed op de publieke perceptie van het debat.

Pauw & Witteman gingen tijdens dit debat veel verder dan het tonen van reaction shots. Ze lieten Maurice tijdens het debat peilen wat de kijkers van de debatten vonden. Door die peilingen beïnvloedde het programma de kijkers zonder dat de deelnemers aan het debat daar ook maar iets aan konden doen. Pas aan het einde van het debat – toen de schade al was veroorzaakt – bleek dat de kijkers van het programma volstrekt niet representatief waren voor het Nederlands publiek. Daar waar tweederde van het Nederlands publiek vond dat dit kabinet een ‘eerlijke kans’ moest krijgen, vond slechts een derde van de kijkers dat. De peilingen zeiden meer over de kijkers van het debat. Als je al wilt kijken hoe het publiek een debat beoordeelt, dan is een nulmeting cruciaal. Alleen op die manier kun je de invloed van het debat op de kiezer – de ‘shift of opinion’ – in kaart brengen.

Supporters

Ook de meegenomen supporters hadden een negatieve invloed op het debat. Ze waren uitgedost als voetbalsupporters en werden gestimuleerd om hun aanvoerder naar de overwinning te schreeuwen. Het gevolg was dat de politici elkaar vooral vliegen afvingen. Zo stelde Loek Hermans dat de SP ‘iedereen toelaat’ – een punt dat niet alleen onwaar was maar bovendien afleidde van de kern van zijn betoog. De VVD’ers in de zaal vonden het echter fantastisch, en dat kun je ze lastig kwalijk nemen. De eigen achterban waardeert een clichématige oneliner, een simpele platitude of goedkope aanval immers meer dan complexe, lastige en soms impopulaire nuance. Politici werden gestimuleerd om voor het eenvoudige applaus te gaan en te preken voor eigen parochie, daar waar een verkiezingsdebat juist zou moeten draaien om het overtuigen en aan het denken zetten van de kiezer.

Job Cohen

In deze bijzondere context was het verrassend genoeg Job Cohen die het beste zijn draai vond. Daar waar hij bij eerdere verkiezingsdebatten vaak veel tijd nodig had om tot een punt te komen en zijn bijdragen weifelend afsloot, eindigde hij nu elk statement met een krachtige oneliner. “Het CDA laat de hoeksteen van de samenleving als een baksteen vallen”, zo sprak hij. En: “Verdient het kabinet een eerlijke kans? Nee, de kiezers verdienen een eerlijk kabinet.” Daarbij maakte hij gebruik van een klassieke stijlfiguur om applaus op te wekken: het contrast. Het is een beproefde manier om zaken simpel uit te leggen. Je maakt zo complexe materie behapbaar voor een brede doelgroep door een complexe keuze te reduceren tot een zwart-wit dilemma.

Alexander Pechtold

Ook Alexander Pechtold deed het goed. Zoals altijd was hij actief in het debat. Tijdens eerdere debatten was hij vooral bezig met reageren, waardoor zijn eigen visie matig uit de verf kwam. Maar vanavond deed hij het beter. In een discussie over harder straffen, zette hij onderwijs – hét punt van D66 – neer als beste manier om criminaliteit te voorkomen. Een duidelijke zet om zichzelf en zijn partij te profileren. Hij verdient echter ook een punt van kritiek. Tijdens het debat stelde hij dat het kabinet minder moet praten en meer moet doen. Insiders weten dat Geert Wilders die kritiek deze week uitte op het kabinet – het verklaart waarom Pechtold voor deze stelling koos. Maar het was niet consistent met zijn eerdere framing van het kabinet. In het Radio 1 debat op zondag zei hij nog expliciet dat dit niet het kabinet is van stilstand – dat was hoe hij het kabinet Balkenende IV bestempelde. Nee, volgens Pechtold was dit het kabinet van achteruitgang. Die framing liet hij nu los. En daar gingen de andere leden van de oppositie niet in mee. Dat de oppositiepartijen het qua beleid niet overal over eens zijn is begrijpelijk. Maar politiek zouden de oppositiepartijen aanzienlijk beter scoren als ze het kabinet consistent framen.

Emile Roemer

Debatanalyses Provinciale Statenverkiezingen 2011

Dit artikel maakt onderdeel uit van onze serie Debatanalyses Provinciale Statenverkiezingen 2011. Alle afleveringen:

  1. Radio 1 debat: Deelnemers houden kruit droog tijdens voorspelbaar debat
  2. NOS debat: politici van toen verdedigen regeringsbeleid van nu
  3. Spektakel bij Pauw & Witteman: amusant maar geen eerlijk debat
  4. Hoe organiseer je betere verkiezingsdebatten?
  5. Kiezer schiet weinig op met matig en weinig memorabel debat

Emile Roemer kwam pas na een half uur aan het woord. Maar toen kwam hij ook goed op stoom. Hij verweerde zich krachtig toen Hermans hem ervan beschuldigde dat de SP te laat met een visie op integratie was gekomen door aan te geven dat zijn partij zich al in de jaren tachtig duidelijk uitsprak op dit thema. Met zijn eigen stelling – ‘Dit kabinet voert geen integratiebeleid’ – leek hij zich te richten tot de PVV-achterban. Zo profileerde hij de SP slim als een alternatief voor PVV-stemmers die ontevreden zijn over dit kabinet.

Lars Duursma is oprichter van Debatrix. Hij coacht leiders in politiek en bedrijfsleven en geeft inspirerende lezingen door heel Europa. Lars is vaste columnist voor RTL-Z en onder meer bekend van zijn analyses voor NRC Handelsblad, NOS, RTL Nieuws, BNR, VRT en Jinek.

Binnenkort verzorgt hij de open trainingen Speechwriting en Voorzitten & Gespreksleiden.

Victor Vlam is spreker en communicatietrainer. Hij geeft lezingen op het gebied van overtuigingskracht en is een ervaren trainer op het gebied van debatteren, argumenteren en TED-waardig Presenteren.

Verder is Victor veelgevraagd Amerika-kenner voor radio en televisie. In 2008 en 2012 voerde Victor campagne voor Barack Obama. In 2018 kwam zijn eerste boek uit, ‘Denken als Donald Trump‘.

Reageer op dit artikel

Er zijn nog geen reacties. Wat vind jij van dit artikel?

Laat een reactie achter

Mis geen enkele tip

Ontvang net als 15.000+ lezers elke week een praktische overtuigtip!

Uitschrijven kan elk moment
Laat mij overtuigen op de volgende manieren
Cadeau — Meld je nu aan en ontvang direct de beste tips van de laatste jaren

Reacties op onze trainingen


It was a great training and it improved my presentation skills!
Rekaa Sekar
Commercial Finance Analyst / Randstad UK
Bijzonder nuttig met aandachtspunten die nooit eerder aan de orde zijn gekomen!
Thomas Vedder
Project Manager / Abbvie
Zeer prettig! Praktisch met goede feedback en voorbeelden.
Arne Weverling
Wethouder / Gemeente Westland
Heb gevonden wat ik zocht en verwachtte, meer structuur kunnen brengen in een online meeting!
Robert Kloek
Nuttig en praktisch toepasbaar! Sluit aan op mijn vooraf gestelde persoonlijke leerdoelen.
Caspar Tijssen
Business Analist IT / ABN Amro


Volg direct een training!

14 augMasterclass Luisteren & Beïnvloeden (Amsterdam)
9 septTED-waardig presenteren (Utrecht)
16 septMasterclass Persoonlijke Overtuigingskracht (Amsterdam)
1 oktMasterclass Persoonlijke Overtuigingskracht (Eindhoven)
2 oktSpeechwriting (Rotterdam)
6 oktTED-waardig presenteren (Eindhoven)
13 oktMasterclass Inspirerend Presenteren (Utrecht)
14 oktMasterclass Luisteren & Beïnvloeden (Den Haag)
29 oktVoorzitten & Gespreksleiden (Utrecht)
6 novMasterclass Persoonlijke Overtuigingskracht (Amsterdam)
16 novTED-waardig presenteren (Den Haag)
1 decMasterclass Persoonlijke Overtuigingskracht (Utrecht)
4 dec Masterclass Luisteren & Beïnvloeden (Rotterdam)

Overzicht in-house trainingen »

“Bijzonder lezenswaardig”
(Het Financieele Dagblad)

“Topboek voor een meeneemprijs!”
(Psychologie Magazine)

(reviews BOL.com)

Managementboek.nl  |  BOL.com

Overtuigtip: Doelgericht Pitchen: Overtuig een volgende leidinggevende (beslisstijl)

30/7 -   Een ‘voorzichtige’ leidinggevende. Keuzes worden niet zomaar gemaakt, maar alleen als dit eerder succesvol doorgevoerd is. En met zo min mogelijk risico’s. Herken jij dit bij jouw leidinggevende? Grote...

Lees verder »

Overtuigtip: Werk je thuis? Hier de 5 grootste frustraties bij online vergaderingen (en hoe het wél moet)

13/3 - De komende weken werken veel mensen vanuit huis. Dat lijkt eenvoudiger dan het is, vooral als je veel samen afhankelijk bent van goede afstemming. Een online vergadering kan dan een uitkomst zijn, mits je...

Lees verder »

Meer nieuws & publicaties

16/7Wat kun jij leren van het racismedebat?
9/7Storytelling: Laat het schuren met een gezonde dosis imperfectie
25/6Een geloofwaardig verhaal neerzetten? Leer van leugenonderzoek
11/6TED-waardig presenteren: Stop met ‘snel door je verhaal lopen’