De try-outs krijgen een bijzonder vervolg. Samen met het Montesquieu Instituut organiseren we de training ‘Overtuigen met nuance’ binnenkort ook voor Tweede-Kamerleden. Immers, politici worstelen vaak met het overtuigend brengen van een standpunt dat recht doet aan de complexiteit van de hedendaagse samenleving. De verschillende fracties hebben al enthousiast gereageerd en de aanmeldingen stromen binnen!

Presenteren zonder PowerPoint

Presenteren zonder PowerPoint was het onderwerp van de eerste try-out. Soms is PowerPoint best een handig hulpmiddel maar niet altijd heb je het tot je beschikking. Daarom hebben we de deelnemers de opdracht gegeven presentaties met PowerPoint om te bouwen tot presentaties zonder PowerPoint. Is een ingewikkeld organogram alleen over te brengen met PowerPoint? Onze cursisten slaagden erin zonder PowerPoint!

Strategisch argumenteren

Tijdens de tweede try-out hebben we onze deelnemers geleerd strategisch te argumenteren en nog beter de dynamiek van discussies te beheersen. We hebben ze een visuele manier gegeven om naar de (steeds veranderende) rol van specifieke issues in een discussie te kijken. Vervolgens hebben we ze tien strategieën aangereikt om bepaalde issues belangrijker of juist minder belangrijk te maken.

Overtuigen met nuance

De try-out overtuigen met nuance voorzag duidelijk in een behoefte. Veel mensen lopen er in hun praktijk tegenaan dat ze moeite hebben een genuanceerd standpunt over te brengen. In de training hebben we juist ook laten zien dat met het gebruik van de juiste technieken dat helemaal niet minder succesvol hoeft te zijn dan het presenteren van een gesimplificeerd standpunt. Vooraf kreeg de training al aandacht in Sprout en Management Team.

Ook bij u?

De try-outs zijn allemaal zeer goed beoordeeld. Dankzij de nuttige en vaak uitgebreide feedback en suggesties van de cursisten kunnen we deze try-outs vanaf nu aanbieden als in-house trainingen. Interesse? Neem gerust contact met ons op via (010) 414 8869 of via het contactformulier.

Het EK debatteren vond vorige week plaats in Amsterdam. Debaters van verenigingen uit heel Nederland organiseerden onder aanvoering van de Amsterdamse debatvereniging Bonaparte het grootste EK debatteren ooit met maarliefst 192 teams uit 24 verschillende landen. Het toernooi kon rekenen op veel media-aandacht, onder meer bij het NOS Journaal op 3.

Namens alle medewerkers van Debatrix danken we iedereen die heeft geholpen bij het op de kaart zetten van Nederland als debatland en feliciteren we Jeroen met zijn topprestatie!

Jeroen Heun bij NOS Journaal op 3
(klik op foto voor fragment; start vanaf 4:25)

Of bekijk het fragment via YouTube!

UPDATE (19 JULI): Wegens veel belangstelling wordt de try-out overtuigen met nuance een extra keer gegeven.

Drie try-outs

Dit zijn de drie trainingen waarvoor u zich kunt opgeven:

Try-out #1 — Presenteren zonder PowerPoint

Leer hoe u ook zonder slides een toppresentatie kunt geven!

Donderdag 29 juli, 14:00 tot +/- 17:30 (Rotterdam) — VOL!

We hebben niets tegen PowerPoint. Sterker nog: het kan een prima hulpmiddel zijn bij presentaties. Maar het kan ook anders: zonder slides. Tijdens deze training leert u een aantrekkelijke presentatie te geven zonder PowerPoint. Hoe u beeldend spreekt zonder plaatjes en sjablonen. Hoe u informatie overdraagt zonder tabellen en grafieken. Hoe u de toehoorder boeit zonder clip-art en geluidseffecten. Kortom: hoe u een onderscheidende en memorabele presentatie geeft. Dat het anders kan is duidelijk. Maar hoe? Tijdens deze training krijgt u daarvoor technieken aangereikt.

Try-out #2 — Strategisch argumenteren

Nieuwe technieken om ervoor te zorgen dat uw argumenten de discussie bepalen

Donderdag 5 augustus, 14:00 tot +/- 17:30 (Rotterdam) — VOL!

De afgelopen jaren hebben we vele duizenden deelnemers geleerd hoe ze overtuigende argumenten kunnen formuleren. Hoe ze de dynamiek van discussies kunnen overzien. En hoe ze sterk kunnen inspelen op de argumenten van anderen. Die technieken werken zéker. In het afgelopen jaar hebben we nieuwe technieken ontwikkeld die kunnen helpen bij het verder uitbreiden van uw voorsprong op dit gebied. Zodat u nóg beter begrijpt welke argumenten op welk moment het meest effectief zijn. Met dit strategische inzicht herkent u sneller wat er gebeurt in een discussie en beschikt u over een nieuwe technieken om vaker te overtuigen.

Try-out #3 — Overtuigen met nuance

Hoe u niet ondanks maar dankzij nuance overtuigend spreekt

Woensdag 11 augustus, 14:00 tot +/- 17:30 (Rotterdam) — VOL!
Donderdag 12 augustus, 14:00 tot +/- 17:30 (Rotterdam) — VOL!

Helemaal zwart-wit is het nooit; de werkelijkheid is genuanceerd. Net als veel standpunten die u over het voetlicht moet brengen. Maar hoe overtuig je met zo’n boodschap? Overtuigen lijkt immers het meest eenvoudig te gaan met een ongenuanceerd standpunt, het zijn die standpunten die vaak de boventoon voeren. Maar ook nuances kunnen overtuigen. Een nuance is een verduidelijking en daarmee het tegenovergestelde van een gesimplificeerd standpunt. En door te voldoen aan de belangrijkste ‘retorische spelregels’ hoeft het niet ten koste te gaan van uw bevlogenheid. Tijdens deze training leert u een nuancering overtuigend te formuleren en deze te gebruiken om uw betoog sterker te maken.

Nieuw materiaal, vertrouwde toptrainers

De try-outs worden gegeven door Debatrix toptrainers Lars Duursma, Victor Vlam en John Bijl. Duursma is oprichter en directeur van Debatrix en voormalig wereldkampioen debatteren. Vlam en Bijl zijn trainers bij Debatrix en hebben beide landelijke politici getraind. Alle drie deze trainers hebben bij de afgelopen Tweede Kamerverkiezignen actief verkiezingsdebatten geanalyseerd in de media.

Schrijf u nu in!

Voor het meedoen aan een try-out hanteren wij het sterk gereduceerde tarief van slechts € 150 exclusief BTW. U kunt er ook voor kiezen om mee te doen aan 3 try-outs. In dat geval betaalt u er slechts voor 2! Dat is leuk voor uzelf, maar ook voor uw collega’s. Want die korting geldt ook als u het misschien wel leuk vindt om met z’n drieën naar de try-out te gaan die u het leukst lijkt. Wacht niet te lang met inschrijven want de ervaring leert dat de try-outs snel vol zitten!

• Ik doe graag mee aan de try-outs!

De kern van onze debatanalyses werd gevormd door een 9-delige serie in nrc.next door Lars Duursma en Victor Vlam. Elke week werd een lijsttrekker onder de loep genomen. Hoe debatteert de lijsttrekker? Welke strategische keuzes maakt hij of zij en waarom eigenlijk? Hoe komt de lijsttrekker verder over? De gehele serie kan hier terug worden gelezen:

• Lijsttrekkersanalyse #1: Alexander Pechtold
• Lijsttrekkersanalyse #2: Rita Verdonk
• Lijsttrekkersanalyse #3: Femke Halsema
• Lijsttrekkersanalyse #4: André Rouvoet
• Lijsttrekkersanalyse #5: Emile Roemer
• Lijsttrekkersanalyse #6: Geert Wilders
• Lijsttrekkersanalyse #7: Jan Peter Balkenende
• Lijsttrekkersanalyse #8: Mark Rutte
• Lijsttrekkersanalyse #9: Job Cohen

Nieuw deze verkiezingen was een groot online verkiezingsplatform waarop veel informatie over de debatten is te vinden. Daarop werden de grote verkiezingsdebatten vooraf, tijdens en na afloop van deskundige analyse voorzien. Onze nabeschouwingen werden dan ook overgenomen en geciteerd door de media. De nabeschouwing van elk debat is hieronder terug te lezen:

• Radio 1 Debat: Mark Rutte domineert eerste verkiezingsdebat (21 mei)
• Premiersdebat: Cohen beheerst dynamiek van het debat onvoldoende (23 mei)
• Carré Debat: Roemer verrast, anderen vallen in herhaling (26 mei)
• EénVandaag Debat: lijsttrekkers spelen op safe in weinig memorabel debat (7 juni)
• NOS lijsttrekkersdebat: lijsttrekkers verzuimen belang van deze verkiezingen uit te leggen (8 juni)

Naast de eerste nabeschouwing, volgde een dag later ook de uitgebreide analyse. Daar was meer aandacht voor het format (door John Bijl), hoe de lijsttrekkers non-verbaal overkomen (door Fabienne de Vries) en een nadere, met feiten en statistieken onderbouwde analyse. Verder werd er tijdens de debatten telkens een liveblog bijgehouden (met een prominente rol van Eric Stam en Roderik van den Bos).

Daarnaast werden de debatdeskundigen van Debatrix ook met enige regelmaat uitgenodigd voor interviews op de tv, radio en kranten. Dat Debatrix een breed netwerk van experts met een eigen specialisme heeft, was duidelijk te zien. Lars Duursma, Victor Vlam, John Bijl en Fabienne de Vries verschenen allemaal in de media.

• Lars Duursma op het NOS Journaal op 3 over het Twitter- en Hyvesdebat
• Lars Duursma in De Pers over de spiekbriefjes van de lijsttrekkers
• Fabienne de Vries in De Pers als “De Frits Wester van de lichaamstaal”
• Victor Vlam op Radio Noord Holland over de debatten, de verkiezingen en de politiek
• John Bijl en Fabienne de Vries in het AD over de debatkwaliteiten van vrouwelijke politici
• Fabienne de Vries in SBS6 Shownieuws over de non-verbale vaardigheden van de lijstrekkers
• De debatexperts van Debatrix bij EénVandaag over hun eigen lijsttrekkersdebat

Van de respondenten geeft 26,1% aan dat de radio- en televisiedebatten invloed hebben op hun stemgedrag. 45,8% is het daar mee oneens. Bijna 80% van de kiezers vindt het belangrijk dat de kandidaat-premier goed kan debatteren.

Uit het onderzoek blijkt bovendien dat de kiezer emotie belangrijk vindt. 61,5% van de ondervraagden vindt het belangrijk dat een lijsttrekker emotie laat zien tijdens verkiezingsdebatten. Dat is begrijpelijk, stelt debatexpert John Bijl van Debatrix: “Kiezers overtuig je niet met enkel rationele argumenten. Lijsttrekkers moeten niet alleen hun standpunten uiteenzetten, maar die standpunten vooral vertalen naar de belevingswereld van de kiezer. Het was opvallend hoe weinig pathos (bezieling) de lijsttrekkers gebruikten tijdens de verkiezingsdebatten.”

Dat ligt niet alleen aan de lijsttrekkers zelf, oordeelt John Bijl: “De hoge dynamiek van de verkiezingsdebatten biedt de lijsttrekkers weinig ruimte om de kijker in beroering te brengen. In 15 seconden kun je wel een voorbereide soundbite plaatsen, maar lastig een illustratieve anekdote brengen. Het is raadzaam om voor de volgende verkiezingen de opzet van de debatten aan te scherpen om ze op die manier relevanter te laten zijn voor de kiezer.”

Kiesstelsel

De huidige manier waarop we in Nederland gewend zijn te kiezen (één stem per kiesgerechtigde) geeft niet eenduidig weer hoe wij als Nederlanders de politieke verhoudingen werkelijk wensen. Andere kiesmethoden leiden tot andere uitslagen. Dat laat een experimenteel onderzoek zien dat Blauw Research heeft gehouden onder duizend Nederlanders, representatief voor de Nederlandse bevolking.

1 voor- en 1 tegenstem

Wanneer we in Nederland zowel een voor- als een tegenstem mogen uitbrengen, dan geeft dat een substantieel andere uitslag. Hoewel de VVD dan (nog steeds) de grootste partij zou worden, zou een coalitie met de PVV uitgesloten zijn. De PVV zou na een saldering van de voor- en tegenstemmen worden geminimaliseerd. Het aantal PVV-tegenstemmen is het grootst; meer dan vier op iedere tien Nederlanders zouden de PVV ‘wegstemmen’. Zes van de elf partijen zouden boven de nulgrens (het gemiddeld saldo) blijven. Onder hen wel de ChristenUnie, maar niet de PvdA: die gaat net als de PVV kopje onder. Een dergelijke methode leidt er toe dat SP en GroenLinks als tweede en derde partij eindigen. Kennelijk zijn beide linkse partijen minder polariserend dan ‘grote rode broer’ PvdA. D66 zou de minste tegenstemmen incasseren.

Dubbelstemmen

Ook van een ander type democratische vernieuwing zou D66 het meest profiteren: de dubbelstem. Zouden we in Nederland twee stemmen mogen uitbrengen (op verschillende partijen) dan veranderen de onderlinge verhoudingen sterk. Er is dan sprake van één koploper, een peloton en een paar achterblijvers. D66 zou zelfs vier keer zo groot worden en hiermee het CDA voorbijstreven. De SP zou dan de derde partij van Nederland worden. De VVD zou overigens de lijst met afstand aanvoeren, gevolgd door de PVV die hiervan ook zou profiteren. Nederland zou met een dubbelstem momenteel sterker rechts georiënteerd zijn dan de huidige polls doen vermoeden.

Coalitiestemmen

Ondanks deze alternatieve uitslag -de twee meest rechtse partijen aan kop- is dit duo niet de verwachte en gedroomde twee-partijen coalitie. Als men op coalities zou mogen stemmen dan zou die namelijk gevormd worden door VVD en CDA. En mocht er een drie-partijen coalitie aan de macht komen dan verwacht men dat niet de PVV maar D66 zich daarbij voegt. Uitgaande van de gewenste coalitiepartijen is het overigens opvallend dat D66, PvdA en GroenLinks samen bijna net zoveel de voorkeur genieten als VVD, CDA en PVV.

Methodiek bepalend

Bovenstaande is niet bedoeld als pleidooi voor een ander kiesstelsel, maar geeft wel aan dat de methodiek voor een groot deel bepalend is voor de uitslag. Elke gebruikte methode heeft weer een eigen specifiek en niet te negeren effect. Een frappante uitkomst in een tijd waarin peilingen een zekere invloed wordt toegedicht op de verkiezingsuitslag.

Lees hier alle onderzoeksresultaten (PDF).

Wat dat betreft deed Job Cohen goede zaken tijdens het NOS lijsttrekkersdebat. Hij benadrukte het belang van deze verkiezingen door te waarschuwen voor een mogelijke tweedeling van de samenleving. Deze verkiezingen, zo sprak hij, gaan over “de richting van het land”. En wil de kiezer een progressieve coalitie, dan is het volgens Cohen cruciaal dat de PvdA de grootste partij wordt. Daarmee spoorde hij niet alleen zijn eigen achterban aan om beslist naar de stembus te gaan, maar zou hij ook wel eens twijfelende kiezers het argument gegeven kunnen hebben om in het stemhokje uiteindelijk toch voor zijn partij te kiezen.

De overige lijsttrekkers probeerden vooral zetels te sprokkelen door hun directe concurrenten op beschaafde wijze aan te vallen. Daarmee leken ze zich uitsluitend te richten tot de zwevende kiezer, zonder tegelijkertijd hun eigen achterban te mobiliseren. De lijsttrekkers gebruikten vrijwel uitsluitend rationele argumenten, waarbij ze zich in vrij procedurele en technische taal tot elkaar richtten. Wat wederom mistte, was pathos (bezieling). Dit debat bood hen een laatste mogelijkheid tot een appel aan de kiezer, en die mogelijkheid lieten de meeste lijsttrekkers onbenut.

Geert Wilders en Emile Roemer redeneerden weliswaar vanuit de kiezer, maar verzuimden daarbij het belang van deze verkiezing uit te leggen. Wilders had voor het eerst een sterke inbreng op sociaal-economische thema’s. Roemer vertelde de kiezer voor het eerst meer over zijn eigen achtergrond in het onderwijs en maakte zijn onderwijspunt daarmee aanzienlijk geloofwaardiger.(1)

Mark Rutte en Jan Peter Balkenende kwamen door de opzet van het debat merkwaardig genoeg pas na drie kwartier voor het eerst aan het woord. Rutte hanteerde opnieuw zijn strategie van de eerdere debatten, door elke aanval zonder uitleg te pareren (“onzin”, “klopt niet”) en vervolgens de tegenaanval in te zetten. Aan het einde van het debat kwam hij daardoor wat zelfvoldaan over – alsof de buit al binnen was. Balkenende verviel in oude fouten: hij sprak te snel, slikte lettergrepen in en zette zich vooral af tegen anderen zonder het CDA-standpunt duidelijk neer te zetten.

Alexander Pechtold en Femke Halsema begonnen beiden beheerst aan het debat, maar enkel Halsema wist die strategie tot het einde van het debat door te zetten. Pechtold werd steeds feller en sprak tegelijkertijd merkwaardig genoeg in steeds abstractere termen. André Rouvoet was vrij onzichtbaar in het debat.

Debatleider Ferry Mingelen spoorde de kandidaten goed aan om hun standpunten scherper te formuleren, maar ging pijnlijk in de fout in de slotfase van het debat. Met cynische ondertoon verweet hij Balkenende dat hij uit ervaring sprak als het ging om vaagheden (zie transcript).

Met deze uitspraak verloor hij zijn neutraliteit in het debat en daarmee zijn autoriteit als debatleider. Ieder verkiezingsdebat kenmerkt zich door een voortdurende strijd om de schaarse spreektijd. Stevige leiding is cruciaal om de discussie in goede banen te leiden en te voorkomen dat de lijsttrekkers door elkaar heen spreken. Toen Mingelen tot ongeloof van vooral Rutte en Halsema de geloofwaardigheid van Balkenende op dit moment ter discussie stelde, verloor hij zijn autoriteit. De deelnemers negeerden zijn leiding en spraken door zijn interventies heen.

—Transcript—
Balkenende: “Tempo, maar wel graag de goede keuzes, en dat je geen vaagheid krijgt.”
Mingelen: “U spreekt uit ervaring, hè, over die vaagheden. Mevrouw Halsema.”
Halsema: “Wow…”
Mingelen: “Sorry, excuus”
Rutte: “Onnodig!”
Mingelen: “Dat was een onnodige opmerking.”
Halsema: “Er is bij Balkenende ook nooit sprake geweest van vaagheid.”
Mingelen: “Nee, dat is mijn fout, gaat uw gang.” Richting Balkenende: “Nee, de heer Balkenende mag hierop reageren.”

In meerdere opzichten lijkt Job Cohen als debater de tegenpool van Mark Rutte. Regelmatig struikelt de PvdA-leider over zijn woorden, meerdere malen had hij geen goed antwoord paraat en tot overmaat van ramp leek hij ook nog eens te draaien tijdens de verkiezingsdebatten. Tijdens de eerste verkiezingsdebatten werd pijnlijk duidelijk dat Cohen de dynamiek van verkiezingsdebatten onvoldoende beheerst.

Tijdens die debatten veerde Cohen teveel mee met zijn tegenstanders. De oud-burgemeester van Amsterdam begon elke bijdrage met zalvende woorden als “ik ben het met u eens” of “ik begrijp dat…” – zelfs bij de keiharde aanvallen van Geert Wilders. Het leek erop alsof Cohen zich erop had voorbereid elke vraag in drie fasen te beantwoorden: (a) hierover zijn we het eens, (b) over deze punten zijn we het oneens, en (c) dit is waar de PvdA voor staat. Het probleem was echter dat hij door het hoge tempo van de verkiezingsdebatten zelden de kans kreeg om de cruciale derde stap te zetten. Steeds weer liet hij zich afkappen door een andere lijsttrekker of de debatleider, waardoor zijn eigen verhaal totaal niet uit de verf kwam en vooral bleef hangen dat hij de aanvallen van zijn tegenstanders terecht en begrijpelijk vond.

Hoe kon dit gebeuren?

Hoe kon dit gebeuren met iemand die zoveel politieke ervaring heeft? Menigeen verklaarde het door te stellen dat de oud-burgemeester niet gewend was aan een stevig weerwoord. Maar ook in zijn vorige functie moest Cohen regelmatig zijn beleid verdedigen na harde kritiek, wat hem meestal goed af ging. Wat maakte deze verkiezingsdebatten zo anders?

Verkiezingsdebatten zijn de lastigste debatten die er zijn, nog los van de extra spanning die erbij komt kijken. Je wordt gedwongen om razendsnel tot de kern te komen. Voor omtrekkende bewegingen is geen ruimte. Continu is daar de voortdurende strijd tussen deelnemers om schaarse spreektijd. Ook stond voor Cohen niet langer alleen zijn eigen beleid centraal in de discussie. Want als bestuurder bepaalde hij de agenda, terwijl hij als lijsttrekker moet concurreren met collega’s die bijzonder vaardig zijn in het agenderen van hun eigen voorstellen. Cohen liet zich verrassen door deze totaal nieuwe dynamiek en bleek niet in staat zijn punten kort en krachtig uit te leggen én te reageren op de bijdragen van anderen.

Het verklaart mede waarom de eerste verkiezingsdebatten voor Job Cohen zo slecht uitpakten. Het hoeft niet zo’n probleem te zijn als je tijdens een verkiezingsdebat niet alle cijfers paraat hebt. Maar Cohen kwam er niet aan toe om uit te leggen waarom dit specifieke cijfer eigenlijk niet zo belangrijk was. En ook een verandering van inzicht of programma hoeft niet problematisch te zijn. Maar Cohen verzuimde door het snelle tempo van het debat uit te leggen wat de reden achter die verandering was.

Zichtbare verbetering

Sinds het één-op-één debat met Rutte bij televisieprogramma Het Lagerhuis is een kentering zichtbaar. In een discussie over afschaffing van de hypotheekrenteaftrek kwam Rutte met de beschuldiging dat Cohen ook gewone gezinnen “aan alle kanten” zal raken. Cohen reageerde deze keer niet door te stellen dat hij het daarmee eens was of de aanval begreep, maar kwam direct met een afwijzing: “Nee, daar is geen sprake van.” Hij vervolgde door zijn beleid neer te zetten als een sociale maatregel: “Door meer te vragen van de hoge inkomens zijn we vervolgens in staat om de belasting voor middeninkomens te verlagen.” Zo greep hij eindelijk een aanval aan om het PvdA-geluid over het voetlicht te brengen. En eindelijk leek hij grip te krijgen op de snelle dynamiek.

Daarmee wordt hij een debater om rekening mee te houden. Met zijn lage en rustige stem en de serieuze blik in zijn ogen heeft hij een betrouwbare en integere uitstraling. Kaarsrecht staat hij achter het katheder. En de aanvankelijk wat norse en strenge houding weet hij te relativeren met zelfspot, waardoor hij sympathiek overkomt.

Als Cohen deze lijn vanavond bij het NOS lijsttrekkersdebat weet door te zetten dan is hij als debater niet langer de tegenpool van Rutte, maar zowaar een geduchte concurrent.

Mark Rutte toont zich in de aanloop naar de verkiezingen de beste debater. Als koploper in de peilingen wordt hij veelvuldig aangepakt door de andere lijsttrekkers, maar schijnbaar moeiteloos weet hij elke aanval inhoudelijk en beknopt te pareren. Ook zijn eigen boodschap brengt hij overtuigend over het voetlicht tijdens de debatten.

Hoewel Rutte vaak wordt aangevallen, laat hij zich zelden in het defensief dwingen. Een inhoudelijke reactie op de aanvallen van tegenstanders koppelt hij steevast aan een tegenaanval, waardoor hij het initiatief houdt in felle discussies. Dat deed hij bijvoorbeeld tijdens het eerste lijsttrekkersdebat op Radio 1. Daar verklaarde Jan Peter Balkenende tot verrassing van velen de hypotheekrenteaftrek tot een breekpunt, waarna hij de VVD-leider uitdaagde om hem te volgen. “Misplaatste stoerheid,” aldus Rutte, om de bal direct terug te kaatsen: “Wij komen onze afspraken na. Dat ligt anders bij het CDA.” Hij illustreerde zijn punt door te wijzen op de door het CDA in 2006 verbroken verkiezingsbelofte rondom de Bosbelasting.

In zijn aanvallen kan Rutte erg fel zijn. Tijdens hetzelfde debat viel hij Job Cohen keihard aan op zijn leiderschap. Met drie concrete voorbeelden – Rutte houdt van lijstjes – wilde hij laten zien dat Cohen de boel helemaal niet bij elkaar hield op cruciale momenten. Strategisch was het slim om zijn tegenstander niet op zijn zwakste maar op zijn sterkste punt aan te vallen. En de aanval was effectief: Cohen werd flink uit balans gebracht en had nauwelijks een weerwoord.

Debatteren kan hij wel

Debatteren kan Rutte dus wel. Maar dat kon hij al voordat hij steeg in de peilingen. Wat is er veranderd?

Aan de ene kant heeft hij aan geloofwaardigheid gewonnen door zich sinds 2008 met dezelfde boodschap te profileren. Al tijdens de Algemene Beschouwingen dat jaar waarschuwde hij voor de gevolgen van de economische crisis en benadrukte hij dezelfde thema’s (terugdringen staatsschuld, hervormen sociale zekerheid, minder geld naar ontwikkelingssamenwerking). Kiezers waarderen die consistentie. Rutte is daardoor geloofwaardiger geworden, waardoor zijn woorden meer kracht krijgen.

Tegelijkertijd zegt hij minder dingen die afleiden van zijn belangrijkste boodschap. Hij is meer on message, zoals de Amerikanen het noemen. Tot vervelens toe herhaalt hij met exact dezelfde woorden zijn belangrijkste punten tijdens debatten en interviews. Saai voor de politieke insiders, maar effectief voor het bereiken van de gemiddelde kiezer. Want die ziet hooguit één of twee debatten.

Een rasdebater

Als er iets op de debatvaardigheden van Rutte is aan te merken, dan is het wel dat hij teveel overkomt als een debater. Dat wordt al snel geassocieerd met betweterigheid. Cohen verweet Rutte tijdens het RTL4 Premiersdebat dat hij net deed alsof hij bij een “studentendebatingclub” zat. Dat het verwijt beklijfde was weinig verrassend.

Om te beginnen heeft Rutte de neiging om zeer snel te spreken. Zo sprak hij tijdens het één-op-één debat bij televisieprogramma Het Lagerhuis met gemiddeld 236 woorden per minuut. Problematisch was echter niet zozeer de gemiddelde snelheid – tegenstander Cohen sprak slechts 16 woorden per minuut langzamer – maar het feit dat hij af en toe versnelde tot zo’n 290 woorden per minuut. Dat is bijna twee keer het gebruikelijke spreektempo in een gesprek.

Ook toont hij wel erg veel scoringsdrift en laat hij zelden een moment van reflectie, twijfel of afweging zien. Elke kritiek op zijn standpunt weerlegt hij zonder blikken of blozen. Daarmee riskeert hij gezien te worden als iemand die niet openstaat voor andere ideeën en enkel weerlegt om het weerleggen.

Mensen overtuigen

De beste debater is niet zozeer degene die gezien wordt als de beste debater, maar degene die de meeste mensen overtuigt. Dat was het verschil tussen de klassieke retorici Cicero en Demosthenes. Als Cicero sprak, dan bewonderde het publiek zijn welbespraaktheid. Als Demosthenes sprak, dan zette hij zijn publiek aan tot actie.

Als Rutte effectiever wil debatteren, dan kan hij beter Demosthenes dan Cicero als voorbeeld nemen.

Het was daarbij vooral opvallend met hoe weinig pathos (bezieling) de lijsttrekkers hun punten brachten. Zelden deden ze een poging de kiezer te doordringen van het belang van deze verkiezingen. Zelden brachten ze hun argumentatie met gevoel en illustreerden ze deze met aansprekende voorbeelden of anekdotes. En zelden zal de kiezer echt in beroering zijn gebracht door de bijdrage van de lijsttrekkers.

Mark Rutte deed overduidelijk zijn best om deze keer rustiger te spreken. Bij eerdere debatten haalde hij een spreeksnelheid van tot 290 woorden per minuut: bijna twee keer het gebruikelijke spreektempo in een gesprek. Maar nu maakte hij een rustige en beheerste indruk. Anders dan bij eerdere debatten toonde hij regelmatig een moment van reflectie, afweging en zelfs twijfel. Wellicht om te voorkomen dat hij met zijn felheid zwevende kiezers af zou schrikken. Hij viel vooral Balkenende hard aan (“dat is pas asociaal”) en herhaalde verder veel van zijn eerdere punten. Applaus kreeg hij voor zijn veelbekende metaforen (“Wat u doet is met een sneeuwschuiver alle problemen voor u uit schuiven”).

Geert Wilders behaalde zijn belangrijkste overwinning tijdens de onderhandelingen voorafgaand aan het EénVandaag-debat. Opnieuw wist hij binnen te halen dat éénderde van de uitzending over zijn issue ging met een stelling die niemand behalve hijzelf ondersteunde. Zo stond van tevoren vast dat hij een aanzienlijk deel van de uitzending zou domineren op het voor hem electoraal meest interessante thema. In het debat met Job Cohen beperkte hij zich tot persoonlijke aanvallen op de PvdA-leider, waarbij hij zichzelf juist kwetsbaar toonde door over zijn beveiliging te beginnen.

Job Cohen deed het wederom beter dan in voorgaande debatten. Hij kwam sneller tot de kern van zijn argumenten en wist zich goed staande te houden in het debat met Wilders. Opvallend was het moment waarop hij zichtbaar genoot van het applaus na zijn oneliner: “De stelling dat er een halt moet worden geroepen aan de islam is onjuist, er moet een halt worden geroepen tegen radicalisme.” Hij verhief zijn kin waardoor hij Wilders triomfantelijk, uitdagend en strijdbaar aankeek (zie foto). Lang kon hij niet genieten, want in de slotseconden van het één-op-ééndebat raakte hij zijn verhaal kwijt. Verrassend was ook dat hij zo overduidelijk op safe speelde en zich leek neer te leggen bij een gelijkspel met Rutte. Vreemd, want om Rutte te verslaan had hij toch echt een klinkende overwinning nodig.

Femke Halsema verschoot haar kruit in het eerste debat over sociale zekerheid, waar ze bijna de helft van de tijd aan het woord werd gelaten. Ze kwam vier keer aan het woord voordat Balkenende en Wilders de kans kregen om aan te geven wat zij van de eerste stelling vonden. In het economiedebat kwam ze er daarentegen nauwelijks aan te pas. Halsema miste de bezieling die ze bij eerdere debatten toonde: daardoor was ze veel in balbezit zonder daadwerkelijk te scoren. Zo gaf ze aan dat ze opkwam voor “outsiders” terwijl het toch zeer de vraag is hoeveel kiezers zich onder de outsiders zullen rekenen.

Emile Roemer leek vooral een momentenvoetballer. Zo zag je ‘m een tijd lang niet, dan was hij daar weer met een voorbereide grap of oneliner. Inhoudelijk wist hij echter weinig aan het debat toe te voegen, vooral omdat hij er zelden in slaagt om zijn grappen en oneliners te koppelen aan de inhoudelijke boodschap van de SP.

Jan-Peter Balkenende maakte een opvallend ingetogen indruk. In tegenstelling tot eerdere debatten viel hij nauwelijks aan. Bij de vorige verkiezingen was hij degene die volop werd aangevallen. Nu lieten de andere lijsttrekkers hem links liggen. De combinatie – niet aanvallen én niet aangevallen worden – leidde ertoe dat Balkenende vrij onzichtbaar was in het debat.

(Een interview met John Bijl en Fabienne de Vries, experts van Debatrix. Gepubliceerd in het AD op maandag 7 juni 2010)

Wie op een vrouw wil stemmen, heeft woensdag keus genoeg. Maar hoe goed presenteren onze vrouwelijke politici zich volgens kenners? En wat kunnen andere vrouwen daarvan leren? 

De één weet alles van presentatie, de ander alles van debattechniek. Fabienne de Vries van Toute Media en John Bijl van Debatrix volgden de afgelopen weken optredens van vrouwelijke politici die op een verkiesbare plaats staan voor de Tweede Kamerverkiezingen. Het eerste wat opviel: de verschillen tussen de vrouwen zijn groter dan die tussen de mannen en de vrouwen. ,,Als je in het premiersdebat de mannen door vrouwen had vervangen, was het eenzelfde door elkaar gekakel geweest.

We gaan wat in het oog springende vrouwelijke politica s langs. Neem Ank Bijleveld, demissionair staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en de nummer twee van de CDA-lijst. ,,Haar stem is vriendelijk, feitelijk en zakelijk, aldus De Vries. ,,En dat klopt helemaal met hoe zij zich presenteert, vindt Bijl. Die consistentie is belangrijk, vinden beiden. Het een zeggen en het ander uitstralen, zaait verwarring. Bijl vindt haar wel te veel een woordvoerder . ,,Ze brengt het goed, maar het is niet duidelijk wat het met haarzelf te maken heeft. Bijlevelds uitstraling zou ook wel minder zakelijk mogen, vindt De Vries: ,,Ze draagt een jasje én een blouse met opstaande kraag. Dat maakt het wel heel mannelijk. Tot slot zou Bijleveld beter op een verhoging kunnen staan als ze spreekt, of op een kussentje zitten. De Vries: ,,Ze is niet zo groot. Achter een katheder of aan een tafel trek je dan al snel de schouders op, waardoor je een beetje in jezelf verdwijnt.

Hetzelfde geldt voor Fleur Agema, woordvoerder zorg en nummer twee van de PVV. ,,Zij kan helemaal verdwijnen in een stoel. Maar Fleur debatteert goed. ,,En ze laat merken dat ze luistert. Ze benoemt steeds heel duidelijk waar ze precies op reageert, en op welk punt ze van mening verschilt. Wel komt Agema te hard over. ,,Dat sluike, donkere haar. En dan draagt ze ook nog eens vaak hoog gesloten, donkere kleding. Alle aandacht gaat dan naar haar gezicht. En dat staat vervolgens heel strak en emotieloos. Haar ogen kunnen vuur spuwen. Maar haar voorhoofd lijkt wel van steen. Agema zou baat hebben bij spieroefeningen om haar gezicht voorafgaand aan een presentatie te ontspannen. ,,Dan nog die haren uit haar gezicht en wat vaker lachen. Dan is het een heel ontwapenende vrouw.

Nebahat Albayrak (PvdA), die tot de val van dit kabinet staatssecretaris van Justitie was, heeft haar lengte wel mee. De Vries: ,,Ze staat altijd kaarsrecht. Dan heeft ze ook nog eens een warme stem, die vertrouwen geeft. Maar ook Albayrak heeft nog wat te leren. De Vries: ,,Ze maakt haar ellebogen altijd breed. Dat komt iets te dominant over. En haar manier van spreken lijkt soms wat aangeleerd. Ze maakt niet echt oogcontact. De boodschap wil daarom toch niet goed binnenkomen. De Vries: ,,Ik vind haar spreektrant ook te veel slow motion. Die is sussend, slepend. Daarmee houd je de aandacht niet vast. Bijl: ,,Dan zie je maar dat je er niet komt met vaardigheden. Uiteindelijk draait het om contact maken.

Iemand die dat heel goed doet, is Renske Leijten, woordvoerder gezondheidszorg en derde op de lijst van de SP. De Vries: ,,Wij vonden haar verrassend. Ze is strijdbaar, gepassioneerd en het meest authentiek van alle dames. Toch heeft ze rust in haar gezicht en in haar handen. Bijl: ,,Ze spreekt heel letterlijk tegen het publiek en iedereen in de zaal heeft het gevoel echt aangekeken te worden. Wat ze ook knap doet is dat ze emotie toont, maar alleen wanneer dat passend is. Als ze een voorbeeld geeft van een schrijnende situatie in de zorg, hoor je haar gevoel. Dat maakt het heel persoonlijk. Ook Renskes kleding deugt, vinden de kenners. ,,Een donker jasje, maar casual. Een jurkje, maar niet te veel sieraden. Bijl: ,,Wat ook heel erg klopt, is dat Renske samenvalt met haar verhaal. Vorm en inhoud zijn in een goede presentatie niet te scheiden. Wat je zegt, dat moet je ook zijn. Dat gaat bij haar helemaal goed. De Vries: ,,Haar valkuil is dat haar stem af en toe de hoogte in schiet. Dan is ze minder sterk.

Ook Femke Halsema, lijsttrekker van GroenLinks, gaat met spreken af en toe de mist in. ,,Ze praat met haar kaken op slot. Hoewel De Vries en Bijl veel lof hebben voor de rol van Halsema in de Tweede Kamer, moet ze ook uitkijken dat ze daar niet te veel in blijft hangen. ,,Ze is het morele geweten van de Tweede Kamer. Daar is dat een prima rol. Maar die moet je ook kunnen afleggen. In een debat moet je ook je eigen positieve eigenschappen voor het voetlicht weten te brengen. Dat Femke de laatste tijd af en toe haar vrouwelijkheid in de strijd werpt door een flirtende opmerking te maken, is alleen maar prima. ,,Als vrouw kom je daar wel mee weg. Tot op zekere hoogte. Seksuele toespelingen of platheid kunnen niet. En je moet na een frivole opmerking meteen weer terug naar de inhoud. Maar dat doet Femke allemaal prima. Verbeterpunten? Bijl: ,,Ze haalt verkeerd adem. Voorzitter (adempauze) het kan (adempauze) toch niet (adempauze) zo zijn (adempauze) Dat duidt op spanning, net als die gesloten kaken. De Vries: ,,Jammer, want als ze ontspannen is, is ze een heerlijk mens.

Tot slot Edith Schippers, de nummer twee van de VVD. Daar is iets vreemds mee, vinden Bijl en De Vries. ,,Ze ziet er uit als een GroenLinks-politica, maar in haar uitspraken is ze harder dan Rutte. Dat zaait verwarring. Die bloemetjesjurk, dat frivole haar, dat gezellige gezicht. En dan een snoeiharde boodschap: als je als twintiger zelf een fiets kunt kopen, kun je als je oud bent ook wel zelf een rollator kopen. Edith Schippers spreekt wel goed. Haar stem is krachtig, en ze bouwt rustmomenten in. De Vries: ,,Ze heeft ook een open, stralende glimlach. Die zie je alleen niet als ze spreekt. Dan lijkt ze emotieloos. Ook tegen haar zou ik willen zeggen: laat nou eens zien wat je drijfveren zijn. Waaróm je in de politiek bent gegaan. Bijl: ,,Als zij haar verhaal samen weet te brengen met wie zij zelf is, zal het ook minder onaangenaam van toon worden. Vorm en inhoud kunnen niet zonder elkaar. De Vries: ,,De kern van een goede presentatie is authenticiteit en de juiste balans tussen vorm en inhoud.

Moet je jezelf presenteren voor een publiek? Dit kun je leren van de Haagse vrouwen:

Wees consistent. De boodschap die je vertelt, moet passen bij de manier waarop je die vertelt. En ook bij hoe je er uit ziet.

Wees authentiek. Laat weten wat je verhaal met jou zelf te maken heeft. Meen wat je zegt.

Maak een keuze in je doel. Wat wil je bereiken? Wil je overtuigen? Geruststellen? Anderen aanvallen? Enthousiasmeren? Als je het allemaal tegelijk wilt, ben je niet te volgen.

Probeer zowel je gezonde verstand als je emoties te laten spreken, maar doe dat wel gedoseerd. Een lijst zakelijke punten op zakelijke toon, een menselijk voorbeeld met emotie. Als je zakelijke dingen op emotionele toon zegt, komt dat onprofessioneel over. Emotieloos over een gevoelige kwestie praten, lijkt juist weer harteloos.

Vrouwelijke kleding mag, maar houd het subtiel en maak er geen Unique Selling Point van. Geen diepe decolletés of korte rokjes. Niet te veel sieraden. Niet te veel make-up.

Probeer niet te hoog te praten. Dat wordt al snel schril en onaangenaam. Een lage stem geeft meer vertrouwen.

ANK BIJLEVELD – CDA: Vriendelijk en zakelijk. En dat klopt helemaal met hoe ze zich presenteert.

FLEUR AGEMA – PVV: Haar ogen kunnen vuur spuwen. Maar haar gezicht lijkt wel van steen.

NEBAHAT ALBAYRAK – PvdA: Maakt haar ellebogen altijd breed. Dat komt iets te dominant over.

RENSKE LEIJTEN – SP: Als ze spreekt, hoor je haar gevoel. Dat maakt het heel persoonlijk.

FEMKE HALSEMA – GROEN LINKS: Praat met haar kaken op slot. En ze haalt verkeerd adem.

EDITH SCHIPPERS – VVD: Zaait verwarring. Dat frivole haar en dan die snoeiharde boodschap.

Ruim vier minuten was hij ontspannen, sprak hij zelfverzekerd en gebruikte hij humor. Met overtuiging richtte Jan Peter Balkenende zich tijdens het laatste CDA-congres tot zijn achterban. Totdat hij van losse improvisatie overging naar de voorbereide tekst. Van het ene op het andere moment werd het een saai verhaal zonder enige emotionele betrokkenheid. “Denkend aan ons land,” zo sprak de premier: “zie ik niet alleen brede rivieren traag door oneindig laagland gaan, mooie dorpen, fraaie stadgezichten, indrukwekkende wolkenpartijen en striemende westenwinden…”

Het is het verhaal van de twee Balkenendes. Uit de losse pols weet hij een publiek te boeien, zeker bij besloten bijeenkomsten – wanneer er geen camera’s bijzijn. De aanwezigen zijn dan verrast dat de premier de zaal zo kan bespelen. Maar meestal zien we een andere Balkenende. Een Balkenende die spreekt in zinnen die het ene oor in en het andere oor uit gaan, vooral omdat zijn uitgeschreven teksten zijn opgesteld in formele en afstandelijke schrijftaal.

Vage formuleringen

Net als oud-premier Ruud Lubbers is Balkenende in staat om met veel woorden betrekkelijk weinig te zeggen. Zo sprak hij zich in het verleden vaak uit voor een “toekomstgericht beleid”. Dat klinkt goed. Maar inhoudelijk zegt het niet zoveel: beleid is immers per definitie toekomstgericht. Veel mensen zullen hier echter in lezen dat hij een duurzaam beleid voorstaat, of een progressief beleid. Balkenende lijkt een visie te presenteren maar doet dat bij nadere beschouwing helemaal niet.

Het is een belangrijke kwaliteit voor een minister-president. Door iets vaag te verwoorden, kun je in een coalitie iedereen tevreden houden. Iedereen kan immers zijn waarheid terugvinden in de uitgesproken woorden.

Macht

Als debater staat Balkenende statig en stijf achter het katheder en gebruikt hij rustige armgebaren, hetgeen we associëren met macht. Ook verbaal probeert hij zich vaak boven de andere partijen te zetten, door over het debat te spreken alsof hij er zelf niet aan meedoet. “Er worden hier grote woorden gebruikt”, zei hij tot twee keer toe bij de afgelopen Algemene Beschouwingen. Ook prijst hij regelmatig het debat als hij wordt aangevallen. Toen Mark Rutte even later een aanval plaatste op minister Plasterk, sprak hij: “We houden allemaal van politieke retoriek en van het debat. Dat is allemaal prima.”

Tijdens verkiezingen lijkt het keurslijf van de minister-president minder te knellen en daar geniet Balkenende zichtbaar van. Met een guitige glimlach valt hij zijn tegenstanders aan tijdens verkiezingsdebatten. Zo verwijt hij de VVD dat de partij kil wil saneren en krijgen we met de PvdA volgens Balkenende “Griekse toestanden”. Het CDA probeert hij daartussenin te positioneren als een partij die “verstandig” beleid nastreeft. Hij verzuimt echter aan de kiezer uit te leggen wat dat verstandige beleid precies inhoudt, en vooral: waarom dit beleid verstandiger is.

Aanvaller

In vergelijking met eerdere verkiezingen valt op dat Balkenende veel vaker zelf in de aanval gaat. Bij eerdere campagnes liet hij het vuile werk vooral over aan “pitbull” Maxime Verhagen, en bleef hij zelf meer boven de partijen staan. De aanvallen van Balkenende lijken minder doeltreffend. Dat komt vooral doordat hij de anderen veelvuldig op vrij willekeurige punten lijkt aan te vallen, zonder daarbij aan de kiezer duidelijk te maken waarom dat een belangrijk punt is. Bij het RTL Premiersdebat viel hij zelfs tijdens zijn slotpleidooi vooral andere partijen aan. Waarom je wél op het CDA moet stemmen, liet hij achterwege.

Dát is het grootste verschil tussen de Balkenende van nu en de Balkenende bij eerdere verkiezingen. Hij valt veel meer aan maar verzuimt daarbij zijn eigen verhaal duidelijk te maken aan de kiezer.

Meer debatanalyses rondom de verkiezingen »

Hét moment van het debat was de vragensessie van interviewster Mariëlle Tweebeeke met Emile Roemer. De RTL-presentatrice wist het de andere lijsttrekkers flink lastig te maken, maar werd volledig ingepakt door de ontwapenende glimlach van Roemer. “U kunt me alles verwijten behalve dat ik te vroeg gepiekt heb,” zo grapte hij even later. In zijn eerste grote televisiedebat debatteerde Roemer zelfverzekerd, charmant en ad rem. Hij kreeg tevens de lachers op zijn hand toen hij de ongemeen felle discussie tussen Jan-Peter Balkenende en Mark Rutte over de hypotheekrenteaftrek raak typeerde als “een wedstrijdje verplassen”.

Opvallend was dat Roemer slechts twee keer aanviel tijdens het debat. Pechtold en Balkenende lanceerden respectievelijk twaalf en negen aanvallen op hun collega-lijsttrekkers. Daardoor kwam Roemer rustig en sympathiek over, maar verzuimde hij het verschil met zijn rivalen aan de linkerkant van het spectrum voor de kiezer duidelijk te maken. Het verschil met Job Cohen, Femke Halsema en Alexander Pechtold zat hem met name in Roemers soepele presentatie.

Mark Rutte kreeg zoals verwacht de meeste aanvallen te verwerken. Hij werd maar liefst veertien keer aangevallen, voornamelijk door Pechtold en Halsema. Hij had het zichtbaar moeilijk met de vele aanvallen, maar verdedigde zich net als bij de eerdere debatten met focus, flair en finesse. Steeds weer wist hij aanvallen om te buigen naar het VVD-standpunt, waardoor hij weg wist te blijven van een louter defensieve positie. Hij viel minder op dan bij de andere debatten, vooral omdat hij veel eerder gemaakte punten inbracht. Hierbij speelde mee dat hij door de andere lijsttrekkers op exact dezelfde en dus voorspelbare punten werd aangevallen.

Van Femke Halsema werd vooraf veel verwacht, maar de GroenLinks-leider debatteerde het eerste uur erg vlak. Haar bijdragen leken ingestudeerd en miste pathos (emotie). Dat maakte ze goed door op de valreep een harde maar inhoudelijk aanval op Rutte te plaatsen.

Job Cohen was strijdbaarder en leek beter voorbereid, maar heeft nog een lange weg te gaan om tijdens debatten een sterke indruk achter te laten. Tijdens de nabeschouwing was hij zichtbaar meer in zijn element.

Jan-Peter Balkenende viel vaak aan, maar had opnieuw moeite duidelijk te maken waar hij zelf precies voor staat. Bovendien leken zijn aanvallen (“vijf euro per dag”) te weinig fundamenteel om de kiezer daadwerkelijk te grijpen. Het bleef dus bij speldenprikjes.

De rol van André Rouvoet bleef beperkt tijdens het debat, voornamelijk doordat hij zich enkel afzette tegen het CDA. Hij debatteerde rustig, ontspannen en procedureel. Ook Pechtold was vrij onzichtbaar ondanks veel aanvallen. Hij was enkel sterk in het debat over de woningmarkt, waar hij zijn inhoudelijke boodschap goed wist over te brengen.

Geert Wilders werd grotendeels genegeerd door de andere lijsttrekkers. Enkel Halsema liet zich eenmalig verleiden tot een reactie op de PVV-leider. Doordat hij zelf ook nauwelijks de anderen opzocht, bleef zijn bijdrage geïsoleerd in het debat.

Door onze experts Lars Duursma, Victor Vlam en John Bijl.

Wanneer Geert Wilders het woord neemt in de Tweede Kamer, dan zit iedereen op het puntje van zijn stoel. Of het nu een keiharde provocatie betreft of een schaamteloze persoonlijke aanval – altijd gebeurt er wat. Wilders debatteert daarbij consequent vanuit dezelfde strategie. Hij gebruikt een beproefde techniek van links om te scoren op rechts.

Klassenstrijd

Wilders presenteert zijn standpunten namelijk als een klassenstrijd. Geen traditionele strijd tussen arm en rijk, maar een strijd tussen de bestuurlijke elite en de gewone man. “Er is niet meer één Nederland, er zijn twee Nederlanden” aldus Wilders bij de Algemene Beschouwingen in 2008. Aan de ene kant is er “onze elite met haar zogenaamde idealen”. Daar tegenover staat het Nederland van Wilders dat “bestaat uit de mensen die de rekening moeten betalen”. Het lijkt een rechtstreekse kopie van het campagnethema van de links-populistische Amerikaanse presidentskandidaat John Edwards die consequent sprak over “two America’s”.

In al zijn speeches en interviews laat Wilders deze strijd terugkomen als overkoepelend thema, of het nu gaat over immigratie, ontwikkelingshulp of de AOW. Met inmiddels bekende metaforen en menselijke voorbeelden (“Henk en Ingrid”) vertaalt hij zijn voorstellen naar de gewone man. Het stelt hem in staat zich te profileren als iemand die opkomt voor de mensen “die ons land hebben opgebouwd”. Tevens suggereert hij al bij voorbaat breed draagvlak te hebben voor zijn visie. Immers: er zijn per definitie meer gewone Nederlanders dan mensen in de elite.

Extreme voorstellen

Debatten weet Wilders bij uitstek te domineren door een extreem voorstel te presenteren. Zo pleitte hij bij de laatste Algemene Beschouwingen voor een “kopvoddentaks”. Eerder pleitte hij al voor een koranverbod en het in de knieën schieten van vermeende criminelen. Zijn voorstellen zijn vaak volstrekt niet uitvoerbaar en doeltreffend. Maar waarom heeft hij er toch succes mee?
Waarschijnlijk omdat het de legitimiteit van de klassenstrijd vergroot in de ogen van zijn kiezers. Zoals een vakbondsleider voor intern draagvlak baat heeft bij harde kritiek van werkgevers, heeft Wilders veel baat bij kritiek van de Haagse elite. Dus toen Alexander Pechtold aan Wilders vroeg of het hier een serieus voorbetrof of dat “wij hier naar het Leids Cabaret Festival luisteren”, droeg hij waarschijnlijk bij aan de populariteit van Wilders. Immers: de elite leek weer eens Wilders – en belangrijker: zijn achterban – niet serieus te nemen.

Ook wint hij aan legitimiteit bij zijn achterban door de sterke symbolische waarde van zijn voorstellen. Als Wilders zulke vergaande voorstellen doet, redeneren veel kiezers al snel, dan is hij kennelijk de enige die de ernst van de problemen inziet.

Niet luisteren

Als debater wordt Wilders regelmatig bekritiseerd voor het feit dat hij nauwelijks ingaat op tegenwerpingen. In het op zondag georganiseerde RTL premiersdebat liep hij zelfs weg bij een één-op-één debat met Job Cohen: hij was niet geïnteresseerd in de argumenten van de PvdA-leider. Beschaafd en respectvol is het allerminst. Maar maakt het hem een slecht debater?

Dat bepaalt uiteindelijk zijn potentiële doelgroep. Want als die het niet nodig vindt dat Wilders serieus ingaat op de lastige vragen van zijn politieke tegenstanders, dan is het helemaal niet nodig om deze tegenwerpingen inhoudelijk te pareren. Andere politici verzuimen vaak uit te leggen waarom een eerlijk antwoord op hun vraag júist voor de achterban van Wilders van belang is. En Cohen had ook zonder de aanwezigheid van Wilders prima zijn punt kunnen maken voor de kiezers thuis.

In de rede

Wat dat betreft is het kwalijker dat de PVV-leider tijdens debatten zijn tegenstanders continu in de rede valt. Daarmee ontneemt hij hen een eerlijke kans om hun argumenten aan de kiezer duidelijk te maken. Een belangrijke rol is daarbij weggelegd voor de Kamervoorzitter of debatleider, die een eerlijk verloop van het debat hoort te waarborgen.

Maar ook hier heeft de kiezer het laatste woord. Want die bepaalt in het stemhokje uiteindelijk of de debatstijl van een lijsttrekker effectief is.

Meer debatanalyses rondom de verkiezingen »

Het leek erop alsof Cohen zich erop had voorbereid elke vraag in drie fasen te beantwoorden: hierover zijn we het eens, hierover zijn we het oneens, en dit is waar de PvdA voor staat. Maar door het hoge tempo in met name het begin van het debat kwam hij nooit aan de cruciale derde fase toe. De oud-burgemeester van Amsterdam leek zich te hebben voorbereid op een inhoudelijk gesprek en beheerste de dynamiek van het debat onvoldoende. Te makkelijk liet hij zich steeds afkappen, zowel door de lijsttrekkers als door presentator Frits Wester.

Pas halverwege het debat herstelde Cohen zich enigszins. Dat leek met name te komen doordat hij minder werd aangevallen en omdat het tempo van het debat aanzienlijk lager lag. Hij had daardoor meer tijd om zijn statements te formuleren en hoefde zonder aanvallen de inbreng van anderen niet in zijn antwoorden mee te nemen.

Mark Rutte toonde zich de meest vaardige debater. Zijn aanvallen waren snedig, strategisch en slim getimed. Hij werd veelvuldig aangepakt door de andere lijsttrekkers maar weerlegde elke aanval inhoudelijk en beknopt.

Jan-Peter Balkenende viel iedereen aan. Hij legde continu uit waarom je beter niet op PvdA of VVD kunt stemmen. Zelfs in zijn slotpleidooi lag de nadruk op de standpunten van andere partijen. Waarom je wél op het CDA moet stemmen, liet hij onderbelicht.

Geert Wilders viel Cohen keihard aan op immigratie en nam het initiatief in de discussie over bezuinigingen door direct te beginnen over de AOW. Op andere terreinen was hij minder aan het woord en kwam hij minder goed uit de verf.

In vergelijking met de Britse en Amerikaanse verkiezingsdebatten was er bij het RTL premiersdebat weinig ruimte voor de inhoud. Het zou goed zijn de lijsttrekkers bij volgende verkiezingsdebatten langer de tijd te geven om hun standpunt uiteen te zetten en op de standpunten van de andere lijsttrekkers te reageren. Zo wordt het eenvoudiger voor de deelnemers aan het debat om hun inhoudelijke meningsverschillen met de andere partijen voor de kiezer duidelijk te maken.

Door onze experts Lars Duursma, Victor Vlam, John Bijl, Eric Stam en Fabienne de Vries

UPDATE: Inmiddels staat ook de uitgebreide analyse online.

Het eerste verkiezingsdebat is vaak toonzettend voor de andere debatten en de rest van de verkiezingsstrijd. Hoe deden de lijsttrekkers het?

Mark Rutte (VVD) deelde in dit debat rake klappen uit. Voornamelijk Cohen en Balkenende moesten het ontgelden. Rutte koos ervoor Cohen aan te vallen op zijn sterkste punt in de ogen van de kiezer: leiderschap. “Zullen we eens kijken hoe de heer Cohen de boel bij elkaar heeft gehouden”, vroeg hij. Daarna somde hij drie incidenten op waarbij hij wilde laten zien dat Cohen geen leider is.

In het debat eiste Rutte de meeste spreektijd op. Hij heeft precies 9 minuten gesproken over de verschillende stellingen. Dat is ruim een volle minuut meer dan de nummer 2, Jan Peter Balkenende.

Job Cohen (PvdA) sprak traag, was soms vaag en – erger nog – vocht niet terug tegen de harde aanvallen op zijn leiderschap van Rutte. Boven de partijen staan is niet hetzelfde als niet reageren op aanvallen.

Jan Peter Balkenende (CDA) profileerde zich meer als strijdbare oppositieleider dan als premier. Hij werd vaak aangevallen maar viel zelf ook vaak aan. Verder probeerde hij in het begin het debat naar zich toe te trekken door van de hypotheekrenteaftrek een breekpunt te maken.

Femke Halsema (GroenLinks) leverde een redelijke prestatie af in het debat. In het debat over de AOW ging ze de SP-kiezer achterna door te beweren dat haar partij echte werkgelegenheid biedt.

Emile Roemer (SP) was een factor zonder betekenis in het debat. Zelfs over een typisch SP-onderwerp – marktwerking in de thuiszorg – ontbrak het hem aan bezieling. De woorden die hij uitspreekt zijn technisch correct maar missen emotie.

Alexander Pechtold (D66) slaagde er niet in zich onderscheidend op te stellen. Op onderwijs – het punt waarop D66 zich graag profileert – zei Pechtold: “zaken zoals salarisverhoging, klassenverkleining en innovatie, daar zijn we het allemaal over eens”.

André Rouvoet (ChristenUnie) liet consequent zijn eigen geluid horen. Daardoor speelde hij geen voorname rol in het debat maar sprak hij waarschijnlijk wel zijn doelgroep aan. Verder profileerde hij zich sterk op sociale punten. “De sterkste schouders moeten de zwaarste lasten dragen”, hield hij vooral Balkenende voor.

Marianne Thieme (Partij voor de Dieren) leverde een knappe prestatie af. In een debat tussen haar en Rutte en Cohen, hield ze zich staande. Ze wist een debat tussen alleen Cohen en Rutte, de gedoodverfde premierskandidaten, over veiligheid af te houden door ook haar eigen standpunten te agenderen: milieu en internationale rechtvaardigheid.

De enige kans van Kees van der Staaij (SGP) om mee te doen aan een verkiezingsdebat greep hij niet met beide handen aan. Maar door zijn gedegen en zorgvuldige indruk zette hij de consistente lijn van Bas van der Vlies voort.

Rita Verdonk (Trots) moet oppassen geen karikatuur te worden van zichzelf. Ze komt permanent overdreven boos over en neemt altijd een standpunt in aan het uiterste van het politieke spectrum. Zo pleitte ze in het debat voor een terugkeer van de gulden.

Het volgende debat is alweer a.s. zondag op RTL4. Alleen Rutte, Cohen, Balkenende en Wilders doen daar aan mee. Meer informatie over de verkiezingsdebatten vindt u op onze verkiezingswebsite.

Emile Roemer, wie is dat ook alweer? De nieuwe SP-leider is voor veel kiezers onbekend en dat maakt – zo bewijzen ook recente peilingen – onbemind. Toen hij op 5 maart bij Pauw & Witteman werd geconfronteerd met zijn gebrekkige bekendheid, antwoordde hij strijdvaardig: “Daar moeten we maar eens verandering in brengen!” Met nog slechts een maand te gaan tot de verkiezingen is het de vraag in hoeverre hij daarin geslaagd is.

Problematisch is dat Roemer tijdens toespraken en televisieoptredens vooral benadrukt wat hij vindt, maar nooit laat zien wie hij is. Bijvoorbeeld tijdens zijn speech op het SP-congres. Daar behandelde hij het volledige verkiezingsprogramma van de partij, maar over zichzelf vertelde hij slechts dat hij uit Boxmeer kwam. Toen hem bij Pauw & Witteman werd gevraagd om een reactie op een kort filmpje met zijn biografie, was zijn korte antwoord: “Niks aan toe te voegen.”

Inwisselbare vertolker

Hij loopt daardoor het risico gezien te worden als een volstrekt inwisselbare vertolker van partijstandpunten. Terwijl nu juist van hem verwacht wordt dat hij de nieuwe partijleider is.

Jan Marijnissen sprak gretig over zijn verleden als lasser in de metaalindustrie. De impliciete boodschap: ik ben een gewone man, net zoals de meeste SP-kiezers. Niet iedere politicus heeft zo’n levensverhaal. Maar Roemer wel: hij was zeventien jaar lang leraar in het basisonderwijs. De SP-leider zou dus veel meer over zichzelf moeten praten en zich zo moeten introduceren bij het grote publiek.

Dat hoeft helemaal niet ten koste te gaan van de inhoud, integendeel. Roemer kan uitstekend zijn levensverhaal koppelen aan een inhoudelijke boodschap. Door vanuit zijn achtergrond als leraar te pleiten voor behoud van de studiefinanciering. Of door met voorbeelden uit zijn eigen loopbaan te illustreren waarom het zo belangrijk is dat de AOW-leeftijd op 65 blijft. En door clichématige antwoorden te vervangen door een persoonlijk verhaal. Op de vraag waarom hij graag lijsttrekker wil zijn, antwoordde hij recentelijk dat hij een “enorme drive” heeft en er “veel voor terugkrijgt”. Dat kan beter door iets van jezelf bloot te geven en te laten zien dat je het meent.

Ethos

Ons oordeel over personen werkt als filter op de inhoud. We geloven mensen sneller als ze deskundig, betrouwbaar en sympathiek overkomen. Nieuw is dit allerminst: tweeduizend jaar geleden noemde de Griekse filosoof Aristoteles het al ‘ethos’. Dat kiezers daar tegenwoordig nog waarde aan hechten is ook niet gek. Veel van wat we zien op tv blijkt nep te zijn en veel politici hebben ons teleurgesteld. De kiezer eist authenticiteit, op straffe van zetelverlies.

Doordat Roemer heeft nagelaten een duidelijk beeld van zichzelf neer te zetten, is hij kwetsbaarder voor eigen fouten en aanvallen van anderen. Hij heeft minder grip op zijn imago. En dat is riskant, zo bleek de laatste weken. In een interview met Sven Kockelman gaf Roemer aan niet te weten wat er in het SP-programma bedoeld werd met de term ‘inkomensplafond’. “Die moet ik even overslaan,” zei hij verwijzend naar meerdere vragen die hij erover kreeg. Terecht of onterecht, al snel vormt zich een beeld van iemand die te weinig inhoud heeft om serieus te worden genomen.

Plezierige debatstijl

Toch heeft Roemer de laatste maanden laten zien een plezierige debatstijl te beheersen. In tegenstelling tot zijn voorganger Agnes Kant komt hij rustig en gemoedelijk over. Het SP-congres sprak hij toe met één hand in zijn zak. Vragen beantwoordt hij met gevoel voor zelfspot en relativeringsvermogen. Tijdens zijn eerste optreden als lijsttrekker werd hem gevraagd of hij uit de schaduw kan stappen van Jan Marijnissen. Met een glimlach antwoordde hij: “Ik ben breder, ik ben groter en ik ben forser!” En net als zijn illustere voorganger gebruikt hij graag volkse uitdrukkingen. Toen Kockelman hem in hetzelfde interview confronteerde met het unanieme advies van de SER tegen verhoging van het hoogste belastingtarief, zei hij: “Daar geloof ik geen mallemoer van.” Welke andere politicus zou zulke woorden nog gebruiken?

Het is een debatstijl die prima past bij de leider van een partij die zich graag neerzet als volkspartij. Maar om deze kwaliteiten effectief in te zetten moeten kiezers wel eerst weten wie Roemer is.

Vanochtend publiceerden onze experts Lars Duursma en Victor Vlam in nrc.next een analyse over de debatkwaliteiten van André Rouvoet. Het is deel 4 in een reeks over de debatvaardigheden van de lijsttrekkers bij de Tweede Kamerverkiezingen.

Als debater André Rouvoet een bokser was geweest, dan zouden er vele overwinningen op zijn erelijst prijken zonder dat hij ooit een tegenstander knock-out zou hebben geslagen. De leider van de ChristenUnie lijkt ongrijpbaar voor zijn tegenstanders: behendig houdt hij hen op afstand en behoedzaam verplaatst hij zich door de ring. Zijn armen lijken net wat langer dan die van zijn tegenstanders. Zelden krijgt hij klappen. En als hij wint, dan wint hij op punten.

Rouvoet debatteert sober, solide en slim. Op een elegante manier weet hij zich te redden uit lastige situaties. Zoals in het spoeddebat voorafgaand aan de val van het kabinet, waarin zijn collega’s Bos en Balkenende tegenstrijdige boodschappen verkondigden. Als Kamerlid profileerde Rouvoet zich geregeld als het staatsrechtelijk geweten van de Kamer, en tijdens het debat probeerde Mark Rutte hem dan ook uit te tent te lokken door hem te vragen naar zijn oordeel over de gang van zaken. Het stoïcijnse antwoord van Rouvoet: “Als de heer Rutte mij aanspreekt op mijn voorliefde voor staatsrecht, zal hij ook begrijpen dat het niet tot de taken van een minister wordt gerekend om collega’s te jureren of te becommentariëren.” Het was meer dan een formeel antwoord, want hij gaf er subtiel mee aan dat ook Balkenende en Bos zich niet kritisch over de ander zouden moeten uitlaten. Maar de aanval van Rutte was eenvoudig afgeslagen.

Persoonlijke aanvallen pareren

Ook persoonlijke aanvallen weet hij eenvoudig te pareren met procedurele argumentatie. In een Kamerdebat over het Elektronisch Kinddossier maakte VVD-Kamerlid Dezentjé het wel erg persoonlijk. Zij vroeg zich af “hoe de kleine André Rouvoet het zou vinden als er gedurende zijn hele leven in zijn dossier te vinden was dat hij krullend schaamhaar rond de penis heeft in de kleur lichtbruin?” Zonder blikken of blozen antwoordde Rouvoet direct dat hij de vraag of gegevens over schaamhaar moeten worden bijgehouden, een overweging is die hij aan artsen wil overlaten.

Door zijn fatsoenlijke manier van debatteren maakt Rouvoet het lastiger voor tegenstanders om hem hard aan te vallen. Als politicus kun je tegen Maxime Verhagen of Geert Wilders nog wegkomen met een persoonlijke aanval. Want: wie uitdeelt, moet ook kunnen incasseren. Een oneerlijke aanval op Rouvoet zal bij veel kiezers echter niet goed vallen.

Toch schuwt hij zelf slimme trucs niet. In tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt, was het niet Bos maar Rouvoet die de bekende truc van de drie voorbeelden introduceerde tijdens een verkiezingsdebat. Twee dagen voor het referendum over een Europese Grondwet trof hij Maxime Verhagen in een één-op-ééndebat. “Kunt u nou eens drie terreinen noemen waarop deze Grondwet bevoegdheden verplaatst van Brussel naar Den Haag?” zo vroeg hij Verhagen. De CDA-leider ontweek de vraag. “Twee voorbeelden dan?” En even later: “Noemt u één voorbeeld dan, één voorbeeld.”

Toch ook fel

Ook bij partijbijeenkomsten kan hij fel uit de hoek komen. Zo haalde hij onlangs hard uit naar de VVD. Hij verweet de partij “een omgekeerde Robin Hood benadering” door de hoogste inkomens buiten schot te laten en de laagste inkomens “wel te pakken”. Dergelijke populistische uitspraken doet de vrome Rouvoet doorgaans enkel in verkiezingstijd, waardoor ze extra aandacht krijgen in de media.

Zijn serieuze en degelijke imago ten spijt, komt de CU-lijsttrekker tijdens debatten en toespraken vaak geestig uit de hoek. Voor politici is dat een krachtig wapen: mensen die ons aan het lachen maken, vinden we doorgaans sympathiek. En waar veel lijsttrekkers slechts in de eerste minuut van hun speech een plichtmatig grapje maken om het publiek los te krijgen, weet Rouvoet zijn achterban veelvuldig aan het lachen te krijgen. Tijdens het meest recente partijcongres van de ChristenUnie vertelde hij dat hij zich had aangemeld op Twitter. Hij kreeg al snel een bericht terug: “Op naar de 10 zetels, met minder neem ik geen genoegen.” Met een ontwapenende glimlach vervolgde Rouvoet: “Hij maakte zich bekend als een VVD stemmer en hij heette Mark.” Na wat gelach zei hij streng: “Nee, niet die.”

Zulke plaagstootjes lijken wellicht onschuldig, maar in de politieke boksring is elke klap belangrijk. André Rouvoet beseft dat als geen ander.

Hoe debatteren de lijsttrekkers in de verkiezingsdebatten? Welke debattrucs en retorische hulpmiddelen gebruiken zij? Waarom komen sommigen goed uit de verf en anderen niet? De debatexperts van Debatrix onderwerpen de debatten zowel tijdens als direct na een uitzending aan een grondige analyse.

Op verschillende momenten publiceren wij analyses. Voorafgaand aan elk debat blikken wij vooruit op het debat. Wat zijn de uitdagingen voor de lijsttrekkers in dit debat? Tijdens  het debat zullen onze experts live-bloggen over het debat om direct toelichting te geven. Een uur na het debat publiceren we een eerste analyse waarin we aangeven per lijsttrekker hoe deze presteerde. Ten slotte publiceren we de volgende ochtend een uitgebreide analyse waarin op woordniveau wordt ingegaan op de debatten.

Bekijk ons verkiezingsplatform.

Aanwezig op het symposium waren onder meer CEO’s Josef Ackermann (Deutsche Bank), Dominic Barton (McKinsey & Company), Paul Bulcke (Nestlé), Jürgen Hambrecht (BASF), Peter Voser (Shell) en Lord Griffiths of Fforestfach, vice-president van Goldman Sachs International. Andere opvallende sprekers waren Prof. Niall Ferguson (Harvard, Cambridge), Prof. Lord Anthony Giddens (grondlegger van Tony Blair’s “Third Way”), Morten Lundt (o.a. Skype-investeerder maar nu failliet), Prof. Kishore Mahbubani en Mark C. Medish (buitenlandadviseur Bill & Hillary Clinton, Barack Obama).

BBC World Service

Lars Duursma gaf dinsdag een speech over ondernemerschap, de rol van de overheid en wat wij kunnen leren van chimpansees. Die maakte zo’n indruk op de aanwezige journalisten, dat BBC-verslaggever Peter Day hem tijdens het symposium interviewde voor zijn wekelijkse radioprogramma. Het interview wordt op 15 en 16 mei uitgezonden.

Eerder werd Lars door het Amerikaanse tijdschrift Business Week geplaatst bij de drie meest veelbelovende jonge ondernemers van Europa. In 2009 verkoos tijdschrift Elsevier hem bij de 50 grootste talenten van Nederland.

En nu naar China…

Woensdag vertrekt Lars voor tien dagen als vrijwilliger naar Beijing. Daar zal hij ruim tweehonderd Chinese studenten intensief laten debatteren, om hen zo in staat te stellen het debat te verspreiden in China.

Zondag 23 mei is hij weer terug in Nederland, net op tijd voor het premierdebat van RTL4.

» Meer over Lars Duursma
» Persoonlijke coaching door Lars Duursma
» Onze populaire tweedaagse masterclass

Femke Halsema wordt veel uitgenodigd bij televisieprogramma’s om politieke gebeurtenissen van commentaar te voorzien. Ze praat daar rustig en in zorgvuldig geformuleerde volzinnen. Zelden verandert ze van spreektempo of geeft ze blijk van emotie. Nooit spreekt ze een onvertogen woord. Met haar kenmerkende, wat afstandelijke stijl – glimlachend maar met de kaken stijfjes op elkaar – veroordeelt ze dikwijls zaken waar ze zich aan ergert in de politiek, zoals populisme en oneigenlijke argumenten.

Het politieke spel lijkt Halsema vanaf de zijlijn te analyseren. Meer nog dan als politiek leider, profileert ze zichzelf als politiek analist.

Tijdens Kamerdebatten is Halsema feller en legt ze meer nadruk op voor haar belangrijke thema’s, maar debatteert ze vanuit dezelfde rol. Ook hier becommentarieert ze het gedrag van haar collega’s. Toen premier Balkenende tijdens de laatste Algemene Beschouwingen voorstelde om twintig ambtelijke werkgroepen met bezuinigingsplannen te laten komen, reageerde Halsema vermanend: “zo hoort politiek niet te werken”. Toen VVD-leider Rutte tijdens hetzelfde debat een drogreden aanvoerde om zijn plannen voor ontwikkelingssamenwerking te verdedigen, sprak ze: “Het is een demagogisch argument, want het klopt niet!” En toen Wilders zijn betoog afstak, interrumpeerde Halsema: “Laat ik zeggen dat ik uw betoog van een echt treurige armoede vind zo langzamerhand.”

Ze beperkt zich vaak tot praten over het proces

Ook bij verkiezingsdebatten neemt Halsema dezelfde rol aan. Scherp analyseert ze wat er gebeurt tijdens het debat, en waarom dat goed of – meestal – slecht is. Het is een ideale positie om het verloop van het debat te beïnvloeden, zoals ze dat bijvoorbeeld deed tijdens het debat bij Pauw & Witteman in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen. “Ik zou het een verademing vinden als we vanavond niet over Wilders praten maar over integratie,” zo sprak ze. Te vaak beperkt ze zich echter tot praten over het proces, in plaats van het brengen van inhoudelijke argumenten.

In tegenstelling tot haar collega’s richt ze zich nauwelijks tot de kiezer bij verkiezingsdebatten. Daar waar andere lijsttrekkers in eenvoudige termen opkomen voor hun achterban, verdedigt Halsema in complexe termen haar principes. En wanneer ze anderen aanvalt, doet ze dat niet omdat zij hun achterban zouden verwaarlozen, maar omdat zij hun principes niet trouw blijven. Zo zou Wilders niet werkelijk vrijheid nastreven, en zou het CDA haar uitgangspunten van solidariteit en rentmeesterschap uit het oog verliezen. Aardig voor een intellectueel debat, maar de kiezer wordt er niet veel wijzer van.

Grote principes

Tijdens debatten strijdt ze niet voor personen, maar voor principes. Zelden vertaalt ze die principes naar menselijke proporties. Ze spreekt over armoede, niet over arme mensen. Over koopkrachtplaatjes, maar niet over Peter en Ans die dankzij het kabinetsbeleid in financiële moeilijkheden zijn gekomen. Toen Balkenende tijdens het slotdebat bij de Tweede Kamerverkiezingen in 2006 aangaf dat de armoede gedaald was, merkte Halsema op dat dit “inderdaad erg fijn” is. Haar bijdrages blijven zo afstandelijk en abstract.

Maar is dat erg?

Ja, zo oordeelde in 2007 een GroenLinks-evaluatiecommissie onder leiding van oud-Kamerlid Bram van Ojik. De commissie werd in het leven geroepen na drie opeenvolgende verkiezingsnederlagen bij de Tweede Kamerverkiezingen. De partij straalde te weinig warmte uit, zo concludeerde de commissie, en richtte zich tot abstracte doelgroepen als “postmoderne hedonisten en kosmopolieten” in plaats van tot “echte mensen als leraren, verpleegkundigen, werklozen en studenten”. GroenLinks wist onvoldoende aan te sluiten bij wat burgers van hun politici verwachten, zo stelde de commissie. En dat moest beter.

Los van het effect dat het rapport op de partij heeft gehad, lijkt partijleider Halsema zich er in elk geval weinig van te hebben aangetrokken. Als debater blijft zij de ratio centraal stellen. Dat leidt bij veel mensen tot de conclusie dat ze inhoudelijker debatteert. Maar juist het proces van overtuigen is niet volledig rationeel. Als Halsema een breder publiek wil aanspreken met haar boodschap, dan zal ook zij zich nadrukkelijker tot de kiezer moeten richten. En haar boodschap zo moeten onderbouwen dat de kiezer er iets bij voelt. Ook al praat ze liever in abstracte termen over haar principes.

Ook de Britse kiezers kwamen tot dit oordeel. Hoewel er grote verschillen waren tussen de peilingen, kwam Cameron in de meeste als winnaar naar voren en eindigde Brown op een derde plaats.

Aanval op Clegg

De leiders leken deze keer eindelijk vertrouwd met het debatformat. En vooral hoe ze met Nick Clegg om moesten gaan. In het eerste debat werd Clegg grotendeels genegeerd door Cameron en Brown. In het tweede debat werd hij constant aangevallen. In dit derde debat werd hij alleen aangevallen op zijn zwakke punten. En dat is strategisch slim.

Zo viel Cameron Clegg hard aan op immigratie maar ook op zijn vermeende wens toe te treden tot de euro. Cameron deelde harde klappen uit. En toch zonder dat het leek alsof hij onredelijk, wanhopig of gewoon geërgerd was. Clegg stond zo onder druk, maar wist zich prima te verweren.

Brown solide, maar niet overtuigend genoeg

Brown was bijzonder solide tijdens het debat. Hij liet wederom zien te beschikken over veel kennis van zaken. Zijn presentatie is misschien niet zo gelikt als die van Cameron of Clegg, maar dat kan door kiezers ook gezien worden als een teken van authenticiteit. Dat het niet zo gezien wordt, heeft vooral te maken met de aard van deze verkiezingen. Kiezers zijn Brown en Labour zat. Zoals Clegg en Cameron meerdere malen opmerkte zitten Brown en zijn partijgenoten al 13 jaar op het pluche. Of je dat sentiment kan veranderen met één debat is twijfelachtig. Zelfs als het over de economie gaat, je allersterkste thema.

Brown herhaalde tot vervelends toe dat de twee andere partijen “too big a risk” waren voor de economie, maar onderbouwde dit nauwelijks. Zijn belangrijkste argument leek te zijn dat Cameron en Clegg de zogenaamde “child tax credits” willen afschaffen voor topinkomens, en dat lijkt onvoldoende om de kiezers van zijn punt te overtuigen.

Wat betreft de Brown’s blunder (gisteren schold hij een kiezer uit): niemand behalve Brown refereerde daar aan. In de eerste zinnen van zijn openingsstatement zei Brown daar zelf over: “as you could see yesterday, I don’t get them all right”. Dat Cameron en Clegg er niet over begonnen, viel te verwachten. Ze hadden niks te winnen en veel te verliezen. Deze blunder van Brown brengt hem al voldoende negatief in het nieuws. Door aan te vallen zouden ze wel het nadeel ervan ondervinden: kiezers waarderen een aanval doorgaans niet.

Reaction shots

Andere politici doen er goed aan te kijken naar de manier waarop Clegg deze debatten heeft gevoerd. Door zich constant tot de vragenstellers te richten was met grote regelmaat te zien hoe leden van het (onafhankelijke) publiek instemmend knikte. Deze “reaction shots” zijn in Amerika al lang verboden omdat ze de kiezers best wel eens zouden kunnen beïnvloeden. Nick Clegg gebruikte de reactie van de kiezers in de zaal om aan te tonen dat wat hij zei, brede steun heeft.

De slotbetogen vormden een goede samenvatting van het debat. Clegg had een emotioneel Obama-achtig appèl aan de kiezer (“this time you can make a difference!”), maar kwam net wat minder uit de verf dan de twee andere debatten. Hij was erg afhankelijk van zijn aantekeningen bij zijn slotpleidooi. Cameron sloot af met een krachtig, positief en bovenal presidentieel verhaal. Brown beperkte zich in zijn laatste woorden vooral tot een sombere opsomming van redenen om niet op de twee anderen te stemmen. En die redenen overtuigenden onvoldoende.

Reageer op dit artikel op Debatblog.nl »

Door Victor Vlam, in samenwerking met Lars Duursma. Victor is trainer, coach, debatleider en debatdeskundige bij Debatrix. Hij voerde campagne voor Barack Obama, trainde Europarlementariërs in de aanloop naar de verkiezingen en analyseert regelmatig debatten in de media.

De raadselachtige redeneertrant van Rita Verdonk

“U zit hier te liegen!” Met deze bestraffende woorden richtte Rita Verdonk zich tijdens het Uruzgan-debat tot vicepremier Wouter Bos. Maar wie niet beter wist, zou uit haar bestraffende toon en sterk overdreven intonatie opmaken dat ze het hier tegen een ongehoorzame kleuter had.

Verdonk staafde haar bewering met een merkwaardig syllogisme. Bos had namelijk een rood hoofd. En mensen die liegen hebben daar vaak last van. Daaruit volgde volgens Verdonk logischerwijs dat Bos aan het liegen was.

In een adem door gaf ze nog een sterk staaltje van haar raadselachtige redeneertrant. Ze vertelde Bos dat ze niet van plan was een motie van wantrouwen tegen hem in te dienen, “want dan zou heel Nederland dat doen”.

Zoals wel vaker werd de bijdrage van Verdonk ontvangen met hoongelach. Andere Kamerleden nemen zelden de moeite om te reageren op wat Verdonk zegt; tijdens de Algemene Beschouwingen werd ze niet één keer geïnterrumpeerd. Nu hoeft dat geen probleem te zijn, als Verdonk erin zou slagen tijdens de debatten iets los te maken bij de kiezer. Maar ook dat lukt haar niet.

Slechte onderbouwing van haar standpunten

Dat zit ‘m vooral in het gebrek aan creativiteit bij de onderbouwing van haar standpunten. Zelden illustreert Verdonk haar punt met een boeiende anekdote, een treffend voorbeeld of een pakkende metafoor. Zelden gebruikt ze humor. Geen moment straalt ze uit dat ze plezier heeft in het debat. En daar waar Geert Wilders vaak de kiezer aanspreekt, richt Verdonk zich meestal tot haar politieke tegenstander.

Daarbij is Verdonk vooral memorabel op de momenten dat ze uit haar slof schiet. En op die momenten weet ze zelden een krachtig verhaal neer te zetten. Daardoor zien we wel dat ze boos is, maar niet waarom ze boos is.

Ook als ze niet boos is, onderbouwt ze haar voorstellen onvoldoende. Bijvoorbeeld tijdens het verkiezingsdebat op Radio 1 in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen. Daar pleitte ze voor de gekozen burgemeester, voor meer agenten op straat en tegen het bouwen van prestigeobjecten. Bijna elke keer dat ze het woord kreeg, introduceerde ze een nieuw standpunt. De onderbouwing voor deze standpunten ontbrak echter volledig. Daarmee liet ze een belangrijke kans liggen om kiezers te overtuigen die het (nog) niet eens waren met haar voorstellen. En ze gaf kiezers dit het al wél met haar eens waren geen extra reden om juist op haar te stemmen, in plaats van hun stem te geven aan een partij met vergelijkbare standpunten.

“Regels zijn regels”

Het is een euvel waar Verdonk al langer mee worstelt. Hoewel ze bij de Tweede-Kamerverkiezingen van 2006 aanzienlijk meer stemmen kreeg dan Mark Rutte, legde ze het in de onderlinge debatten tegen hem af. In de debatten tussen de kandidaat-lijsttrekkers van de VVD maakte Rutte vooral het verschil door zijn argumenten beter te onderbouwen. Beide kandidaten bedienden zich handig en selectief van opiniepeilingen die in hun voordeel werkten. Maar waar Verdonk zich beperkte tot het noemen van peilingen en Rutte’s voorbeelden grotendeels negeerde, “omdat het niet klopt”, nam Rutte de moeite om de peilingen aan het publiek te verklaren. Los van de vraag of alles wat hij zei klopte: hij had de juistheid van zijn peilingen in elk geval een stuk aannemelijker gemaakt.

In haar tijd als minister van Vreemdelingenzaken en Integratie werd Verdonk regelmatig naar de Tweede Kamer geroepen. Ook daar gaf ze nauwelijks uitleg bij haar standpunten. “Regels zijn regels,” zo sprak ze standvastig. En haar achterban vond het prachtig. Het versterkte het beeld van ‘IJzeren Rita’.

Als lijsttrekker moet ze nu niet alleen zichzelf verkopen, maar ook haar partij. Door het gebrek aan argumentatie lukt het Verdonk onvoldoende om tijdens debatten een achterliggende visie of onderliggende waarden te presenteren. Verdonk vertelt wel wat ze wil, maar legt niet waarom ze dat wil. En dat is jammer. Want als je eerst een overkoepelend thema biedt aan de kiezer, dan kun je elk voorstel gebruiken als bouwsteen voor jouw grotere visie op de samenleving.

Nu blijft het een opsomming van standpunten zonder samenhang. En dat beklijft bij weinig kiezers.

Dit artikel verscheen vandaag op de opiniepagina van nrc.next. De auteurs coachen topmanagers en politici en trainen gemeenteraden voor trainingsbureau Debatrix.

Meer interactie

Nick Clegg was vorige week de enige die hard en vaak aanviel. Deze week deden Cameron en Brown niet onder voor Clegg. Hierdoor zat Clegg vaker in de verdediging en kon hij minder aanvallen. Dat resulteerde erin dat hij zich minder goed kon onderscheiden ditmaal.

Waar Cameron en Brown aanvielen, deden ze dat op een harde manier. Maar wel op hun eigen manier.

Brown viel aan door zich voortdurend te profileren als de enige die de problemen kan oplossen (“the experience to bring about real change”). Meerdere malen riep hij tegen Clegg: “Get real!” (Een zin die op een gegeven moment zelfs Cameron gebruikte.) En een paar keer gebruikte hij de oude techniek van partijgenoot Tony Blair om zich te profileren als het centrum van twee extremen (trianguleren). Cameron is “anti-Europees”, Clegg “anti-Amerikaans” en Brown zelf is dus het enige realistische alternatief.

Net zoals vorige week was Cameron behalve op één punt niet zo heel expliciet in zijn aanvallen. Hij was wél effectiever. Zo zei hij dat niemand zich op een voetstuk mag plaatsen als het gaat om het gedrag van politici. Voor iedereen was duidelijk wie hij bedoelde: Nick Clegg. Clegg – wiens partij het beste uit het declaratieschandaal kwam – voelde zich zichtbaar gepakt. Met deze aanval presteerde hij het om een belangrijk punt van de Liberal Democrats te neutraliseren.

Het punt waarop Cameron hard uithaalde naar Labour was op vermeende leugens in verkiezingsfolders. Daar leek de leider van de Conservatieven daadwerkelijk gepikeerd over te zijn. Gordon Brown ontkende te hebben gelogen. In het debat leverde deze interactie geen duidelijke winnaar op. Maar wanneer de media de feiten boven tafel halen kan dit voor één of beiden nog hard terugkomen.

Betere presentatie

Wat betreft presentatie, hebben Brown en Cameron veel geleerd in een week van Clegg. Ondanks dat Brown in zijn openingsbetoog beweerde dat het niet ging om de vorm maar om de inhoud was zijn presentatie wel beter. Britse analisten zeiden na afloop dat hij vaker een glimlach vertoonde. In ieder geval keken zowel Brown als Cameron veel vaker de camera in en spraken zij de kijker thuis toe. En dat is slim. Thuis op de bank zitten de meeste kiezers.

Conclusie

Vorige week had Nick Clegg genoeg aan een gelijkspel. Dat hij op hetzelfde podium stond als de leiders van Labour en Conservative was al winst. Dat hij ook nog een sterke boodschap en presentatie had maakt hem tot de onbetwiste winnaar. Deze week was dat niet meer genoeg.

Ook in Amerika hebben ze ervaring met kandidaten van een derde partij. De enige keer dat er een derde kandidaat meedeed aan een presidentieel debat, won hij het meteen. Ross Perot mocht dan wel presidenten Bush en Clinton hebben verslagen in het eerste debat van 1992, op verkiezingsdag versloeg hij ze niet.

In het derde en laatste Britse verkiezingsdebat moet Nick Clegg laten zien dat zijn prestatie in het eerste debat geen uitschieter was. Of Cameron en Brown moeten terugvallen naar hun niveau van vorige week.

Door Victor Vlam. Victor is trainer, coach, debatleider en debatdeskundige bij Debatrix. Hij voerde campagne voor Barack Obama, trainde Europarlementariërs in de aanloop naar de verkiezingen en analyseert regelmatig debatten in de media.

Alexander Pechtold formuleert krachtig, reageert ad rem en verzint vaak creatieve manieren om zijn argumenten overtuigend over te brengen. Toch stelt hij regelmatig teleur tijdens de verkiezingsdebatten op televisie. Precies datgene dat Pechtold zo succesvol maakt in debat met Geert Wilders, vormt zijn achilleshiel bij debatten met anderen.

Tijdens de laatste Algemene Beschouwingen demonstreerde Pechtold weer eens dat hij veel facetten van het debat als geen ander beheerst. Toen het kabinet voorstelde om twintig ambtelijke werkgroepen onderzoek te laten doen naar besparingen van zo’n 40 miljard euro, wilde hij iedereen laten zien dat alles al onderzocht is. Dat punt zette hij op creatieve wijze kracht bij door een stapel rapporten mee te nemen naar de interruptiemicrofoon. Eén voor één noemde hij de rapporten op en wierp ze achteloos op de grond. Het was een beeld dat bleef hangen en dat alle nieuwsuitzendingen haalde.

Improvisatievermogen

Toen CDA-fractieleider Pieter van Geel zich verweerde door te stellen dat hij behoefte had aan een samenhangend verhaal, liet Pechtold zien ad rem te kunnen reageren. Zijn vileine antwoord: “Zal ik er een nietje doorheen slaan?” En toen Van Geel even later aangaf bereid te zijn overal naar te kijken, was Pechtold’s repliek: “U moet niet kijken, u moet kiezen!” Waar andere politici dagen broeden op zo’n krachtige uitspraak met contrast en alliteratie, lijkt Pechtold ‘m ter plekke te verzinnen.

Dat improvisatievermogen komt ook naar voren in de debatten met Wilders. Waar de PVV-leider andere fractievoorzitters keer op keer weet te verrassen en af te bluffen met zijn bijdrage, staat Pechtold nooit met een mond vol tanden. Wat Wilders ook zegt, altijd is Pechtold bij de interruptiemicrofoon te vinden. En op elk punt dient hij Wilders van repliek.

Des te verwonderlijker is het dat Pechtold vaak zo matig uit de verf komt bij  verkiezingsdebatten. Wat gaat er mis?

Eigen standpunten

Om te beginnen slaagt hij er tijdens debatten niet in zijn eigen standpunten overtuigend uiteen te zetten. Neem het één-op-één-debat met Wouter Bos dat Pechtold in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen voerde bij Pauw & Witteman. Pechtold was continu in de aanval: meer dan dertig keer viel hij zijn tegenstander aan. En dan tellen we niet eens de tientallen keren mee dat hij Bos tevergeefs in de rede viel. Pechtold was in totaal twintig minuten aan het woord. Elf minuten gebruikte hij om Bos aan te vallen, de overige tijd gebruikte hij vooral om te reageren op vragen.

Is dat nou zo erg? Ja, want zo slaagde Pechtold er volstrekt niet in een eigen visie neer te zetten. Zowel gespreksleiders als tegenstander vroegen herhaaldelijk wat D66 nu eigenlijk wil. En toen hij daar eindelijk antwoord op gaf, deed hij dat zonder bevlogenheid en in algemene bewoordingen. Zo wist de kijker na afloop van het debat dus nog steeds niet wat D66 hem kan bieden.

Geen samenhang

Daarnaast leken de aanvallen op Bos weinig effectief, vooral omdat de samenhang ertussen ontbrak. Het waren volledig op zichzelf staande aanvallen, waarvan geen één echt memorabel was. Vergelijk dat eens met Bos die tijdens het debat een beeld schetste van D66 als een elitaire partij, een soort “VVD light”. De PvdA-leider viel spaarzaam aan maar gebruikte elke aanval om dit beeld te versterken.

Ook de uitspraken van Pechtold zijn vaak krachtig verwoord, maar zelden memorabel. Wie kan zich een oneliner van Pechtold herinneren?

Spreektijd

Het lijkt erop dat Pechtold als debater grotendeels improviseert. Tijdens Kamerdebatten is dat niet zo’n probleem. Je hebt vaak een hele dag om een goed punt te maken tijdens een belangrijk debat. Alleen de meest memorabele momenten worden op televisie uitgezonden. Bij televisiedebatten moet je veel zorgvuldiger omgaan met je spreektijd. En dat doet Pechtold niet.

Waarom is Pechtold dan wel zo succesvol in debatten met Wilders als tegenstander? Waarschijnlijk omdat het hier helemaal niet gaat om de inhoud van de aanvallen. Er zijn weinig mensen die kunnen aangeven wat de overtuigende argumenten zijn die Pechtold aanvoert in zijn debatten met Wilders. Zijn (potentiële) achterban lijkt het vooral belangrijk te vinden dat Wilders wordt aangevallen. En op hoe meer punten hij wordt aangevallen, hoe beter.

In debatten met andere lijsttrekkers werkt dat heel anders. Daar is het juist helemaal niet effectief om je tegenstander op elk mogelijk punt aan te vallen. Zeker niet als jouw potentiële achterban overweegt op de tegenstander te stemmen. Dan helpt het niet om enkel aan te vallen, maar heb je een onderscheidende en memorabele boodschap nodig om de kiezer voor je te winnen.

Dit artikel verscheen vandaag op de opiniepagina van nrc.next. De auteurs coachen topmanagers en politici en trainen gemeenteraden voor trainingsbureau Debatrix.

Maar dit is toch niet historisch?
Toch wel. In vrijwel elke democratie in de wereld voeren de lijsttrekkers van de partijen voorafgaand aan de verkiezingen een debat op televisie. Zo niet in Groot-Brittannië. Daar kunnen we wel de sprankelende debatten volgen van het wekelijkse vragenuurtje (‘Prime Minister’s Questions’), maar werden geen rechtstreekse verkiezingsdebatten georganiseerd. Tot vanavond, dus.

Hoe komt het dat er nooit eerder een verkiezingsdebat werd georganiseerd?
Dat heeft meerdere redenen, volgens Groot-Brittanniëcorrespondent Maaike Veen. In Trouw schrijft ze:

Sinds het eerste rechtstreekse televisiedebat in de Verenigde Staten in 1960 tussen John F. Kennedy en Richard Nixon gingen er stemmen op in het Verenigd Koninkrijk om ook zulke debatten te organiseren tussen de belangrijkste partijleiders. Televisiezenders zagen dat natuurlijk wel zitten, maar de politici niet. Zij zeiden altijd wel dat ze met elkaar op televisie wilden duelleren, maar de waarheid was dat niemand echt wilde — zelfs niet een begenadigd spreker als Tony Blair. Een belangrijke factor was dat de twee grote partijen, Labour en de Conservatieven, de derde partij, Liberaal Democraten, niet meer aandacht wilden geven dan strikt noodzakelijk.

De televisiezenders voerden hun lobby de laatste tijd op. Door het parlementaire onkostenschandaal was het aanzien van de politiek zwaar geschaad en met debatten zouden politici weer wat aanzien en respect verwerven. (…) Tegelijjkertijd tartte zowel de mediagenieke en soepele debater David Cameron als de leider van de Liberaal Democraten Nick Clegg premier Brown voortdurend om toe te stemmen in een debat.

Pas na lang aandringen zwichtte de in een hoek gebokste impopulaire premier. De lege Labourpartijkas kan ook een rol hebben gespeeld. Die is slechts gevuld met een fractie van wat de rijke Conservatieven tot hun beschikking hebben en de televisiedebatten bieden nu eenmaal driemaal negentig minuten gratis prime time zendtijd.

Hoeveel debatten zijn er, een waar gaan ze over?
Er worden drie debatten georganiseerd:

• 15 april (ITV). Onderwerp: binnenlandse zaken
• 22 april (Sky). Onderwerp: buitenlandse zaken
• 29 april (BBC). Onderwerp: economie

De eerste helft van het debat gaat over het vastgestelde thema, de tweede helft van het debat wordt gevoerd aan de hand van algemene vragen.

Zijn er verder nog regels waar iedereen zich aan moeten houden?
Ja zeker! Na een wekenlang proces van onderhandelen zijn de partijen 76 regels overeengekomen. Zo zijn de 200 mensen in het publiek zorgvuldig geselecteerd op basis van stemvoorkeuren, en mogen zij niet applaudiseren of dingen roepen. Behalve aan het begin en het einde van het debat. Vanavond staat David Cameron in het midden. De vragen zijn zorgvuldig geselecteerd, en persoonlijke vragen worden uitgesloten. En hoewel de zenders zwaargewichten het debat laten presenteren, mogen zij niet doorvragen. De debaters hebben elk een minuut om de vraag te beantwoorden, waarna ze vier minuten met elkaar in debat mogen gaan. In de regels is bovendien opgenomen dat de debaters elkaar aan het einde van het debat de hand moeten schudden.

Waar kan ik het debat zien?
Het debat wordt uitgezonden op de zender ITV. Mocht je die niet kunnen ontvangen, dan kun je het debat ook via internet volgen (stream).

Gaan jullie het debat ook analyseren
Dat zijn we wel van plan! Ik kijk het debat vanavond samen met mijn collega Victor Vlam. Morgen zal ik bij Goedemorgen Nederland een analyse verzorgen van het debat. En waarschijnlijk zullen we het debat ook elders analyseren. (Media klik hier voor contactgegevens.) We zullen hoe dan ook een stukje plaatsen op de debatblog.

Niet alleen de griffiers zijn enthousiast, maar ook de gemeenteraadsleden. Zo zegt duo-raadslid Walter Freeman in Haarlemmermeer op Twitter: “Gisteren een geweldige debattraining gevolgd in het raadhuis. @larsduursma en @johnbijl zijn goede trainers!”

Met een introductieavond willen we de raadsleden niet alleen laten zien hoe ze het debat kunnen verbeteren, maar ze dit vooral ook laten ervaren. We geloven namelijk niet dat het verbeteren van vergadervaardigheden automatisch leidt tot een beter raadsdebat. Minstens zo belangrijk is de houding waarmee de raadsleden deelnemen aan het debat.

Wat maakt ons anders?

We onderscheiden ons door zo dicht mogelijk bij de werkpraktijk van het raadslid te blijven en de raadsleden zoveel mogelijk zelf te laten ervaren. Tijdens de avond werken we aan de hand van één of meerdere cases.

In onze aanpak plannen we altijd een voorbereidend gesprek met de griffier en eventueel het presidium of de burgemeester. Want elke raad is anders. Net als elke stad. Graag blijven we zo dicht mogelijk bij dat wat uw raad bijzonder maakt. En zorgen we dat de casus aansluit op uw gemeente. Tijdens het voorbereidende gesprek bespreken we deze casus en stellen we de leerdoelen van de avond vast.

Ook een introductieavond of een uitvoeriger inwerkprogramma voor uw raad? Tot nu toe zijn we door het presidium elke keer uitgekozen als we zijn gevraagd een voorstel in te dienen. Meer informatie over wat wij dan voor u kunnen betekenen, vindt u hier. Of neem direct contact met ons op.

Lars Duursma interviewt spindoctors Kay van de Linde en Erik van Bruggen over de gemeenteraadsverkiezingen van de dag ervoor.

Onder leiding van Tom Gorny konden onze gasten een speech voordragen vanaf de teleprompter…

…en dat hulpmiddel is niet altijd een wondermiddel!

Een cameraploeg van de NOS kwam langs om aanwezige experts te interviewen.

Tussen de workshops door: een hapje en een drankje.

Victor Vlam leert cursisten presenteren als Apple oprichter Steve Jobs.

Lars spreekt de genodigde toe. Hij kijkt terug naar de afgelopen 5 jaar en blikt vooruit op de toekomst.

Zo dadelijk: het verkiezingsdebat onder leiding van John Bijl.

Ik krijg altijd gelijk-auteur Take Ligteringen, Debatrix trainers Eric Stam en Roderik van den Bos doen lijsttrekkers na alsof ze een verkiezingsdebat voeren.

De laatste voorbereidingen worden enkele minuten voordat de gasten arriveren.

Oprichter Lars Duursma over het platform:

We zijn ervan overtuigd dat debatvaardigheden cruciaal zijn voor een goede bijdrage aan samenleving en democratie. Maar we zijn er ook van overtuigd dat de huidige debatinitiatieven zich teveel richten op een kleine elite onder de jongeren. Neem de voor scholieren georganiseerde landelijke debattoernooien. Elf jaar na de introductie van het debat in alle lagen van het onderwijs neemt slechts 0,1% van de jongeren in het basis- en voorgezet onderwijs deel aan zo’n toernooi. Dat kan beter. En, zo vinden wij: dat moet beter!

Na uitgebreid overleg met scholieren, docenten en schoolbestuurders kwamen we tot een belangrijke conclusie: de topdown-aanpak waarbij de nadruk ligt op de organisatie van grote toernooien werkt niet. Bij de organisatie van deze debatevenementen gaat het meeste geld naar projectmanagement, locatie, catering etc. Waar scholen écht behoefte aan hebben zijn twee zaken. Allereerst laagdrempelige debattraining. Training die betaalbaar is en training die kan worden ingepast binnen het lesprogramma. Ook is er binnen het onderwijs veel behoefte aan ondersteuning van scholieren die zelf aan de slag willen, of zelfs het debat verder willen verspreiden binnen hun school.

Die zaken bieden we op debat in de klas.nl. De scholieren krijgen gratis toegang tot debattips, stellingen, oefeningen en debatvormen. Op de site staat alles wat je nodig hebt om zelf te debatteren. Ook bieden we een selectie aan bewezen standaardtrainingen die direct online besteld kunnen worden. Door deze aanpak kunnen we scholen toptrainingen bieden vanaf 250 euro!

We zien veel voordelen. De laagdrempelige aanpak maakt het mogelijk niet enkel de elite maar de massa te laten debatteren. En scholen betalen alleen voor wat ze écht nodig hebben en krijgen de tools om zoveel mogelijk zelf te doen.

Het platform biedt maatschappelijke partners ook een mooie kans, volgens Lars Duursma:

We bieden partners (bijvoorbeeld ministeries of NGO’s) de mogelijkheid om een vervolgtraining te sponsoren. De partner kiest dan een maatschappelijk onderwerp waarover de scholieren tijdens de vervolgtraining actief debatteren. Daarmee krijgt de school dus twee trainingen voor de prijs van één. What’s in it for partners? De jongeren zijn minstens drie uur bezig (excl. voorbereiding) met het afwegen van voor- en tegenargumenten rondom een maatschappelijk thema. En daar leren ze veel meer van dan een folder of campagne. Gemiddeld leren mensen ongeveer 10% van ze lezen, 20% van wat ze horen, 30% van wat ze zien, 50% van wat ze zien en horen en 70% (!) van waarover ze gediscussieerd hebben met anderen. Dankzij discussies met familie en vrienden zal ook het indirecte bereik significant zijn.

Een partner kan voor 5.000 euro ongeveer 500 jongeren actief laten debatteren over een maatschappelijk thema. En voor 50.000 euro dus 5.000 (!) jongeren.

De onderstaande afbeelding illustreert de aanpak:

debat in de klas.nl combineert als enige het actief debatteren met een groot bereik!

Op dit moment zijn we nog op zoek naar:

Partners die graag jongeren actief willen laten debatteren, en vervolgtrainingen willen sponsoren.
Ambassadeurs die enthousiast zijn en ons willen helpen bij de introductie en promotie van debat in de klas.nl.

Vragen of feedback? Neem gerust contact met ons op!

Lees de volledige analyse van onze expert Victor Vlam op de Debatblog.

Wat kan je verwachten?

• Voer zelf een verkiezingsdebat met Lars Duursma en Victor Vlam van Debatrix
• Presenteren als Steve Jobs
• Het geheim van een goede politieke campagne met spindoctors Kay van de Linde en Erik van Bruggen
• Spreken met de teleprompter

Deze proeverij vindt plaats op 4 maart van 17.00 tot 21.00 in ons trainingscentrum gelegen op Westblaak 96 in Rotterdam. Laat weten dat je komt door contact met ons op te nemen.

Lees het meest complete overzicht van alle analyses op de Debatblog.

Hoe gedroegen de kandidaten zich tijdens het debat, zowel verbaal als non-verbaal? Waarom vinden veel mensen de één een goede debater en de ander niet? Wie stelde teleur; wie juist niet? Op de Debatblog staat een volledig overzicht van de mening van experts.

Wie deed het beter? Wat vinden de experts? Een overzicht van alle reacties en analyses op de Debatblog.

“Wie breekt betaalt”, wordt vaak gezegd in Den Haag. Maar dat is zeker niet altijd waar. Zo won de VVD zetels in 2002 toen het de stekker uit de coalitie met het CDA en de LPF trok. Breken is dus een van de moeilijkste keuzes uit het bestaan van menig politicus. Met de komst van Breekwijzer.nl is slim breken nu ook weggelegd voor middelmatige politici.

Deze masterclass vond plaats in ons trainingscentrum in Rotterdam. Via een webcam, Skype en teleconferencingapparatuur hadden we een constante verbinding met een deelnemer die in Florida zat. Juist tijdens een training wil je ook oefenen. Met de verbinding was dat geen enkel probleem. Vanuit Amerika werden betogen gehouden en werd er samengewerkt met andere cursisten van de masterclass om een debat voor te bereiden.

Het enige nadeel? Omdat het in Florida zes uur vroeger is, begon de training voor onze deelnemer in Amerika al om 3.30.

Dit experiment was volgens de deelnemers en ons zeer geslaagd. Bent u ook regelmatig in het buitenland maar wilt u toch gecoacht worden? Vind u het wellicht fijn om vanuit uw huiskamer met onze experts een presentatie door te lopen? Of wilt u oefenen terwijl onze trainers meekijken? Dat is mogelijk. Neem contact met ons op via 010 – 414 8869 om te kijken hoe u kunnen helpen.

Een nieuwe aanpak: wat maakt ons anders?

Uit het onderzoek en de ervaring van onze trainers bij meer dan 100 gemeenteraden, zijn wij tot een geheel nieuwe aanpak gekomen.

• U krijgt van ons geen standaardtraining. Elke gemeenteraad is uniek en verdient dus een training die naadloos aansluit op de specifieke behoeften van die raad. Daarbij werken we graag met beproefde onderdelen maar durven we het aan om nieuwe oefenvormen en technieken te ontwikkelen.
• Het enige dat telt is het resultaat op de lange termijn. Omdat een enkele training misschien slechts een korte termijn effect heeft, werken wij graag met langere trajecten. Om aan te geven wat u kan verwachten hebben wij uiteengezet voor u, hoe het traject er uit kan zien.
• Wij geven graag trainingen, maar durven ook andere instrumenten in te zetten. Wij zijn een trainingsbedrijf dat weet dat niet alles kan worden opgelost met een training. Soms moet er een cultuuromslag worden bevorderd. De cultuur verandert niet door het aanleren van nieuwe vaardigheden. Eerst moeten mensen die aan willen leren. Een verandertraject begint bij het erkennen van het probleem. Die stap zetten wij liever door het leiden van een discussie tussen sleutelfiguren in uw raad.
• Bij Debatrix werken we niet met ondeskundige projectmanagers. Sterker nog, we werken helemaal niet met projectmanagers. Bij ons spreekt u direct met de debatexpert. Door altijd een directe lijn te hebben met de persoon die uw raad traint, adviseert en begeleid bent u er zeker van dat uw wensen worden vertaald naar het juiste product.

Lees meer over hoe wij in vijf stappen het debat in uw raad op een hoger niveau kunnen tillen.  

Iets voor uw raad?

• Duren vergaderingen te lang?
• Wordt er te veel over details gesproken in plaats van politieke hoofdlijnen?
• Nemen fracties voorafgaand aan het debat een onwrikbaar standpunt in?
• Wordt het raadsdebat gebruikt om een commissievergadering over te doen?
• Is het debat louter een vraag- en antwoordsessie met het college?

Als u op één van deze vragen met ‘ja’ hebt geantwoord, verdient u een beter debat. Met de installatie van een nieuwe raad in maart, is dit hèt moment om te werken aan verbetering. Neem contact met ons op via 010 414 8869 of gebruik het contactformulier.

• Bij een grote farmaceut is een waar debattoernooi op poten gezet. Uniek in Turkije, maar een groot succes bij de deelnemers. Want ook zij moeten steeds vaker verbale vaardigheden aanwenden om klanten, collega’s en vrienden te overtuigen.
• Tijdens een nationale feestdag voor kinderen mag een select groepje betogen houden in het parlement van Turkije. Ter voorbereiding op deze dag worden ze getraind door Debatrix Turkije.
• Er lopen nu gesprekken om in het Midden-Oosten een grote debatcompetitie te ondersteunen die als doel heeft veel mensen aan te steken met het debatvirus.
• Er is een samenwerking aangegaan met een van de grootste politieke partijen in het land om de nieuwe generatie politieke leiders verbaal weerbaarder te maken. In een sterk opkomende democratie kan een politiek leider het zich niet meer veroorloven om niet meer in debat te treden.
• Leden van de raad van bestuur van de grootste Turkse plastic container producent krijgen tegenwoordig training van Debatrix Turkije.
• Ten slotte: om de uitbreiding te verzilveren is de vestiging in Izmir officieel geopend en worden er nu gesprekken gevoerd voor een vestiging in Ankara.

Zoals Mert Önen, directeur Debatrix Turkije, al opmerkte: “Business is booming!” Maar nog veel belangrijker, stap-voor-stap verspreiden we het debatvirus in een cultuur waar sommigen dat niet voor mogelijk hielden.

Ook dit jaar zullen we veel debatten en speeches analyseren! Vanochtend blikte onze trainer Victor Vlam op BNR Nieuwsradio vooruit op de Troonrede. Vanmiddag publiceerden Victor Vlam en Lars Duursma de Troonrede op Debatblog.nl.

Woensdagavond analyseerde Lars Duursma de eerste dag van de Algemene Beschouwingen op Netwerk. En donderdag analyseerde hij de tweede dag van de Algemene Beschouwingen in het NOS Journaal op 3.

Verder staat vrijdag een artikel in NRC Handelsblad van Lars.

Model United Nations is een simulatie van de Verenigde Naties door jongeren. Studenten van de Hogeschool Rotterdam en het Albeda College vertegenwoordigen landen en nemen zitting in verschillende commissies, zoals de Veiligheidsraad. Om draagvlak voor hun ideeën te krijgen moeten zij speeches geven, lobbyen en onderhandelen. De conferentie vindt plaats op 26 oktober en 2 november.

Om alle deelnemers de vaardigheden mee te geven die zij nodig hebben tijdens deze conferentie, verzorgt Debatrix voor alle deelnemers een debattraining. Niet zomaar een debattraining. Debat is in de training een middel, maar geen doel op zich. Het doel is om de studenten verbaal sterk te maken.

Voor de woordvoerders biedt Debatrix een speciale masterclass speechen aan. Wat is nu mooier dan een Model United Nations waar – voor het oog van alle journalisten en camera’s, sponsors en directeuren – de woordvoerders daadwerkelijk verbaal vlammen? Zij leren toespraken houden die boeien en inspireren vanaf de allereerste seconde.

De Obama-sessies zijn vrij toegankelijk voor de bezoekers van het Business Event. Dit evenement wordt jaarlijks georganiseerd voor ondernemers in de regio Haaglanden. Het thema is: creatieve business. Spreek met politici, pols de decisionmakers, raadpleeg de vakgenoten die er toe doen. Of kijk gewoon eens over de schutting. De 75 creatieve ondernemers in de Caballero Fabriek zetten de deuren voor u open. Presentaties, workshops, discussies en een foodmarket. Aanmelden is kosteloos en kan via hun website.

Unit 070, met wie Debatrix samen deze lezing verzorgd, is gevestigd in de Caballero Fabriek. Hun specialistatie is het ontwikkelen van corporate identities in woord en beeld. Net zoals Debatrix zijn zij dus bezig met effectieve communicatie. En de afgelopen tijd wist niemand beter te communiceren dan de man die met speeches president werd: Barack Obama.

De lezingen van Victor vinden plaats om 14.15, 15.00 en 15.45 in zaal V8 (de multimedia-ruimte op het “dak” van de fabriek). Vind je deze lezing interessant? Kom dan naar onze eenmalige open training ‘Spreken als Obama’.

Voor een zeer aantrekkelijke prijs (tot 70% korting) organiseren we drie try-outs: volledig nieuwe toptrainingen. Doel is om iets zeer waardevols te leren, in aanvulling op de vaardigheden waar we nu al veel aandacht besteden tijdens onze trainingen. U wordt uitgedaagd met compleet nieuw trainingsmateriaal!

Dit jaar hebben we als thema voor de workshop gekozen voor speechen.

Drie try-outs

Dit zijn de drie trainingen waarvoor u zich kunt opgeven:

Try-out #1 — Schrijf stap voor stap een sterke speech (VOL!)

Met onze methode schrijft u binnen no-time een overtuigende toespraak!

Donderdag 30 juli, 14:00 tot +/- 18:00 (Rotterdam)

Elke overtuigende speech begint met een goed verhaal. Een verhaal dat fraai is verwoord. Een verhaal dat boeit en beklijft. Tijdens deze try-out krijgt u vaardigheden aangereikt om zelf een overtuigende speech te schrijven. U doorloopt het proces stap-voor-stap vanaf het allereerste moment. U leert uw boodschap vervolgens helder te structureren en krachtig te formuleren door middel van oneliners en claptraps. Na de training mag het publiek van u meer verwachten dan een gekunsteld praatje!

Deze training is vol. U kunt zich nog wel inschrijven voor de laatste try-out.

Try-out #2 — Boeiend presenteren; overtuigen zonder woorden (VOL!)

Eenvoudige technieken om uw non-verbale overtuigingskracht een boost te geven

Donderdag 13 augustus, 14:00 tot +/- 18:00 (Rotterdam)

De overtuigingskracht van elke speech of presentatie wordt een belangrijk deel bepaald door uw lichaamstaal. Tijdens deze try-out leert u de aandacht van uw publiek te pakken en vast te houden met een krachtige spreekstijl. Volgens Quintilianus kun je lastig doceren wat een goede non-verbale presentatie is; hooguit hoe het niet moet. We doen toch een poging. Want hoewel boven alles telt of een stijl bij u past, zijn er wel degelijk een aantal eenvoudige technieken om uw stem, oogcontact en lichaamshouding te verbeteren. U krijgt tijdens deze training de kans om uw stijl te ontwikkelen en te leren van grote sprekers zoals Barack Obama, Steve Jobs en Tony Blair. Durft u het aan?

Deze training is vol. U kunt zich nog wel inschrijven voor de laatste try-out.

Try-out #3 — Management by Speech

Gebruik toespraken om uw klanten, medewerkers en aandeelhouders te inspireren

Donderdag 27 augustus, 14:00 tot +/- 18:00 (Rotterdam)

Okay, u kunt een speech schrijven. En u overtuigt ook non-verbaal. Maar u wilt meer. U wilt uw klanten, medewerkers en/of aandeelhouders inspireren. Tijdens deze try-out komen de voorbeelden niet uit de politiek maar uit het bedrijfsleven. We laten zien hoe grote leiders uit het heden en verleden toespraken gebruikten om hun visie uit te dragen en hun omgeving te inspireren. En wat u daarvan kunt leren. Inspiratie ligt ook voor u binnen handbereik. In goede tijden, maar juist ook in slechte tijden! Bent u nog geen leidinggevende? Geen probleem. Bij Debatrix trainen we niet alleen de leiders van vandaag, maar ook die van morgen.

Schrijf u direct in voor slechts 150 euro!

Voor 300 euro krijgt u drie try-outs voor de prijs van twee. Omdat de tweede try-out vol zit kunt u niet naar alle drie. Geldt deze aanbieding dan niet meer? Integendeel! U kunt naar beide overige try-outs en gratis een college meenemen. Of – ook leuk – u gaat met z’n drieeën naar de try-out die u het leukst lijkt. Wacht u niet te lang, want de try-outs zitten bijna vol!

Nieuw materiaal, vertrouwde toptrainers

De try-outs worden gegeven door Lars Duursma en Victor Vlam. Duursma is oprichter en directeur van Debatrix, voormalig wereldkampioen debatteren en de vaste debatanalyst voor het NOS Journaal op 3. Vlam is trainer bij Debatrix van o.a. politici, analyseert regelmatig debatten en speeches voor de media en is een succesvol wedstrijddebater.

Dat heeft VROM dan ook gedaan! Samen met Debatrix hebben zij een drietal lunchdebatten georganiseerd met als doel het uitwisselen van gedachten over dit onderwerp. De conclusie van het debat is duidelijk: ambtenaren willen burgers nauwer betrekken bij het beleid.

Kenmerkend voor het traject is dat niet alleen de omgeving moet worden veranderd, maar ook de mindset van de mensen. Dat is waarom een debat zo geschikt is hierbij. Een debat brengt alles boven tafel. Niet alleen rationele argumenten, maar ook dwingt het deelnemers om irrationele argumenten onder woorden te brengen. En dat is handig want alleen dán kan een tegenwerping worden gepresenteerd.

De aanpak is succesvol gebleken en inmiddels hebben ook andere ministeries interesse getoond. Zo hebben we vorige week zelfs al een participatiedebat geleid bij het Ministerie van LNV.

Mensen die in vorige edities op de lijst stonden, hebben het inmiddels geschopt tot gevestigde namen. Actrice Carice van Houten stond zeven jaar geleden op de lijst, inmiddels speelt ze samen met Tom Cruise  in films. Topkok Jonnie Boer stond tien jaar geleden op de lijst en sindsdien groeide zijn restaurant - De Librije in Zwolle – uit tot een succesvol restaurant met drie Michelinsterren.

Het stukje over Lars:

Wat is het geheim achter het succes van Lars? Via coaching of training komt u er achter. U kunt zich nu inschrijven voor de tweedaagse masterclass: ‘verbale overtuigingskracht’.

Oef, denkt u. Gelukkig hoef ik dat niet te lezen!

We verleiden u graag. De analyse is namelijk verrassend toegankelijk. Want wat hebben we gedaan? We namen een verslag van het debat als uitgangspunt, en voorzagen alle opvallende momenten van commentaar. Waar scoorden de debaters? En waar lieten ze punten liggen? Wat hadden ze beter kunnen doen?

In de Verenigde Staten is het gangbaar dat grote nieuwsbronnen als CNN en the New York Times binnen enkele minuten na afloop van belangrijke debatten een volledig transcript publiceren op hun website. In Nederland hebben we die traditie niet. Jammer, want de geschreven tekst is vaak een goed hulpmiddel tot diepgaande maar toegankelijke analyses van het debat.

We zijn benieuwd wat u vindt. Hieronder de link naar de analyse.

Onze analyse van het EénVandaag lijsttrekkersdebat

Is dit niet gewoon het opleiden van de concurrentie? Duursma: “Integendeel, we leiden talentvolle debatleiders op en mischien zit daar wel een toekomstige debatleider voor Debatrix tussen. Want wij zijn al vier jaar bezig met de beste debatleiders van NL te selecteren, te accrediteren en verder te ontwikkelen. In Nederland is het probleem dat er veel slechte debatleiders zijn en dat maakt sommige organisaties huiverig om een debat te organiseren. Juist door goede debatleiders op te leiden, verspreiden we het debat, verbeteren we de kwaliteit van het debat en werken we daarmee aan een beter imago voor het debat.”

Leden van D66 konden zich aanmelden via de website van de partij. De belangstelling was massaal. Van de 45 aanmeldingen heeft D66 er 21 geselecteerd om mee te doen aan de training. De training heeft uiteindelijk een zeer hoge beoordeling gekregen: een 8,6.

De opleiding tot debatleider is een training bestaande uit drie volledige trainingsdagen. Deelnemers kregen allemaal de kans om zelf te oefenen als debatleider met feedback van de trainers. Verder hebben zij op het partijcongres intervisie gedaan bij andere debatleiders om zo te leren van de professionals.

De deelnemers hebben ondermeer geleerd:

• Inzicht krijgen in de dynaniek van een debat
• Welke debatformats er zijn en voor welke situatie zij zich het meest lenen
• Hoe een debatleider zich moet voorbereiding: volledig inlezen of juist niet?
• LSD: Luisteren, samenvatten, doorvragen tijdens het debat
• Hoe je omgaat met dominante dwarsliggers, muggenzifters en een woedende menigte
• Het enthousiasmeren van de deelnemers en het uitstralen van energie
• Een debat goed op gang brengen

De kersverse debatleiders hebben inmiddels al zelf hun eerste debatten geleidt. Wij wensen ze veel succes!

Wat de internationale media zegt over Debatrix:

BusinessWeek: “A straight ‘A’ for Debatrix!”
Emprendedores (Spain): “Debatrix, el poder de la palabra”
VLM Velocity Magazine: “Duursma’s venture is a prime example of how to apply specialist expertise to build a business”
Millionaire (Italy): “Debatrix acquisì notorietà e affidabilità”

Een overtuigend verhaal

“We gaan in deze tijden geen fun-debatten meer doen” We horen het vaker. Werkgevers zijn aarzelender geworden. Eerste slachtoffers zijn de zogenaamde ‘extra’s', zoals luxe lunches, extravagante party locaties en zaken zoals fun-debatten. Begrijpelijk. Ook merken wij dat de vraag naar trainingen die als essentieel worden gepercipieerd, zoals Sales training (die hebben wij NIET) en overtuig- onderhandeltraining (dat doen wij weer wel), stijgt.

“Een investering in trainingen hoeft niet hoog te zijn, dat kan al vanaf 120 euro per persoon per trainingsdag.”

In tijden dat alles goed gaat, dan komt u nog wel weg met een warrig verhaal over uw product of dienst. Immers: klanten zat. Dat wordt wezenlijk anders in tijden dat het tegenzit. Dan moet u harder werken – en dus effectiever overtuigen – om die opdracht binnen te halen! Overtuigen is een vaardigheid die u niet zomaar uit een boek kunt leren. Dat kunt u trainen. Debatrix heeft al trainingen vanaf € 120 per persoon per dag.

In-House trainingen

Trainingen bij ons kunnen samengesteld worden precies hoe u dat wilt. Een halve dag spoedcursus, drie dagen keihard bezig zijn of onze Debatrix Methode van Overtuigen doorlopen, alles kan. Ook bent u degene die de locatie bepaald: bij u op kantoor, in een kuuroord in de buurt of in ons eigen trainingscentrum in Rotterdam. Bel ons op en laat u informeren. De Inhouse Masterclass Verbale Overtuigingskracht kan volledig voor u op maat worden gemaakt!

Veel Wajongers hebben moeite met de reis naar passend werk te vinden. Juist omdat de Tweede Kamer heeft besloten dat meer Wajongers aan het werk moeten – op straffe van het verliezen van hun uitkering – is het belangrijk om de jongeren hierbij de helpen. Daarom heeft Stichting Gildezorg het initiatief genomen tot de Wajong Kennisbus die elke dag minstens twee leerwerkplekken bezocht. In de Wajong Kennisbus zijn alle experts uit de sector bij elkaar gebracht: van beleidsmakers tot jobcoaches, van werkgevers tot Wajongers en het UWV.

‘s Ochtends hebben zij gedebatteerd over de problematiek in de sector zoals zij die ervaren. Nadat zij hun hart hebben kunnen luchten en er voor iedereen een overzicht was van de problematiek in de sector, is de middag besteedt aan het werken aan concrete oplossingen. In groepjes gingen de deelnemers werken aan een oplossing die zij vervolgens aan de groep hebben gepitched.

De Wajong Kennisbus kreeg veel media aandacht. Van RTV Rijnmond was zowel een tv-ploeg als een radioploeg aanwezig. NOS Radio 1 was ook aanwezig. En het AD heeft zelfs twee artikelen geschreven over de Kennisbus.

Met als gastspreker: Barack Obama

Nee, hij komt niet echt. Maar tijdens onze opening houdt de dan net ingezworen President Obama, zijn inauguratierede. De speech is live te volgen en wordt van commentaar voorzien door debatdeskundigen van Debatrix. De inauguratierede, gegeven op een historisch moment, wordt vaak jaren later nog geciteerd. “Ask not what your country can do for you, but what you can do for your country,” zei John F. Kennedy in zijn inauguratierede. “The only thing we have to fear, is fear itself,” sprak Franklin D. Roosevelt zijn volk toe bij zijn inauguratie. Wat zegt Obama en welke woorden herinneren we ons tien jaar later nog?

Voor- en achteraf krijgt u een analyse van onze experts Lars Duursma en Victor Vlam, die de speech nog dezelfde avond voor diverse radio- en televisiezenders zullen analyseren. Zo is Lars vaste deskundige voor het NOS Journaal op 3, waarvoor hij ook Obama’s conventiespeech analyseerde:

En een gezellige borrel

Natuurlijk laten wij u graag met trots ons trainingscentrum zien, maar tevens bieden wij u een borrel aan en het gezelschap van andere interessante mensen!

Programma en locatie

We nodigen u graag uit op dinsdag 20 januari vanaf 17:00 uur. Het programma:

17:00 Inloop
17:30 Voorbeschouwing door Lars Duursma en Victor Vlam + een kijkje achter de schermen
18:10 Inauguratierede Barack Obama (live)
18:45 Korte nabeschouwing door Lars Duursma en Victor Vlam, gevolgd door borrel
20:00 Einde

Ons trainingscentrum bevindt zich op de Westblaak 96. Achter ons gebouw is een parkeergarage. En wij zitten op loopafstand van Rotterdam Centraal. Speciaal voor u hebben we een routebeschrijving.

Meld u nu aan!

Entree is 10 euro, maar gratis als u zich van tevoren aanmeldt. (Aanmelden dus! ) U kunt zich aanmelden door een mailtje te sturen aan !